Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng sâu rộng vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống.
Bà Nguyễn Thị Thu Thảo, Giám đốc Chính sách Công thị trường Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar của Meta đã chia sẻ với Báo Điện tử VietnamPlus về vị thế của hệ sinh thái AI Việt Nam trong khu vực, những điều kiện để phát triển các sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt vươn ra thị trường quốc tế, cũng như các chương trình Meta đang triển khai nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, đào tạo nhân lực và thúc đẩy nghiên cứu AI tại Việt Nam.
Hệ sinh thái AI, đổi mới sáng tạo Việt Nam nằm trong Top khu vực
- Bà đánh giá thế nào về vị thế của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam cũng như AI hiện nay so với khu vực?
Bà Nguyễn Thị Thu Thảo: Phải nói là xuất sắc. Tôi đánh giá điều này không phải vì tôi là người Việt Nam, mà vì suốt 5 năm qua tôi sống, làm việc tại Singapore và phụ trách cả thị trường Lào, Campuchia, Myanmar. Có trải nghiệm thực tế với 11 nước Đông Nam Á, tôi hoàn toàn tự tin khẳng định hệ sinh thái AI của Việt Nam đang nằm trong Top 3 ASEAN.
Chúng ta sở hữu 4 yếu tố then chốt: đội ngũ kỹ sư rất mạnh; nền kinh tế tăng trưởng nhanh; hành lang pháp lý đang được hoàn thiện tích cực; và sự ủng hộ, hỗ trợ rất quyết liệt từ phía Chính phủ.
Hiện nay, các "ông lớn" công nghệ toàn cầu đều đã tề tựu tại Việt Nam: Qualcomm, Meta, Google, NVIDIA... Song song đó là một hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa vươn lên rất mạnh. Để đạt được tham vọng lớn về AI, theo tôi, chúng ta đang có sự kết hợp hoàn hảo giữa nguồn lực quốc tế và nội lực trong nước.
- Hiện nay, Việt Nam đang đặt mục tiêu thúc đẩy AI sâu rộng trong nền kinh tế theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Từ góc nhìn của Meta, bà đánh giá như thế nào về tiềm năng phát triển AI tại Việt Nam, và đâu là những lĩnh vực có nhiều cơ hội ứng dụng AI thực tiễn nhất?
Bà Nguyễn Thị Thu Thảo: Trong cuộc khảo sát mới đây của Meta vào năm 2026, có tới 96% doanh nghiệp tham gia khẳng định đã sử dụng AI trong tất cả các bước vận hành. Trong đó, 85% cho biết nhờ ứng dụng AI mà họ đã tăng được năng suất và đặc biệt là doanh thu. Bức tranh toàn cảnh cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam đã "làm thật, ăn thật" rồi. Đây không còn là câu chuyện định hướng hay tiềm năng trên giấy nữa, mà chúng ta đang thực sự ngồi trên "con tàu cao tốc" và đang vận hành rất rõ ràng.
Về tiềm năng và sự hỗ trợ của Meta trong những năm tới, bên cạnh Nghị quyết 57, chúng ta còn có Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Đợt cải cách này hướng trọng tâm vào hàng triệu doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh gia đình - những thực thể trước đây thuộc khu vực kinh tế không chính thức. Mục tiêu là đưa họ vào nền kinh tế chính thức để thực hiện hạch toán kế toán tốt hơn, nộp thuế đầy đủ và minh bạch hóa mọi hoạt động.
Các công cụ AI của Meta chính là một "vũ khí" chiến lược trao vào tay các hộ gia đình, doanh nghiệp siêu nhỏ này. Một cơ sở chỉ có một người vận hành vẫn có thể dùng AI để xử lý công việc từ A đến Z. Đây đúng là thứ doanh nghiệp Việt Nam đang cần và đang thiếu.
Khi nhu cầu thực tế gặp độ sẵn sàng cao của Meta, chúng tôi đã ký thỏa thuận hợp tác với Cục Xúc tiến Thương mại (Bộ Công Thương) và VCCI để đưa ra các chương trình tập huấn miễn phí về công cụ AI trên nền tảng Meta. Chương trình ưu tiên các doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, cơ sở ở vùng sâu vùng xa hoặc có hoàn cảnh đặc thù như sử dụng lao động khuyết tật.
Bước sang năm sau, hướng tới APEC 2027, Meta cam kết sẽ làm sâu và rộng hơn, không chỉ tại Việt Nam mà cho cả 21 nền kinh tế thành viên.
- Đi sâu hơn về mặt kỹ thuật, theo bà, thế hệ kỹ sư và các startup AI Việt Nam cần tập trung vào những năng lực và lĩnh vực ứng dụng nào để vừa phục vụ thị trường trong nước, vừa đủ sức vươn ra khu vực và toàn cầu?
Bà Nguyễn Thị Thu Thảo: Ở Meta, chúng tôi có cam kết mạnh mẽ nhiều năm qua đối với mô hình mã nguồn mở. Chúng tôi tin rằng chỉ khi tri thức và công nghệ AI được mở cho toàn bộ kỹ sư trên khắp thế giới cùng hoàn thiện hàng ngày, hàng giờ thì sức mạnh công nghệ mới thực sự phục vụ được các bài toán thực tiễn ở những nước đang phát triển như Việt Nam.
