Trong bối cảnh điện toán lượng tử được dự báo sẽ làm thay đổi căn bản nhiều lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là các cơ chế bảo mật đang được sử dụng trên toàn cầu, ngày 21/7 tại Hà Nội, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC - Bộ Khoa học và Công nghệ) đã tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề "Định hình tương lai hạ tầng PKI: Chuyển đổi các tiêu chuẩn mật mã cho dịch vụ tin cậy hướng tới kỷ nguyên hậu lượng tử."
Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia công nghệ, đại diện cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong nước, quốc tế nhằm trao đổi về những xu hướng mới trong lĩnh vực dịch vụ tin cậy, chia sẻ kinh nghiệm hiện đại hóa hạ tầng khóa công khai (PKI), chuẩn bị lộ trình chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã thế hệ mới, bảo đảm niềm tin số trong tương lai.
Hạ tầng tin cậy số trở thành nền tảng của kinh tế số
Theo Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia Tô Thị Thu Hương, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của kinh tế số, xã hội số và chính phủ số. Trong tiến trình đó, hạ tầng khóa công khai (PKI), chữ ký số và các dịch vụ tin cậy giữ vai trò nền tảng trong việc xác thực danh tính điện tử, bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu và tạo lập niềm tin cho các giao dịch trên môi trường số.
Bà Hương cho hay, việc chủ động nghiên cứu, cập nhật các tiêu chuẩn, thông lệ quốc tế tiên tiến và chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho quá trình chuyển đổi trong tương lai không chỉ góp phần duy trì niềm tin số, bảo vệ các giao dịch điện tử mà còn tạo nền tảng cho việc tăng cường khả năng liên thông, công nhận dịch vụ tin cậy và giao dịch điện tử xuyên biên giới, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong kỷ nguyên số.
Đáng chú ý, tính đến hết tháng 6/2026, Việt Nam đã cấp gần 32 triệu chứng thư chữ ký số, đưa tỷ lệ phổ cập chữ ký số trong dân số trưởng thành đạt gần 50% (45,62%), phục vụ hàng tỷ giao dịch điện tử mỗi năm. Đây được xem là minh chứng cho tốc độ phát triển mạnh mẽ của hạ tầng tin cậy số trong quá trình chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của điện toán lượng tử cũng đồng nghĩa với nguy cơ nhiều thuật toán mật mã hiện nay có thể bị phá vỡ trong tương lai nếu không có sự chuẩn bị từ sớm.
Theo các chuyên gia, đây cũng là một trong những nội dung phù hợp với định hướng của Nghị quyết 57 khi nhấn mạnh yêu cầu phát triển hạ tầng số hiện đại, an toàn, bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu và từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và công nghệ lượng tử.
Tại hội thảo, nhiều diễn giả đã chỉ ra ba thách thức lớn đối với hạ tầng tin cậy số trong thập kỷ tới. Trước hết là sự phát triển của điện toán lượng tử, đòi hỏi các quốc gia phải chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã mới để bảo vệ dữ liệu và các giao dịch điện tử.
Bên cạnh đó, sự bùng nổ của điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) cùng các hệ thống số quy mô lớn khiến số lượng chứng thư số và thiết bị cần xác thực tăng mạnh, đặt ra yêu cầu hiện đại hóa hạ tầng PKI.
Một xu hướng khác cũng được đề cập là việc rút ngắn thời hạn chứng thư số nhằm tăng cường an toàn bảo mật, tạo thêm áp lực đối với công tác quản trị và vận hành hệ thống. Theo các chuyên gia, đây không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là thách thức về quản trị, tiêu chuẩn hóa và khả năng thích ứng của các tổ chức.
Một trong những khái niệm được quan tâm tại Hội thảo là "Crypto Agility" - khả năng cho phép các hệ thống linh hoạt chuyển đổi thuật toán mật mã. Đặc biệt, các chuyên gia nhấn mạnh lộ trình ứng dụng cơ chế mật mã lai ghép (Hybrid Cryptography) chính là bước đi chiến lược, thiết thực nhất hiện nay để các tổ chức cung cấp dịch vụ công cộng (CA) tại Việt Nam từng bước chuyển đổi an toàn mà không làm gián đoạn hệ thống hiện tại.
Chủ động chuẩn bị từ sớm cho tương lai số an toàn và tin cậy
Hội thảo cũng cập nhật nhiều xu hướng mới trên thế giới về định danh điện tử, chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy. Đại diện DigiCert đã chia sẻ kinh nghiệm triển khai các khung pháp lý và tiêu chuẩn quốc tế như eIDAS 2.0, ETSI, PSD3, đồng thời giới thiệu kinh nghiệm hiện đại hóa hạ tầng PKI, tự động hóa quản lý vòng đời chứng thư số và nâng cao khả năng linh hoạt mật mã nhằm thích ứng với các yêu cầu bảo mật mới trong kỷ nguyên hậu lượng tử.
Đối với lĩnh vực tài chính - ngân hàng, ông Hoàng Nguyên Vân, Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo Chuyển đổi số (VIDTI), cho rằng các tổ chức cần chủ động chuẩn bị cho nguy cơ "thu hoạch trước, giải mã sau", khi dữ liệu được thu thập hôm nay có thể bị giải mã trong tương lai bằng máy tính lượng tử.
Ông đề xuất lộ trình chuyển đổi giai đoạn 2026-2030 với các bước từ kiểm kê tài sản mật mã, đánh giá rủi ro đến thử nghiệm các thuật toán hậu lượng tử và xây dựng năng lực làm chủ hệ sinh thái mật mã mới.
Theo các chuyên gia, chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử sẽ là quá trình dài hạn, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ từ thể chế, tiêu chuẩn kỹ thuật, hạ tầng công nghệ đến nguồn nhân lực. Việt Nam cần tiếp tục theo dõi sát các xu hướng công nghệ quốc tế, đánh giá hiện trạng hạ tầng mật mã trong các cơ quan, doanh nghiệp; đồng thời hiện đại hóa hệ thống quản lý chứng thư số, tăng cường tự động hóa và đào tạo đội ngũ chuyên gia chất lượng cao.
Đây cũng là những định hướng phù hợp với mục tiêu Nghị quyết 57 về phát triển hạ tầng số hiện đại, làm chủ công nghệ chiến lược, tăng cường hợp tác quốc tế và bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu trong suốt quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Tại Hội thảo, các chuyên gia cũng thống nhất nhận định việc xây dựng niềm tin số trong kỷ nguyên hậu lượng tử không phải là nhiệm vụ của riêng cơ quan quản lý hay doanh nghiệp công nghệ mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, các tổ chức cung cấp dịch vụ tin cậy, hệ thống tài chính và cộng đồng chuyên gia.
Việc chủ động chuẩn bị ngay từ hôm nay sẽ giúp Việt Nam xây dựng hạ tầng tin cậy số an toàn, linh hoạt, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế số và hiện thực hóa các mục tiêu mà Nghị quyết 57 đã đề ra./.