Những hạn chế trong nguyên tắc xây dựng, phân bổ ngân sách nhà nước hiện nay và các giải pháp khắc phục là chủ đề thu hút sự tranhluận của các đại biểu trong phiên thảo luận tổ sáng 24/10, tại Kỳ họpthứ hai, Quốc hội khóa XIII.
Chỉ tiêu chưa sát thực tế
Một số chỉ tiêu trong bản dự toán ngân sách Nhà nước 2012 chưa sát thực tế là ý kiếnchung của nhiều đại biểu.
Đại biểu Đinh Xuân Thảo nhận xét nếu luậtngân sách chưa sửa đổi được thì rất khó có thể xây dựng các chỉ tiêu sátvà phù hợp với tình hình thực tế. Bởi vậy, bàn về ngân sách bao giờcũng là phần khó khăn nhất. Đại biểu cũng chỉ căn cứ theo các con sốđược báo cáo và tỷ lệ xây dựng tăng hay giảm chỉ là ước tính so với cácchỉ tiêu của năm trước. Trong khi đó, quá trình thu chi thực tế lạivướng nhiều yếu tố khác khiến các chỉ tiêu này khó đảm bảo cân bằng nhưmục tiêu xây dựng ban đầu, vì vậy thường xuyên xảy ra tình trạng chuyểnvốn.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Hòa cho rằng tổng chi ngân sách năm2011 còn vượt nhiều là minh chứng cho thấy việc thực hiện chính sáchthắt chặt tài chính chưa tốt. Với dự kiến năm 2012, tăng thu bằng tăngchi ở mức 24,5% là chưa thể hiện nghiêm tinh thần thắt chặt tài khóa;trong khi nguồn thu có thể giảm do ảnh hưởng từ giá dầu thô, tiền sửdụng đất… Vì vậy, tỷ lệ bội chi ngân sách chỉ nên ở mức 4,5%.
Mặt khác, cần sớm thay đổi phương thức phân bổ ngânsách - đại biểu Trần Du Lịch khẳng định. Phân bổ ngân sách hiện vẫntheo kiểu cân đối, dẫn tới việc “chạy dự án”. Nếu cứ thế sẽ rất khó cắtgiảm, hoặc cắt giảm tràn lan, không mục đích.
Ông Lịch ví von: “Có 1.000lít xăng chia đều cho 63 ông chạy ra Côn Đảo, nhưng cứ đến giữa đườngthì hết xăng và dừng lại, chờ năm sau cấp xăng lại đi tiếp. Phân bổ hiệnnay của chúng ta là như vậy.”
Theo ông Lịch, cần phải thay đổi cơ bản,xem cái gì là nguồn thu của Trung ương, cái gì của địa phương. Với địaphương nghèo có thể bao cấp những dịch vụ công, nhưng tỉnh khá hơn thìphải chi từ nguồn thu của mình. Ngân sách Trung ương tài trợ những dịchvụ xã hội theo nhu cầu và phải có giám sát.
Việc phân bổ ngânsách có thể bàn công khai, minh bạch trước Quốc hội, đừng để biến chitiêu công thành nơi trục lợi của cá nhân - đại biểu Trần Hoàng Ngân kiếnnghị. Trong tổng đầu tư ngân sách chỉ có 20% cho đầu tư phát triển nêntiêu cực có thể ở những lĩnh vực khác, cần giám sát đối với đầu tư công,chi tiêu công. Đề nghị Ủy ban thường vụ Quốc hội, các cơ quan thẩm tracủa Quốc hội giám sát thẩm định dự toán, đừng để đưa vào dự toán nhữngkhoản chi bất hợp lý.
Phân bổ hợp lý “miếng bánh” ngân sách
Trong điều kiện ngân sách còn hạn hẹp, Chính phủ cần xác định từnglĩnh vực cụ thể để phân bổ hợp lý “miếng bánh” ngân sách. Theo đó, phảixác định được vấn đề gì là đòi hỏi cấp bách nhất hiện nay, tại địa bànnào và đi sâu phân tích vào từng lĩnh vực cụ thể thì mới xác định đượcđịa phương hay ngành nào cần tăng hoặc phải giảm tỷ lệ phân bổ vốn.Không thể áp dụng tình trạng “cào bằng” mà nên hướng tới hiệu quả thựctế - đại biểu Phạm Quang Nghị chia sẻ.
