Trước những rào cản trong tiếp cận việc làm, nhiều mô hình đào tạo nghề phù hợp với đặc thù của người khuyết tật đang được triển khai, góp phần tạo sinh kế bền vững, thúc đẩy quá trình hòa nhập xã hội.
Mở lối sinh kế từ những mô hình đào tạo phù hợp
Những bông hoa vải rực rỡ sắc màu, được làm từ chất liệu tái chế, tưởng chừng giản dị nhưng đã mở ra một hướng đi nghề nghiệp thiết thực cho học sinh khiếm thính sau khi rời ghế nhà trường.
Dưới sự hướng dẫn tận tình của giảng viên Trung tâm dạy nghề VAIDE, các em Trường Phổ thông Cơ sở Xã Đàn (Hà Nội) từng bước làm quen với kỹ thuật cắt, tạo hình và ghép cánh hoa, kiên trì hoàn thiện từng sản phẩm bằng sự tỉ mỉ và đôi tay khéo léo.
Để giúp học sinh nắm vững tay nghề, khóa học làm hoa vải được thiết kế theo lộ trình kéo dài 90 ngày, chú trọng thực hành. Trong suốt quá trình học, đội ngũ giảng viên luôn theo sát từng học viên, hướng dẫn tỉ mỉ từ những thao tác cơ bản đến các kỹ thuật nâng cao, tạo điều kiện để các em tự tin sáng tạo và hoàn thiện sản phẩm của riêng mình.
Không chỉ truyền dạy một nghề thủ công, lớp học còn hướng tới mục tiêu rèn luyện kỹ năng làm việc, nâng cao tính kiên trì, phát huy khả năng sáng tạo và sự tự tin cho học sinh khiếm thính. Khi được hướng dẫn đúng cách, đôi tay khéo léo của các em có thể tạo nên những sản phẩm giá trị, từng bước trở thành nguồn thu nhập ổn định trong tương lai.
Để việc giảng dạy đạt hiệu quả, nhà trường bố trí giáo viên sử dụng ngôn ngữ ký hiệu đồng hành suốt quá trình học. Nhờ đó, các nghệ nhân có thể truyền đạt đầy đủ nội dung bài học, giúp học sinh hiểu rõ từng thao tác, từng bước thực hành trong quá trình làm hoa vải.
Hiệu trưởng Trường Phổ thông Cơ sở Xã Đàn Lương Thu Hòa cho biết việc tổ chức các lớp học nghề dành cho học sinh khiếm thính có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Với đặc thù không thể nghe nói như bình thường, nhiều em gặp khó khăn khi hòa nhập đời sống xã hội sau khi tốt nghiệp. Vì vậy, việc trang bị kỹ năng nghề từ sớm là nền tảng giúp các em chủ động hơn.
Năm học vừa qua, Trường Phổ thông Cơ sở Xã Đàn đã triển khai nhiều hoạt động dạy nghề đa dạng cho học sinh khiếm thính như chăm sóc da mặt, làm hoa thủ công, pha chế đồ uống, công nghệ thông tin và thậm chí thành lập đội robot.
Thời gian tới, nhà trường sẽ xây dựng kế hoạch mở rộng quy mô đào tạo, hướng tới phát triển thêm cấp Trung học Phổ thông nhằm tạo điều kiện học tập thuận lợi hơn cho học sinh khiếm thính.
Theo bà Triệu Thị Hoa, Giám đốc Trung tâm dạy nghề VAIDE, nghề làm hoa thủ công được lựa chọn vì phù hợp với đặc điểm của học sinh khiếm thính, không đòi hỏi nhiều về giao tiếp mà chú trọng vào sự tỉ mỉ, khéo léo của đôi tay.
Trong những năm qua, Trung tâm đã triển khai các lớp dạy nghề thủ công, đặc biệt là nghề làm hoa truyền thống. Nhiều sản phẩm do học viên thực hiện đã được sử dụng trong các hội nghị, sự kiện và nhận được đơn đặt hàng từ nhiều cơ quan, đơn vị.
Hiện nay, cơ hội việc làm dành cho người khuyết tật dù đã có nhiều chuyển biến tích cực song vẫn tồn tại không ít rào cản, chủ yếu tập trung ở một số nghề thủ công với mức thu nhập hạn chế. Thực tế này đặt ra yêu cầu cần mở rộng các mô hình đào tạo nghề mới, phù hợp với khả năng của người khuyết tật cũng như yêu cầu của xã hội.
Trước đòi hỏi thực tiễn đó, dự án “Gội đầu dưỡng sinh - Cơ hội việc làm mới cho người khiếm thị” do Hội Người mù Thành phố Hà Nội triển khai từ tháng 10/2025 đến tháng 3/2026 với sự tài trợ của Quỹ Abilis (Phần Lan) đã đào tạo chuyên sâu cho 20 học viên gội đầu dưỡng sinh.
