Ngày 29/10, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết qua hai ngày thảo luận tại Tổ và hội trường 22 và 29/10, đã có 208 lượt ý kiến tại Tổ, 32 ý kiến và 4 lượt tranh luận tại hội trường. Đa số đại biểu tán thành với hồ sơ dự án luật được chuẩn bị công phu, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Trọng tâm chỉnh lý là chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; cơ chế xác định giá đất; phân cấp, cải cách thủ tục hành chính và số hóa dữ liệu đất đai.
Thu hồi đất: Tính đến cuộc sống sau bồi thường
Một điểm đáng chú ý của dự thảo là tiếp thu quan điểm chuyển từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất,” theo tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW. Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không chỉ hướng tới bù đắp giá trị tài sản mà còn cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người dân có đất ở bị thu hồi.
Các phương án được đề xuất gồm bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với đất bị thu hồi, bằng loại đất khác, bằng nhà ở hoặc bằng tiền. Đối với các dự án đô thị, dự thảo ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ; cho phép hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang diện tích còn lại của thửa đất hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của người dân trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi.
Trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định. Khu tái định cư được bố trí nhiều cấp nhà, mức diện tích phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả, đồng thời bảo đảm hạ tầng an sinh, xã hội.
Dự thảo cũng làm rõ cơ chế hoàn trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà nhà đầu tư đã ứng trước. Theo đó, ngân sách nhà nước hoàn trả khoản kinh phí này bằng hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần còn lại được tính vào chi phí đầu tư của dự án. Trường hợp dự án chấm dứt hoạt động, Nhà nước hoàn trả phần kinh phí đã ứng trước theo quy định.
Về thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết các quy định trong dự thảo được xây dựng trên cơ sở tuân thủ Hiến pháp, thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW và các nghị quyết liên quan. Mục tiêu là bảo đảm việc thu hồi đất chặt chẽ, không bị lạm dụng, đồng thời không gây khó khăn cho quá trình triển khai dự án.
Đối với ý kiến đề nghị cân nhắc phạm vi thu hồi đất đối với các công trình sự nghiệp được Nhà nước cho phép hoạt động, Bộ trưởng cho biết quy định trong dự thảo kế thừa Luật Đất đai năm 2024, không phải nội dung mới. Quy định này cũng nhằm thể chế hóa các nghị quyết của Trung ương về phát triển văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ, đồng thời bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận đất đai giữa khu vực công và khu vực tư.
Giá đất chuyển sang cơ chế bảng giá và hệ số điều chỉnh
Về tài chính đất đai và giá đất, dự thảo tiếp tục quy định Nhà nước quyết định giá đất, nhưng đổi mới phương thức xác định theo hướng sử dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, không quy định giá đất cụ thể. Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành, dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2028.
Đối với các dự án lấn biển, việc xác định giá đất tiếp tục thực hiện theo Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội, trong đó áp dụng giá đất cụ thể. Từ ngày 1/1/2028, việc xác định giá đất dự kiến được thực hiện đồng bộ theo cơ chế mới của dự thảo Luật, dựa trên bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.
Về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, dự thảo được rà soát nhằm bảo đảm đầy đủ các quyền đã được ghi nhận trong Luật Đất đai năm 2024.
Đối với công chứng, chứng thực hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất, Chính phủ đề xuất giao Chính phủ quy định loại hợp đồng phải công chứng, chứng thực, phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu quản lý đất đai.
Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, cách tiếp cận này nhằm thực hiện tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, tăng tính chủ động, linh hoạt, giảm thủ tục tuân thủ cho người dân và phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.
44 triệu thửa đất sạch: Nền tảng giảm giấy tờ, thủ tục
Về phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính, đa số ý kiến đại biểu thống nhất với việc quy định cụ thể thẩm quyền thực hiện các nội dung quản lý đất đai trong Luật. Song, một số đại biểu lưu ý việc phân cấp phải đi đôi với năng lực thực thi và điều kiện bảo đảm, nhất là ở cấp xã. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định, đồng thời xây dựng cơ chế giám sát, hỗ trợ và hướng dẫn trong quá trình thực hiện.
Trong chuyển đổi số, dự thảo quy định mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất, thống nhất trên phạm vi cả nước, làm cơ sở tham chiếu cho các mã định danh trong những cơ sở dữ liệu quốc gia.
Theo số liệu Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng công bố, cả nước có khoảng 105 triệu thửa đất; hơn 70 triệu thửa đã có dữ liệu, trong đó gần 44 triệu thửa đã được kết nối, liên thông, đáp ứng tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống” và thống nhất dùng chung.
Việc chuẩn hóa dữ liệu đất đai được kỳ vọng tạo thuận lợi cho người dân khi thực hiện thủ tục hành chính. Theo dự thảo, cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính không được yêu cầu cung cấp lại thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu đất đai được công bố.
Việc thông báo yêu cầu bổ sung hồ sơ, nếu có, chỉ được thực hiện một lần. Các quy định này hướng tới giảm giấy tờ, hạn chế cung cấp lặp lại thông tin và nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục.
Để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản, dự thảo được chỉnh lý theo hướng đề xuất có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, đồng thời bổ sung quy định chuyển tiếp cho giai đoạn trước khi Luật có hiệu lực.
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết Chính phủ dự kiến ban hành hai nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật, nhằm đơn giản hóa hệ thống văn bản và tạo thuận lợi cho việc tiếp cận, thực hiện./.
Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) gồm 13 chương, 112 điều, giảm 3 chương và 148 điều so với Luật Đất đai năm 2024. Quốc hội dự kiến xem xét, biểu quyết thông qua dự án luật vào ngày 21/11.
Đảm bảo tính ổn định lâu dài của hệ thống pháp luật đất đai
Các đại biểu Quốc hội đã phân tích các dự án luật, tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực đất đai, bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển.
