Sự tăng trưởng mạnh mẽ của ngành đồ uống đang đặt ra bài toán lớn về kiểm soát an toàn thực phẩm. Để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và củng cố niềm tin thị trường, việc quản lý chất lượng không thể chỉ nằm ở khâu kiểm nghiệm cuối cùng mà đòi hỏi trách nhiệm xuyên suốt từ nhà sản xuất, cơ quan quản lý đến người tiêu dùng.
Đây là nhận định được đưa ra tại tọa đàm "An toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát: Trách nhiệm doanh nghiệp - Niềm tin người tiêu dùng" do Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) phối hợp với Báo Công Thương tổ chức ngày 4/11.
Tăng cường hậu kiểm theo mức độ rủi ro
Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Tiến Cường, Phó Tổng Biên tập Báo Công Thương cho biết trong 9 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất ngành đồ uống tăng 17,4%, riêng sản lượng bia tăng 14,7%. Tăng trưởng sản xuất đặt ra yêu cầu cao hơn đối với quản lý chất lượng và kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Dẫn Báo cáo số 1991/BC-BYT của Bộ Y tế, ông Cường cho biết năm 2025, tại 29/34 tỉnh, thành phố, cơ quan chức năng đã kiểm tra 4.105 cơ sở sản xuất rượu, bia, trong đó 90,45% cơ sở đủ điều kiện. Lực lượng quản lý thị trường xử lý 210 vụ vi phạm liên quan đến rượu, bia, với tổng số tiền xử phạt hành chính hơn 3 tỷ đồng.
Trên môi trường thương mại điện tử, các sàn đã gỡ bỏ gần 4.255 sản phẩm và 1.902 gian hàng vi phạm. Theo đại diện Báo Công Thương, nguy cơ vi phạm vẫn hiện hữu, đòi hỏi đổi mới công tác kiểm tra, giám sát và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng.
Bà Nguyễn Hương Giang, chuyên viên cao cấp Phòng Công nghiệp tiêu dùng, thực phẩm, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết ngành bia, rượu và nước giải khát có vai trò tạo việc làm, đóng góp ngân sách và thúc đẩy các ngành nông nghiệp, logistics, thương mại, du lịch.
Theo bà Giang, khung pháp lý về an toàn thực phẩm và phòng, chống tác hại của rượu, bia đang tiếp tục được hoàn thiện, phù hợp với chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh.
Trong giai đoạn 2026-2027, nhiều chính sách mới dự kiến được triển khai, liên quan đến cắt giảm điều kiện kinh doanh rượu, ban hành quy chuẩn kỹ thuật mới, xây dựng cơ sở dữ liệu thực phẩm, lộ trình thuế tiêu thụ đặc biệt và sửa đổi Luật An toàn thực phẩm.
Đại diện Cục Công nghiệp đề xuất năm nhóm giải pháp gồm rà soát đồng bộ quy định pháp luật; tăng cường hậu kiểm dựa trên rủi ro; phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc và dữ liệu; kiểm soát nguồn nguyên liệu, chuỗi bán hàng; đẩy mạnh truyền thông, hỗ trợ tuân thủ đi đôi với xử lý nghiêm vi phạm.
Các giải pháp hướng tới xây dựng hệ thống quản lý thông thoáng nhưng nghiêm minh, giảm chi phí tuân thủ không cần thiết cho doanh nghiệp mà vẫn bảo đảm an toàn thực phẩm.
Không chờ đến khâu kiểm nghiệm cuối cùng
Ở góc độ kỹ thuật, Thạc sỹ Nguyễn Đức Thịnh, Phó Tổng Thư ký, Phó Ban Truyền thông phổ biến kiến thức, Hội Khoa học kỹ thuật an toàn thực phẩm Việt Nam (VINAFOSA) nhấn mạnh: “An toàn thực phẩm không được tạo ra ở khâu kiểm nghiệm cuối cùng mà phải được hình thành và duy trì qua từng mắt xích của chuỗi sản xuất, kinh doanh.”