Đồng quan điểm này, đạibiểu Đào Trọng Thi đề xuất nên duy trì và đảm bảo tỷ trọng cho cáckhoản chi về văn hóa, xã hội, trong đó chú trọng phục vụ an sinh xã hội,giáo dục, y tế bởi cho dù Trung ương đảm bảo tỷ trọng đối với các khoảnchi này, nhưng một số địa phương chưa triển khai đúng.
Đạibiểu Đào Trọng Thi chỉ ra thực tế nhiều địa phươngthỏa thuận dành khoản chi cho giáo dục với cơ cấu 80% lương, 20% chuyênmôn, nhưng đến khi thực hiện cụ thể thì kinh phí dành cho chuyên mônchỉ còn khoảng 5% vì đã phải dồn hết cho trả lương. Như vậy, sẽ có nhữngảnh hưởng nhất định đến chất lượng giáo dục.
Tình trạng lạm thu đầu năm tại nhiều cơ sở giáo dục có nguyên nhân bắtnguồn từ kinh phí rót cho các trường rất khó khăn, bởi vậy nhiều khoảnthu trong số này phải dành bổ sung cho chi hoạt động chuyên môn. Phải đủchi phí tối thiểu mới có thể đảm bảo hoạt động chuyên môn tốt. Vì vậy,cần có biện pháp quản lý, giám sát chặt chẽ để kinh phí đã phân bổ đảmbảo chi đúng.
Yếu tố đầu tư cho con người rất được quan tâm,tuy nhiên, các đại biểu cho rằng đảm bảo yếu tố lương là tốt, nhưngkhông thể thu hẹp kinh phí phục vụ hoạt động chuyên môn. Nếu lơ là phầnđầu tư cho chuyên môn thì lực lượng công chức nhà nước không thể đónggóp tốt cho công tác chuyên môn nghiệp vụ để tạo hiệu quả kinh tế chungcho xã hội. Vì vậy, cần cân đối kinh phí dành cho quỹ lương và hoạt độngchuyên môn. Đề cập đến nhân lực cũng cần chỉ rõ lĩnh vực nào, thời điểmnào và ngành nghề gì được ưu tiên.
Mặt khác, không chỉ nên trông chờvào ngân sách để phục vụ nguồn lực đào tạo con người mà cần thu hút vàkhuyến khích tìm kiếm nguồn học bổng, tài trợ quốc tế - đại biểu ĐinhXuân Thảo bổ sung.
Đồng tình với ý kiến xem xét thêm phương ánphân bổ ngân sách, đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Thanh bổ sung ý kiến cần bốtrí hợp lý và chỉnh sửa về các khoản chi hỗ trợ cho nhóm đối tượng làngười có công, người khuyết tật, người cao tuổi, người nghèo, cán bộcông tác tại cơ sở. Trong đó, chú ý vào các hỗ trợ chi trả bảo hiểm xãhội, y tế, lương... để giúp đời sống của nhóm đối tượng này được cảithiện. Bên cạnh đó, để đạt mục tiêu phấn đấu giảm nhanh tỷ lệ hộ nghèo,cần phải tập trung kinh phí thích đáng dành cho hoạt động dạy nghề, xuấtkhẩu lao động…
Đầu tư dàn trải sẽ khó tạo đột phá để pháttriển bởi sức cạnh tranh của nền kinh tế còn yếu và thu không đủ chi. Vìvậy, với khoản tăng thu dự kiến hơn 200.000 tỷ đồng vào năm 2012 cũngchỉ tương đương với các khoản chi dự kiến nên ngân sách nhà nước cần tập trung cho hệthống giao thông huyết mạch, đảm bảo hạ tầng theo kịp nhu cầu pháttriển; tiếp đến là đầu tư vào phát triển khoa học – đây chính là mũinhọn để phát triển - Đại biểu Trịnh Thế Khiết đề xuất.
Chiều24/10, Chủ nhiệm Ủy ban pháp luật của Quốc hội Phan Trung Lý trình bàyBáo cáo của Ủy ban thường vụ Quốc hội giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dựthảo Luật khiếu nại. Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trườngvề một số nội dung của dự thảo Luật khiếu nại. /.
Thu Hằng - Hoàng Tùng (TTXVN/Vietnam+)