Di sản không chỉ cần được bảo tồn, lưu giữ mà còn có thể tạo ra giá trị vật chất, thẩm mỹ cho xã hội thông qua các hoạt động văn hóa, du lịch và sáng tạo. Để phát huy nguồn lực này, các đại biểu Quốc hội cho rằng dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cần có những quy định phù hợp, vừa tạo điều kiện khai thác giá trị di sản, vừa bảo đảm yêu cầu bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa.
Thảo luận tại tổ về dự thảo luật, các đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế phát triển kinh tế di sản, tăng cường liên kết giữa du lịch và công nghiệp văn hóa, mở rộng đối tượng thụ hưởng chính sách. Cùng với việc tạo điều kiện cho các chủ thể sáng tạo tiếp cận nguồn lực, các đại biểu cũng lưu ý yêu cầu xác định rõ tiêu chí hỗ trợ, tránh dàn trải và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.
"Mở đường" cho kinh tế di sản
Nhấn mạnh phát triển công nghiệp văn hóa không thể tách rời việc bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng (Đoàn ĐBQH thành phố Huế) nhận định các quy định liên quan đến di sản trong dự thảo luật chưa rõ. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung thuật ngữ “kinh tế di sản” tại khoản 2 Điều 2 của dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.
Theo đại biểu, di sản không chỉ là tài sản cần bảo vệ, lưu giữ mà còn là nguồn lực tạo ra giá trị vật chất, thẩm mỹ cho xã hội. Việc ghi nhận kinh tế di sản sẽ tạo cơ sở pháp lý để khai thác hợp lý giá trị di sản, phát triển sản phẩm, dịch vụ văn hóa, du lịch gắn với yêu cầu bảo tồn.
Đại biểu Nguyễn Tiến Hùng cũng đề nghị bổ sung “không gian di sản văn hóa, di tích lịch sử” vào quy định về cơ sở vật chất công nghiệp văn hóa tại khoản 10 Điều 2 của dự thảo luật. Quy định này nhằm tạo cơ sở tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và sáng tạo phù hợp với chức năng, giá trị và yêu cầu bảo vệ di tích.
Đối với khoản 3 Điều 4 về chính sách phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu đề nghị tiếp tục điều chỉnh, bổ sung theo hướng quy định rõ việc huy động nguồn lực xã hội, đầu tư tư nhân, hợp tác công tư và khai thác tài sản, kết cấu hạ tầng văn hóa theo quy định pháp luật có liên quan. Đồng thời, cần thực hiện cơ chế bảo lãnh tín dụng đối với khoản vay được bảo đảm bằng quyền sở hữu trí tuệ theo quy định.
Để cụ thể hóa việc sử dụng không gian di sản cho hoạt động công nghiệp văn hóa, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng đề nghị bổ sung Điều 20 của dự thảo luật, quy định ba nguyên tắc: không ảnh hưởng đến yếu tố cấu thành và cảnh quan văn hóa của di tích; tuân thủ đề án khai thác tài sản kết cấu hạ tầng văn hóa được cấp có thẩm quyền phê duyệt; không thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 7 của dự thảo luật.
Gắn du lịch với chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa
Góp ý hoàn thiện dự thảo luật, đại biểu Bùi Văn Mạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) tán thành cao với sự cần thiết ban hành luật, đồng thời đề nghị hoàn thiện các chính sách theo hướng phát huy giá trị văn hóa, huy động nguồn lực xã hội, tạo động lực phát triển kinh tế gắn với bảo tồn di sản và nâng cao đời sống Nhân dân.
Từ thực tiễn địa phương, đại biểu cho rằng du lịch là cầu nối quan trọng thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa như nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, ẩm thực, thiết kế và nội dung số.
Tỉnh Ninh Bình có nguồn tài nguyên văn hóa, di sản phong phú, tạo điều kiện phát triển các sản phẩm du lịch đặc sắc. Tuy nhiên, sự liên kết giữa du lịch và công nghiệp văn hóa vẫn chưa hình thành đầy đủ chuỗi sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiêu thụ sản phẩm.
Để hoàn thiện dự thảo luật, đại biểu Bùi Văn Mạnh đề nghị tập trung vào sáu nhóm vấn đề: Làm rõ phạm vi công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa và ẩm thực, lấy giá trị văn hóa, hoạt động sáng tạo làm nền tảng; Mở rộng đối tượng thụ hưởng chính sách, bảo đảm doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh, nghệ nhân, tổ hợp tác, cá nhân sáng tạo và cộng đồng được tiếp cận các hỗ trợ; Phát huy tính chủ động của địa phương trong ban hành chính sách hỗ trợ đặc thù, phù hợp với tiềm năng, bản sắc văn hóa và khả năng cân đối ngân sách; Bổ sung cơ chế để cộng đồng tham gia và hưởng lợi từ việc khai thác các giá trị văn hóa truyền thống; Tạo điều kiện tiếp cận không gian sáng tạo, hạ tầng và thị trường; Đơn giản hóa thủ tục, bảo đảm nguồn lực thực hiện.
Đại biểu nhấn mạnh, phát triển công nghiệp văn hóa cần gắn chặt với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, lấy người dân làm trung tâm. Khi người dân có sinh kế bền vững từ văn hóa, họ sẽ có thêm điều kiện và động lực gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Đại biểu mong muốn dự án luật sớm được thông qua, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho các địa phương triển khai thực hiện.
Chính sách hỗ trợ cần có trọng tâm
Đối với các chính sách hỗ trợ, ưu đãi tại Điều 29 - 37 của dự thảo luật, một số đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết của chính sách khuyến khích phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời lưu ý nguồn lực ngân sách có giới hạn. Nếu thiếu tiêu chí và đánh giá kết quả, chính sách có thể bị dàn trải, kém hiệu quả hoặc trùng lặp với các chính sách hỗ trợ khác.
Đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đề nghị công khai mục tiêu, đối tượng, tiêu chí lựa chọn và kết quả hỗ trợ; xác định chỉ tiêu đầu ra phù hợp với từng chính sách.
Đối với các dự án bảo tồn, phát huy di sản, cần đánh giá giá trị văn hóa và khả năng tiếp cận của cộng đồng. Với hoạt động sản xuất, kinh doanh và sản phẩm sáng tạo, cần xem xét thêm thị trường, doanh thu, việc làm và khả năng lan tỏa.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị có cơ chế phòng ngừa hỗ trợ trùng lặp từ nhiều nguồn, đánh giá định kỳ để điều chỉnh hoặc chấm dứt chính sách không còn phù hợp. Các ưu đãi về thuế, đất đai, đầu tư và ngân sách cần được đối chiếu với pháp luật chuyên ngành, không tạo quyền hưởng ưu đãi mặc nhiên khi chưa đáp ứng đủ điều kiện.
Theo đại biểu Phạm Hùng Thắng, quy định rõ các nguyên tắc này sẽ giúp chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa có trọng tâm, tạo cơ hội thực chất cho các chủ thể sáng tạo, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình về hiệu quả sử dụng nguồn lực công./.
Di sản Việt Nam đang tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế?
Không chỉ tính doanh thu du lịch hay tiền vé tham quan, Việt Nam đang hướng tới nhận diện cả những giá trị văn hóa, tự nhiên, sinh kế và phúc lợi xã hội mà di sản tạo ra nhưng chưa được đong đếm đủ.
