Nhấn mạnh vai trò quan trọng của chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy lợi, đê điều - phòng chống thiên tai và tài nguyên nước thời gian tới (như phân bổ và chất lượng tài nguyên nước, tiết kiệm và hiện đại hóa hệ thống thủy lợi, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu các đơn vị liên quan phối hợp xây dựng những “bài toán lớn” của ngành, cũng như huy động sự tham gia của cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương.
Trong đó, mỗi bài toán cần có “tổng công trình sư” cũng như có cơ chế phối hợp rõ ràng và lộ trình thực hiện cụ thể, khả thi, hiệu quả.
Lựa chọn một số bài toán để ưu tiên xây dựng
Ngày 26/2, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đã chủ trì cuộc họp nghe báo cáo xây dựng Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lĩnh vực thủy lợi, đê điều - phòng chống thiên tai và tài nguyên nước giai đoạn 2026 - 2030.
Theo báo cáo của Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), điểm mới của kế hoạch trên là chuyển từ cách tiếp cận theo danh mục đề tài sang cách tiếp cận theo nhu cầu quản lý và phát triển.
Trong đó, với lĩnh vực thủy lợi, định hướng nghiên cứu tập trung vào ba trụ cột chính: Phát triển thủy lợi thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu thời gian thực và mô hình dự báo nhằm nâng cao an toàn vận hành, trước mắt ưu tiên các hồ chứa lớn và hệ thống liên vùng; đổi mới cơ chế quản lý khai thác công trình theo hướng tự chủ tài chính, tổ chức lại các đơn vị khai thác theo vùng; đầu tư các công trình liên vùng, đa mục tiêu, hình thành mạng liên kết nguồn nước, giải quyết các điểm nóng về nước sạch, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên.
Đối với lĩnh vực tài nguyên nước, định hướng xuyên suốt là quản lý tổng hợp theo lưu vực sông, bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia và nâng cao hiệu quả điều hòa phân phối. Song song với đó, ngành cũng sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, phát triển hệ thống hỗ trợ ra quyết định; đồng thời sử dụng các công cụ kinh tế và hoàn thiện thể chế theo Luật Tài nguyên nước 2023.
Nêu ý kiến cụ thể tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh cho biết lĩnh vực tài nguyên nước đã đăng ký nhiều nhiệm vụ khoa học công nghệ cho giai đoạn tới, song vẫn còn thiếu định hướng chung.
Theo Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước, điều quan trọng nhất là phải xác định rõ sản phẩm đầu ra và địa chỉ ứng dụng. Bên cạnh đó, quá trình nghiên cứu cũng cần xuất phát từ yêu cầu quản lý thực tiễn, tập trung vào các vấn đề lớn như phân bổ nguồn nước, bảo đảm an ninh nước, nâng cao hiệu quả sử dụng và hỗ trợ ra quyết định bằng công cụ số.
Vì vậy, ông Vĩnh đề xuất lựa chọn một số bài toán liên ngành để dồn nguồn lực, ưu tiên xây dựng bộ chỉ số quản trị tài nguyên nước, hạch toán nước trong nền kinh tế và phát triển hệ thống dự báo - cảnh báo dựa trên dữ liệu.
Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai Phạm Đức Luận cũng cho rằng kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần chuyển từ nghiên cứu hình thức sáng tạo ra sản phẩm ứng dụng ngay trong thực tiễn phòng, chống thiên tai và vận hành công trình. Theo đó, các nhiệm vụ phải gắn với nhu cầu thực tế như giám sát thiên tai, cảnh báo lũ, quản lý hồ chứa và chỉ huy điều hành.
Cụ thể, ông Luận đề nghị đổi mới cách đặt hàng nhiệm vụ theo hướng rõ sản phẩm, rõ đơn vị tiếp nhận và trách nhiệm ứng dụng, đồng thời đẩy nhanh xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật mới. Mặt khác, ông Luận cũng lưu ý rằng để chính sách đi vào cuộc sống, cần rà soát kỹ cơ chế tổ chức, nguồn lực và thủ tục triển khai, đồng thời xây dựng hệ thống ưu đãi đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp đầu tư.
Mỗi bài toán cần có “tổng công trình sư”
Đóng góp thêm ý kiến từ góc độ nhà khoa học, Giáo sư - Tiến sỹ Trần Đình Hòa, Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, đề xuất xây dựng một chương trình khoa học công nghệ tổng thể cho toàn lĩnh vực nước và phòng chống thiên tai, qua đó tập hợp các bài toán lớn, huy động nguồn lực liên ngành và tổ chức triển khai đồng bộ; đồng thời cần đẩy mạnh chuyển đổi số song song với nghiên cứu khoa học, hướng tới hình thành bộ công cụ phục vụ điều hành và ra quyết định.
Ghi nhận các ý kiến phát biểu, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn cho đổi mới sáng tạo trong ngành đã tương đối đầy đủ. Điều cần thiết hiện nay không phải là ban hành thêm nhiều chủ trương, mà là nâng cao nhận thức và trách nhiệm của từng đơn vị trong việc tổ chức thực hiện.
Theo ông Hiệp, đổi mới phải bắt đầu ngay từ cách xây dựng và đăng ký nhiệm vụ khoa học công nghệ. Các đề tài cần được thiết kế theo hai hướng rõ ràng. Đó là nghiên cứu cơ bản phục vụ chiến lược dài hạn và nghiên cứu ứng dụng giải quyết các vấn đề cấp bách. Trong đó, ngành cần tập trung vào những “điểm nghẽn” then chốt như phân bổ và chất lượng tài nguyên nước, tiết kiệm và hiện đại hóa hệ thống thủy lợi, cũng như nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo thiên tai.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, coi đây không chỉ là việc ứng dụng thiết bị hay phần mềm, mà là quá trình thay đổi phương thức quản trị. Mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số là hỗ trợ ra quyết định, nâng cao hiệu quả vận hành công trình và quản lý ngành. Bởi nếu chỉ dừng ở lắp đặt hệ thống mà không thay đổi cách điều hành, thì chưa phải chuyển đổi số đúng nghĩa.
Với tinh thần đó, ông Hiệp yêu cầu các đơn vị phối hợp xây dựng những “bài toán lớn” của ngành, huy động sự tham gia của cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương. Đặc biệt, mỗi bài toán cần có “tổng công trình sư” cũng như có cơ chế phối hợp rõ ràng và lộ trình thực hiện cụ thể.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cũng giao Vụ Khoa học và Công nghệ khẩn trương rà soát, sắp xếp lại danh mục nhiệm vụ, xác định rõ mục tiêu, sản phẩm và đơn vị chủ trì; các nội dung trọng tâm (như an ninh nguồn nước xuyên biên giới, dự báo - cảnh báo sớm tài nguyên nước, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành và chuyển đổi số) phải được ưu tiên trong kế hoạch./.
Chủ động ứng phó xâm nhập mặn ở ĐBSCL và hạn hán ở Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ
Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long đã xuất hiện ở mức tương đương với trung bình nhiều năm, một số thời điểm đã ảnh hưởng đến nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh.