Ngoài học nghề, học viên còn được bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp, chăm sóc khách hàng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động truyền thông, quảng bá dịch vụ.
Sau thời gian đào tạo, 100% học viên đã tốt nghiệp, nhiều người tự tin khởi nghiệp và mở cơ sở kinh doanh độc lập. Kết quả này đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận hỗ trợ người khuyết tật, từ giúp đỡ đơn thuần sang trao quyền kinh tế, giúp họ chủ động tham gia lao động, khẳng định giá trị bản thân.
Phó Chủ tịch Hội Người mù Việt Nam Đinh Việt Anh nhìn nhận giá trị của dự án thể hiện ở việc vừa truyền dạy nghề mới, vừa góp phần thay đổi tư duy của người khiếm thị. Qua quá trình đào tạo, nhiều học viên từng bước xóa bỏ mặc cảm, tự tin làm chủ các quy trình dịch vụ đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao.
Trong thời gian tới, mô hình này được kỳ vọng sẽ tiếp tục nhân rộng tại nhiều cơ sở đào tạo, tạo điều kiện để người khiếm thị mạnh dạn khởi nghiệp độc lập hoặc làm việc tại các spa chuyên nghiệp.
Chuyển đổi số, mở rộng cơ hội hòa nhập
Ở góc độ chuyên môn, các chuyên gia cho rằng để nâng cao hiệu quả giải quyết việc làm cho người khuyết tật, cần đa dạng hóa nghề nghiệp, từng bước chuyển dịch từ các nghề truyền thống sang những lĩnh vực có nhu cầu cao như công nghệ thông tin, tư vấn tâm lý, chăm sóc khách hàng.
Bên cạnh đó cần chuẩn hóa năng lực lao động thông qua đào tạo kỹ năng mềm chuyên nghiệp; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm giảm bớt rào cản do khiếm khuyết; xây dựng các kênh kết nối việc làm chính thống, hình thành sàn giao dịch tin cậy để doanh nghiệp trực tiếp tiếp cận và tuyển dụng lao động.
Trong nỗ lực tạo sinh kế bền vững cho người khuyết tật, sự chung tay của toàn xã hội, đặc biệt là vai trò nòng cốt của các tổ chức hội đang ngày càng được phát huy hiệu quả.
Trong năm 2025, Hội Bảo trợ người khuyết tật và trẻ mồ côi Việt Nam (nay là Hội Bảo trợ người khuyết tật Việt Nam) đã tổ chức đào tạo nghề cho 645 người khuyết tật với tổng kinh phí trên 3,6 tỷ đồng, trong đó tỷ lệ học viên có việc làm, thu nhập sau đào tạo đạt khoảng 70%.
Bắt nhịp với xu hướng kinh tế số, một điểm sáng mang tính đột phá là việc đưa người khuyết tật tiếp cận môi trường thương mại điện tử.
Trung ương Hội phối hợp với Công ty cổ phần Suma Việt Nam và Công ty cổ phần ADT quốc tế tổ chức 6 lớp dạy nghề bán hàng online cho hơn 300 học viên khuyết tật trên cả nước; kết quả 162 học viên đủ điều kiện tốt nghiệp, tiếp tục được hỗ trợ nguồn hàng để kinh doanh, bước đầu tạo việc làm phù hợp với điều kiện sức khỏe, mang lại thu nhập ổn định.
Hội đã hỗ trợ vốn cho 755 người khuyết tật và hộ gia đình có người khuyết tật phát triển kinh tế, với tổng kinh phí trên 9,7 tỷ đồng; hỗ trợ 2.485 con giống vật nuôi và cây trồng cho các gia đình có người khuyết tật và người mắc bệnh hiểm nghèo, với kinh phí trên 3 tỷ đồng, giúp nhiều hộ gia đình phát triển sản xuất, cải thiện thu nhập và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, con đường hòa nhập của người khuyết tật đang dần được mở rộng theo hướng thiết thực và bền vững hơn. Khi có thêm sự đồng hành của cộng đồng và chính sách phù hợp, người khuyết tật hoàn toàn có thể tự tin tham gia lao động, tự chủ cuộc sống và khẳng định giá trị của mình trong xã hội./.
Thúc đẩy quyền tham gia của người khuyết tật-Kiến tạo đột phá phát triển
Ngày 18/4 hằng năm được chọn là Ngày Người khuyết tật Việt Nam. Ngày người khuyết tật Việt Nam năm 2026 có chủ đề “Thúc đẩy quyền tham gia của người khuyết tật-Kiến tạo đột phá phát triển.”