Theo ông Thịnh, đối với bia, các yếu tố cần chú trọng gồm chất lượng nước, quá trình lên men, vệ sinh thiết bị, lọc, chiết rót và nguy cơ tái nhiễm sau xử lý. Với rượu, đặc biệt là sản phẩm lên men, chưng cất và sản xuất thủ công, cần kiểm soát methanol cùng các chất có nguy cơ phát sinh trong quá trình sản xuất.
Đối với nước giải khát, nguy cơ có thể đến từ chất lượng nguồn nước, phụ gia thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng và độc tố vi nấm. Vì vậy, chương trình kiểm nghiệm cần phù hợp với từng nhóm sản phẩm, nguyên liệu, công nghệ và mức độ rủi ro, thay vì áp dụng một danh mục chung.
Ông Thịnh lưu ý doanh nghiệp cần kiểm soát từ lựa chọn nhà cung cấp, tiếp nhận nguyên liệu đến vận hành các hệ thống quản lý như GMP, SSOP và HACCP. Chứng nhận hoặc hồ sơ không đồng nghĩa với việc quy trình đã được kiểm soát tốt nếu thiếu giám sát thực tế và biện pháp khắc phục sai lệch.
Một mẫu thành phẩm đạt yêu cầu cũng không chứng minh toàn bộ quy trình sản xuất đã an toàn. Việc kiểm nghiệm cần phục vụ quyết định xuất xưởng, điều tra nguyên nhân sai lệch và phòng ngừa nguy cơ tái diễn.
Bên cạnh nhà sản xuất, các đơn vị phân phối, bán lẻ và kinh doanh trên nền tảng số cần nâng cao trách nhiệm lựa chọn nhà cung cấp, kiểm tra nguồn gốc, chất lượng sản phẩm và bảo đảm điều kiện bảo quản.
Tiến sỹ Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng người dân cần được trang bị kiến thức về lựa chọn, bảo quản và sử dụng bia, rượu, nước giải khát.
Theo bà Dung, các nguy cơ đối với rượu, bia gồm methanol, độc tố nấm mốc, kim loại nặng, phụ gia không bảo đảm an toàn, nhiễm vi sinh vật và sản phẩm giả mạo nguồn gốc. Trong đó, rượu chứa methanol ở nồng độ cao có thể gây ngộ độc nghiêm trọng.
Với nước giải khát, nguy cơ có thể phát sinh từ nguồn nước không bảo đảm vệ sinh, dây chuyền sản xuất, bao bì, phụ gia sử dụng không đúng quy định hoặc điều kiện bảo quản không phù hợp.
Bà Dung khuyến nghị người tiêu dùng chọn sản phẩm có nhãn mác đầy đủ, nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, bao bì nguyên vẹn; kiểm tra thành phần, thông tin nhà sản xuất và tránh mua hàng trôi nổi, không rõ xuất xứ.
Cùng với đó, cần tăng cường tuyên truyền về tác hại của việc sử dụng rượu, bia và nước giải khát không phù hợp đối với sức khỏe, nhất là với thanh thiếu niên, người lao động và cộng đồng dân cư vùng sâu, vùng xa.
Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam mong muốn cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp phối hợp phổ biến kiến thức, xây dựng tài liệu hướng dẫn, giúp người dân nhận diện sản phẩm không bảo đảm an toàn.
Trong bối cảnh ngành đồ uống tiếp tục mở rộng quy mô, kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt chuỗi cung ứng, minh bạch nguồn gốc, ứng dụng công nghệ trong truy xuất và xử lý kịp thời sản phẩm vi phạm là những yêu cầu then chốt. Đây cũng là nền tảng để bảo vệ sức khỏe, quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời củng cố niềm tin đối với thị trường bia, rượu và nước giải khát./.
IFE 2026: Xu hướng của ngành thực phẩm, đồ uống toàn cầu và cơ hội cho Việt Nam
Tại Hội chợ thực phẩm đồ uống quốc tế 2026 diễn ra ở Anh, sự hiện diện của gian hàng Việt Nam đã thể hiện những nỗ lực của hàng Việt trong hành trình vươn xa về địa lý, về chất lượng và bản sắc.
