Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Thông tư ban hành Chương trình giáo dục phổ thông môn học Tiếng Mường và môn học Tiếng Cơ Tu cấp tiểu học để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Theo các dự thảo, Tiếng Mường và Tiếng Cơ Tu sẽ là môn học tự chọn thuộc lĩnh vực giáo dục ngôn ngữ, được tổ chức dạy học từ lớp 1 đến lớp 5. Đối tượng học tập không chỉ gồm học sinh thuộc dân tộc Mường và dân tộc Cơ Tu mà còn có học sinh các dân tộc khác mong muốn học tập hai ngôn ngữ này.
Không áp dụng máy móc đặc điểm tiếng Việt vào việc dạy học tiếng dân tộc
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc xây dựng hai chương trình nhằm đáp ứng nhu cầu học tập tiếng nói, chữ viết của đồng bào dân tộc thiểu số và học sinh có nguyện vọng; góp phần bảo tồn, phát huy giá trị ngôn ngữ, văn hóa truyền thống, thực hiện định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Việc xác định tính chất tự chọn tạo cơ sở đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng học tập đa dạng của học sinh, phù hợp điều kiện tổ chức dạy học tại địa phương. Hai chương trình đồng thời hướng tới bồi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức về cội nguồn, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Cách tổ chức này cũng phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng triển khai của từng địa phương, cơ sở giáo dục.
Dự thảo hai chương trình được xây dựng theo định hướng phát triển năng lực, lấy bốn kỹ năng đọc, viết, nói và nghe làm trục xuyên suốt, trong đó chú trọng đọc và viết. Học sinh từng bước nhận biết chữ viết, đọc hiểu văn bản, viết đúng chính tả, viết câu và đoạn văn ngắn; biết giao tiếp, trình bày ý kiến, lắng nghe và phản hồi phù hợp.
Bên cạnh năng lực ngôn ngữ, chương trình còn hình thành năng lực văn học thông qua việc tiếp xúc với truyện, thơ, lời nói nghệ thuật và các văn bản phản ánh đời sống cộng đồng. Các yêu cầu cần đạt được thiết kế phù hợp với đặc điểm nhận thức, tâm lý và tiến trình học tập ở từng lớp tiểu học.
Theo dự thảo, các chương trình không áp dụng máy móc đặc điểm tiếng Việt vào việc dạy học tiếng dân tộc. Phụ lục tiếng Mường giới thiệu bảng chữ cái gồm 29 chữ cái, hệ thống âm - vần, thanh điệu và các quy luật chính tả. Đồng thời, dự thảo chương trình cũng trình bày những biến thể tiếng Mường ở các địa bàn khác nhau.
Đối với tiếng Cơ Tu, phụ lục giới thiệu bảng chữ cái gồm 36 chữ cái và những đặc điểm riêng của hệ thống âm, chữ viết. Tiếng Cơ Tu là ngôn ngữ phi thanh điệu. Một số dấu trong chữ viết dùng để phân biệt độ dài nguyên âm, không phải dấu thanh như trong tiếng Việt. Các phụ lục về phương ngữ cung cấp cơ sở để biên soạn tài liệu, lựa chọn ngữ liệu và hướng dẫn dạy học phù hợp, đồng thời tôn trọng sự đa dạng trong thực hành ngôn ngữ của cộng đồng.
Việc làm rõ những đặc điểm này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành kĩ năng đọc, viết, giúp học sinh nhận diện đúng cấu trúc ngôn ngữ, hạn chế sự nhầm lẫn khi tiếp cận hệ thống chữ viết.
Dự thảo hai chương trình được thiết kế theo đặc trưng riêng của từng ngôn ngữ, có tính đến sự đa dạng phương ngữ, thực hành ngôn ngữ trong cộng đồng là cơ sở để bảo đảm tính khoa học, phù hợp và tôn trọng bản sắc của mỗi dân tộc.
Tích hợp giáo dục văn hóa dân tộc
Dự thảo quy định, việc dạy tiếng Mường, tiếng Cơ Tu phải gắn chặt với giáo dục văn hóa truyền thống, sử dụng ngữ liệu gần gũi với đời sống của học sinh và tăng dần mức độ theo lớp học.
Đối với tiếng Mường, các chủ đề được gợi ý gồm cách xưng hô, ẩm thực, nhà ở, trò chơi dân gian, nhạc cụ, nghề thủ công, trang phục, truyện cổ, dân ca, lễ hội và di tích văn hóa.
Đối với tiếng Cơ Tu, học sinh được tìm hiểu về gia đình, nhà Gươl, ẩm thực, trò chơi, nhạc cụ, nghề dệt Zèng, truyện dân gian, phong tục, lễ hội và các địa danh văn hóa.
Thông qua việc đọc, viết, nói và nghe về những nội dung này, học sinh vừa thực hành sử dụng ngôn ngữ, vừa hình thành thái độ trân trọng di sản và ý thức gìn giữ giá trị văn hóa của cộng đồng.
Dự thảo hai chương trình cũng quy định các yêu cầu cần đạt theo lớp và những kiến thức cơ bản về ngôn ngữ, văn hóa, không ấn định cứng toàn bộ nội dung dạy học. Định hướng mở tạo điều kiện để lựa chọn ngữ liệu, phương pháp và hoạt động học tập phù hợp với học sinh, bối cảnh văn hóa, đặc điểm phương ngữ và điều kiện của cơ sở giáo dục.
Việc dạy học cần chú trọng thực hành, giao tiếp và vận dụng trong tình huống gần gũi; kết hợp hoạt động trên lớp với trải nghiệm văn hóa phù hợp lứa tuổi. Đánh giá kết quả giáo dục cần bám sát yêu cầu cần đạt, ghi nhận sự tiến bộ của học sinh trong sử dụng ngôn ngữ và tiếp nhận văn hóa, tránh thiên về ghi nhớ kiến thức đơn thuần./.