Gắn với lao động sản xuất, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng, nghệ thuật múa dân gian của người Cống ở Điện Biên vừa lưu giữ những giá trị văn hóa đặc trưng, vừa phản ánh đời sống của một dân tộc rất ít người.
Việc nghệ thuật múa của người Cống được đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể mở thêm cơ hội bảo tồn, trao truyền các điệu múa truyền thống, nhất là cho thế hệ trẻ.
Gắn điệu múa với đời sống cộng đồng
Theo thống kê, trên địa bàn tỉnh Điện Biên, người Cống hiện sinh sống tập trung tại 4 bản gồm Lả Chà (xã Mường Chà), bản Nậm Kè (xã Nậm Kè), bản Huổi Moi và Púng Bon (xã Thanh Yên), với 247 hộ, trên 1.210 nhân khẩu.
Người Cống sinh sống chủ yếu ở vùng núi cao, ven sông, sinh kế dựa vào trồng trọt, chăn nuôi theo phương thức tự cung, tự cấp. Dù không có chữ viết riêng, đồng bào vẫn lưu giữ kho tàng văn hóa dân gian phong phú, với các lễ hội như, Tết hoa mào gà, lễ mừng cơm mới; các trò chơi dân gian, làn điệu dân ca và nhạc cụ truyền thống (trống, chiêng). Trong đó, nghệ thuật múa dân gian giữ vai trò quan trọng, phản ánh đời sống lao động, tín ngưỡng và quan niệm về cuộc sống của người Cống.
Không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tinh thần, các điệu múa còn góp phần gắn kết cộng đồng, kết nối các thế hệ và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Nhờ đó, nhiều điệu múa được hình thành từ hoạt động lao động sản xuất như, múa gieo hạt, tuốt lúa, giã gạo, lên nương, tra hạt. Mỗi động tác đưa tay, nhún chân, cúi người được người dân cách điệu từ công việc thường ngày, đạo cụ biểu diễn là những vật dụng quen thuộc như, giỏ tre, mẹt, cối và chày gỗ. Mỗi điệu múa mang sắc thái riêng. Nếu như múa tuốt lúa tái hiện động tác thu hoạch, đưa lúa vào giỏ thì múa giã gạo mô phỏng các công đoạn chế biến lương thực. Trong khi đó, múa mừng nhà mới và múa mừng Tết hoa mào gà thể hiện niềm vui, lời cầu chúc bình an, no ấm cho gia đình và cộng đồng.
Theo Bí thư Chi bộ bản Nậm Kè, xã Nậm Kè Lý Văn Tám, các điệu múa thường được biểu diễn tập thể cùng tiếng trống, chiêng, tạo không khí vui tươi trong những dịp lễ hội. Không chỉ phản ánh đời sống lao động, sản xuất, nghệ thuật múa còn thể hiện phong tục, tín ngưỡng và sự gắn kết giữa các thành viên trong bản. Trải qua thời gian, các động tác múa được sáng tạo, hoàn thiện từ những cử chỉ mô phỏng lao động, sinh hoạt và nghi thức tín ngưỡng. Những điệu múa với động tác uyển chuyển, nhịp nhàng cùng tiếng trống, chiêng đã trở thành một phần trong đời sống tinh thần, phản ánh quan niệm về thiên nhiên, con người và cộng đồng của dân tộc Cống.
Những năm qua, tỉnh Điện Biên triển khai nhiều hoạt động nhằm bảo tồn, phát huy nghệ thuật múa dân gian của người Cống. Tỉnh hiện có 3 Nghệ nhân Ưu tú là người Cống, được tạo điều kiện tham gia biểu diễn, truyền dạy tại các lễ hội, hội thi và sự kiện văn hóa trong, ngoài tỉnh. Các đội văn nghệ tại bản cũng được duy trì nhằm thực hành, trao truyền các điệu dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống.
Địa phương tổ chức trình diễn nghệ thuật múa của người Cống tại Lễ hội Hoa Ban, Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch; hỗ trợ thiết bị âm thanh, nhạc cụ cho nhà văn hóa bản; đồng thời trưng bày hình ảnh, hiện vật về văn hóa dân tộc Cống tại Bảo tàng tỉnh và các sự kiện văn hóa.
Trao truyền cho thế hệ trẻ
Năm 2025, tỉnh Điện Biên phối hợp tổ chức lớp tập huấn, truyền dạy dân ca, dân vũ, dân nhạc của người Cống. Bên cạnh đó, nghệ thuật múa dân gian của dân tộc này còn được đưa vào đề tài nghiên cứu, sưu tầm và bảo tồn di sản văn hóa phục vụ phát triển du lịch. Để bảo tồn và phát huy giá trị, ngày 5/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đã có Quyết định số 430/QĐ-BVHTTDL về việc đưa Nghệ thuật múa của người Cống vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể.
Ngày 20/10/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên phối hợp với Ủy ban Nhân dân xã Nậm Kè tổ chức Lễ công bố Quyết định và trao Giấy chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật múa của người Cống tỉnh Điện Biên.
Phát biểu tại buổi lễ, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên Nguyễn Thị Thanh Chuyên nhấn mạnh đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và tỉnh Điện Biên đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc. Sự kiện cũng là dịp tôn vinh giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Cống, tri ân các thế hệ nghệ nhân đã có công gìn giữ, trao truyền di sản, đồng thời khẳng định vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo vệ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.
Để bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa dân gian của người Cống, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên đề nghị, chính quyền các xã Nậm Kè, Mường Chà và Thanh Yên cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về giá trị di sản; xây dựng kế hoạch bảo tồn phù hợp điều kiện thực tế, gắn với phát triển kinh tế-xã hội địa phương. Các địa phương huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực hỗ trợ; thành lập, duy trì câu lạc bộ văn hóa dân gian, tạo điều kiện để nghệ nhân truyền dạy, hướng dẫn thế hệ trẻ thực hành các điệu múa truyền thống, từng bước đưa công tác bảo tồn di sản trở thành hoạt động thường xuyên trong cộng đồng.
Bí thư Chi bộ bản Nậm Kè Lý Văn Tám phấn khởi cho biết nghệ thuật múa của người Cống được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là niềm tự hào của cộng đồng, đồng thời đặt ra trách nhiệm gìn giữ bản sắc dân tộc. Người dân trong bản tiếp tục đoàn kết, động viên thế hệ trẻ học hỏi, thực hành các điệu múa truyền thống; đồng thời mong muốn các cấp, ngành tiếp tục hỗ trợ bảo tồn, phát huy di sản gắn với đời sống cộng đồng và giới thiệu văn hóa người Cống đến đông đảo công chúng./.
Điện Biên: Tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc Mông, thúc đẩy phát triển du lịch
Ngày hội có nhiều hoạt động tôn vinh, quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Mông, góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc, tăng giao lưu giữa các địa phương và thúc đẩy phát triển du lịch.
