Việc già đi kéo theo nhiều thay đổi, trong đó có những lúc trí nhớ hoạt động kém hơn bình thường khiến nhiều người lo lắng.
Thực tế, những lần quên vặt như quên kính hay tên cô giáo viên cũ thường là hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, vẫn có ranh giới rõ ràng giữa sự suy giảm nhận thức do tuổi tác và sa sút trí tuệ.
Tại Mỹ, khoảng 7 triệu người đang sống chung với sa sút trí tuệ, và con số này dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2060. Các chuyên gia cho biết sự suy giảm nhận thức chỉ được xem là sa sút trí tuệ khi nó bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng hoạt động hàng ngày.
Bác sỹ Stephanie Nothelle, chuyên gia lão khoa thuộc Trường Y Johns Hopkins (Baltimore, Mỹ), cho biết: “Khi sự suy giảm nhận thức khiến người bệnh không thể thực hiện những công việc quen thuộc như lái xe trên tuyến đường hằng ngày hoặc làm thuế sau hàng chục năm tự làm thì đó là dấu hiệu đã chuyển sang sa sút trí tuệ.”
Sa sút trí tuệ không phải một bệnh đơn lẻ mà là thuật ngữ chung cho nhiều dạng suy giảm nhận thức, gồm Alzheimer (phổ biến nhất), sa sút trí tuệ mạch máu, Parkinson và một số dạng khác. Bên cạnh các dấu hiệu về trí nhớ, nhiều biểu hiện thể chất cũng cho thấy bệnh đang tiến triển.
Dưới đây là 6 triệu chứng về thể chất quan trọng cần chú ý:
1. Khó đi lại và mất thăng bằng
Theo bác sỹ Nothelle, rối loạn vận động là một trong những biểu hiện thể chất xuất hiện tương đối sớm và trở nên rõ rệt hơn theo thời gian.
Đi lại là một hoạt động tưởng chừng đơn giản nhưng thực chất đòi hỏi sự phối hợp tinh vi của nhiều vùng não: cảm nhận từ bàn chân, hình ảnh từ mắt và khả năng xử lý thông tin nhanh. Vì vậy, việc đi không vững, hay vấp ngã hoặc mất thăng bằng có thể là dấu hiệu của sa sút trí tuệ dù cũng có thể do viêm khớp hoặc sự vụng về thông thường.
2. Thay đổi tư thế và bước đi kéo lê
Sa sút trí tuệ thể Lewy - dạng phổ biến thứ hai sau Alzheimer - thường gây ra những thay đổi về tư thế và vận động.
Bác sỹ Jori Fleisher, Đại học Rush (Chicago), cho biết người bệnh có thể đi chậm hơn, bước ngắn, chân kéo lê hoặc dáng đi gập xuống.
Những biểu hiện này dễ bị cho là do tuổi tác hoặc đau khớp, nhưng nếu lặp lại theo thời gian, gia đình nên đặc biệt lưu ý.
3. Giảm khả năng ngửi và nếm
Suy giảm vị giác hoặc khứu giác không chỉ liên quan đến COVID-19 hay bệnh xoang, trong nhiều trường hợp, đây còn là dấu hiệu sớm của một số dạng sa sút trí tuệ, đặc biệt là thể Lewy.
Nhiều người bệnh không tự nhận ra điều này, đôi khi chính người thân mới là người phát hiện, chẳng hạn như không ngửi thấy mùi khét khi nồi trên bếp bị cháy.
4. Khó nuốt thức ăn
Khó nuốt là triệu chứng khá phổ biến khi bệnh tiến triển. Người bệnh dễ bị “sặc,” thức ăn hoặc nước có thể đi “nhầm đường” vào khí quản và phổi.
Điều này tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn do vi khuẩn trong khoang miệng theo thức ăn xuống phổi dẫn đến viêm phổi hít, một biến chứng thường gặp ở giai đoạn muộn của sa sút trí tuệ.
5. Mất kiểm soát bàng quang
Mất tự chủ trong tiểu tiện là hậu quả của sự thoái hóa dây thần kinh điều khiển bàng quang. Ngoài ra, táo bón kéo dài cũng là dấu hiệu liên quan đến Parkinson và các dạng sa sút trí tuệ tương tự, thậm chí có thể xuất hiện từ nhiều năm trước khi các triệu chứng khác biểu hiện rõ.
6. Rối loạn giấc ngủ
Các chuyên gia cho biết sự thay đổi giấc ngủ, đặc biệt là việc nói mơ, la hét hay cử động mạnh trong khi ngủ, có thể là dấu hiệu của rối loạn hành vi giấc ngủ REM. Đây là triệu chứng sớm của Parkinson và sa sút trí tuệ thể Lewy.
Người bệnh thường không tự nhận ra nhưng người thân cùng nhà có thể dễ dàng phát hiện.
Chẩn đoán sớm
Dù khó khăn, việc thừa nhận các vấn đề sức khỏe liên quan đến trí nhớ là rất cần thiết. Các nghiên cứu và phương pháp điều trị sa sút trí tuệ đang phát triển nhanh chóng.
Hiện nay, bác sỹ có thể kiểm tra biomarker trong máu hoặc dịch tủy sống để xác định loại sa sút trí tuệ và đưa ra hướng điều trị phù hợp.
Dù chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn, các biện pháp điều trị hiện nay có thể làm chậm tiến triển bệnh, đồng thời giúp người bệnh và gia đình có thời gian chuẩn bị cho tương lai từ chăm sóc, nơi ở đến tài chính.
“Phát hiện sớm giúp người bệnh có quyền đưa ra những quyết định quan trọng cho cuộc sống của mình,” bác sỹ Nothelle nhấn mạnh.
Giảm nguy cơ sa sút trí tuệ: Điều ai cũng có thể làm
Ngay cả khi không có triệu chứng, việc duy trì một lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa. Các chuyên gia khuyến nghị: ăn uống khoa học, ưu tiên chế độ ăn MIND; tập thể dục đều đặn; giao tiếp xã hội và giữ hoạt động tinh thần; kiểm soát bệnh mãn tính như tiểu đường, huyết áp cao, ngưng thở khi ngủ.
Những thay đổi lối sống và việc theo dõi sức khỏe tâm thần từ sớm có thể giúp giảm rủi ro và ứng phó tốt hơn nếu bệnh xuất hiện./.
Phát hiện thêm 2 yếu tố nguy cơ mới gây sa sút trí tuệ
Trong báo cáo mới công bố trên tạp chí The Lancet, nhóm nghiên cứu xác định thêm hai yếu tố nguy cơ mới có thể gây sa sút trí tuệ: cholesterol cao sau tuổi 40 và mất thị lực không được điều trị.