Qua quá trình hợp tác, chúng tôi thấy các nhà phát triển giải pháp AI của Việt Nam tiếp thu và làm chủ mô hình mã nguồn mở rất nhanh nhạy. Minh chứng rõ nhất là tại cuộc thi AI Hackathon vừa rồi, khi chúng tôi kêu gọi cộng đồng người Việt toàn cầu tham gia thiết kế giải pháp cho các bài toán trong nước và khu vực, đã có khoảng 1.300 bạn trẻ từ 13 quốc gia (từ Mỹ, châu Âu đến các nước ASEAN) tề tựu về Việt Nam.
Các chuyên gia quốc tế từ AI Singapore, Thụy Điển, Pháp, Mỹ sang tham dự đều có nhận định rất lạc quan về hệ sinh thái và đội ngũ kỹ sư của chúng ta. Điểm mạnh thứ nhất là sức trẻ. Thứ hai, vì các bạn trẻ và mới nên không bị kinh nghiệm cũ ràng buộc; người trẻ không có gì để sợ nên tư duy rất phá cách, rất "máu chiến". Các bạn lại có ngoại ngữ tốt và tư duy toàn cầu.
Từ trải nghiệm thực chiến với 1.300 thí sinh đó, Meta cùng các đối tác như AI Singapore đã quyết định năm tới sẽ đồng hành với Chính phủ Việt Nam để tổ chức một sự kiện đổi mới sáng tạo quy mô khu vực (ASEAN hoặc APEC). Tại sân chơi này, chính các nhân tố Việt Nam sẽ là "diễn viên chính" có cơ hội tỏa sáng.
Việt Nam có đầy đủ tố chất trở thành "hub" công nghệ của khu vực
- Trong chiến lược dài hạn, Meta có định hướng cụ thể nào để phát triển nhân tài, nâng cao kỹ năng số và thúc đẩy nghiên cứu AI tiếng Việt?
Bà Nguyễn Thị Thu Thảo: Chiến lược hỗ trợ của Meta tại Việt Nam dựa trên mô hình "bàn tay 5 ngón" bao phủ đầy đủ: Ngoại giao số, Văn hóa số, Kinh tế số, Giáo dục số và Đồng hành cùng doanh nghiệp. Cụ thể có các trọng tâm dài hạn. Với Dự án ViGen, chúng tôi tiếp tục cử đội ngũ kỹ sư song hành cùng Bộ Khoa học và Công nghệ để khai thác, huấn luyện bộ dữ liệu tiếng Việt phục vụ nghiên cứu dài hạn.
Tiếp theo chúng tôi tin tưởng vào thế hệ trẻ của Việt Nam và có nhiều chương trình tập huấn kỹ năng số trong giáo dục. Chương trình hướng đến học sinh, sinh viên và giáo viên phổ thông. Đến nay Meta đã đào tạo được khoảng 1 triệu học sinh, sinh viên, giáo viên và phụ huynh, chương trình này của chúng tôi vẫn đang tiếp tục. Ngay cuối tuần này, chúng tôi phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tuyên Quang tập huấn AI cho hơn 1.300 giáo viên cấp 1, cấp 2 nhằm ứng dụng vào soạn giáo án, thiết kế bài giảng sinh động. Sau Tuyên Quang, chúng tôi sẽ đánh giá hiệu quả để nhân rộng ra các tỉnh thành khác.
Về thúc đẩy hệ sinh thái AI tại Việt Nam, chúng tôi sẽ tiếp tục duy trì giải AI Hackathon hàng năm như một ngày hội tổng lực kết nối các nhà làm chính sách, viện nghiên cứu và các kỹ sư phát triển giải pháp.
Cuối cùng, chúng tôi sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chúng tôi sẽ triển khai các gói đào tạo kỹ năng số và AI toàn diện phối hợp với Bộ Công Thương và VCCI.
- Theo bà, cần những điều kiện gì để Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ AI mà trở thành nơi sáng tạo và đóng góp giải pháp AI cho thế giới?
Bà Nguyễn Thị Thu Thảo: Điều này trên thực tế đã và đang diễn ra rồi. Hãy nhìn vào ngành công nghiệp game online: Việt Nam hiện là một trong những "tay chơi" lớn trên thế giới, trong khu vực chúng ta chỉ đứng sau Trung Quốc. Meta nhiều năm qua đã đồng hành cùng Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử tổ chức sự kiện Vietnam GameVerse vào tháng 5 hàng năm, thu hút tới 40.000 lượt người tham gia sáng tạo và phát triển game xuất khẩu.
"Bài toán" của chúng ta hiện nay rất giống câu chuyện xuất khẩu gạo trước đây: ban đầu chúng ta bán thô theo số lượng, để bên khác đóng gói, làm thương hiệu (branding) và họ thu về lợi nhuận cao nhất. Với game cũng vậy, lượt tải game Việt từ toàn cầu cực kỳ cao, nhưng khâu tiếp thị và định vị thương hiệu quốc gia "Made in Vietnam" thì mình làm chưa mạnh. Meta hiện đang hợp tác chặt chẽ với các studio game trong nước để nâng cao năng lực tiếp thị, đưa sản phẩm tiếp cận phân khúc cao cấp hơn.
Việt Nam với 100 triệu dân chắc chắn là một thị trường tiêu thụ quan trọng. Nhưng với sức trẻ, kỷ luật và khả năng bắt nhịp công nghệ cực nhanh của đội ngũ kỹ sư, Việt Nam hoàn toàn có đầy đủ tố chất để trở thành một trung tâm (hub) công nghệ của khu vực, tiến tới xuất khẩu các giải pháp AI ra toàn cầu. Chúng ta đang đi đúng hướng và đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đó.
- Xin cảm ơn bà về cuộc trò chuyện này!