Cắt giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số là những thay đổi rõ nét nhất sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Quan trọng hơn, tư duy của bộ máy công quyền đang từng bước chuyển từ "quản lý" sang "phục vụ" đã rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với nhân dân, tạo nền tảng cho một phương thức quản trị hiện đại, gần dân, sát dân và vì dân.
Mô hình "chính quyền hai phục vụ"
Với tay bật công tắc đèn cổng, cụ Nguyễn Thị Đạt (Khu 4, thôn Chu Chàng, xã Minh Châu, Hà Nội) chậm rãi chống gậy bước ra cửa, giọng vồn vã: "Vào uống chén nước đã cháu. Trời đang mưa, sao không để ngày mai hẵng đến, ướt hết cả rồi!"
Đồng chí cán bộ trẻ rút tập hồ sơ, tìm tờ giấy xác nhận kê khai đất đai, đưa tận tay cụ Đạt rồi vội vàng xin phép: "Cháu còn phải tranh thủ ra nhà văn hóa, hướng dẫn mấy cô khai thông tin lên phần mềm cụ ạ. Cụ nhớ sang tuần đi dự ngày hội đại đoàn kết đấy nhé."
Cán bộ đi khuất từ lâu, cụ Đạt vẫn đứng trước hiên nhà. Gần 80 tuổi, chứng kiến biết bao đổi thay của lịch sử, giờ cụ càng vui mừng khi thấy chính quyền cơ sở gần dân hơn.
Một năm nay, người lớn tuổi trong làng hầu như không phải ra trụ sở xã làm thủ tục hành chính như trước nữa. Chính quyền xã Minh Châu thành lập nhiều tổ chuyển đổi số cộng đồng, lắp máy tính, kéo mạng internet vào tận nhà văn hóa các thôn, xóm để phục vụ, hướng dẫn người dân.
Phó Trưởng ban Xây dựng Đảng (Đảng ủy xã Minh Châu) Khuất Đình Đức cho biết trước đây người dân muốn giải quyết thủ tục hành chính phải đi phà hoặc đường bộ vòng qua địa phương khác để lên trung tâm huyện, rất vất vả.
Từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, người dân không còn phải lặn lội đi vài chục km để làm thủ tục hành chính nữa.
Trước đây, nhắc đến Minh Châu người ta nghĩ ngay đến một “ốc đảo nhiều không” nhất thành phố: Không hạ tầng kết nối; không dịch vụ thương mại, chăm sóc sức khỏe, giải trí hay ăn uống, thậm chí không có nhà đầu tư.
Giờ đây, Minh Châu đã thực sự chuyển mình trở thành “viên ngọc” sáng giữa lòng Thủ đô nhờ vào sự thay đổi tư duy trong quản lý. Minh Châu trở thành xã đầu tiên trên cả nước thực hiện mô hình chăm sóc sức khỏe toàn dân (100% dân số có hồ sơ y tế điện tử).
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Minh Châu Nguyễn Huy Nhung cho biết phục vụ nhu cầu của nhân dân được xác định là nhiệm vụ hàng đầu của cấp ủy, chính quyền. Minh Châu là xã đảo duy nhất của Hà Nội, giao thông không thuận tiện trong khi đại đa số người dân nơi đây là nông dân.
Để nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính, lãnh đạo xã Minh Châu đã thành lập mô hình “Chính quyền hai phục vụ,” nghĩa là người dân không chỉ được phục vụ tại trụ sở xã, mà còn được hướng dẫn làm hồ sơ, cũng như trả kết quả tại nhà.
“Những người già neo đơn hoặc điều kiện đi lại khó khăn đều được hỗ trợ tận tình. Chúng tôi thành lập ra các tổ phục vụ lưu động, sẵn sàng giải quyết mọi khó khăn, vướng mắc của nhân dân. Phương châm hoạt động của xã Minh Châu là: Không để người dân đi làm thủ tục mà không có kết quả mang về,” ông Nguyễn Văn Nhung cho biết.
Làm gì cũng phải hướng đến người dân
Không chỉ ở xã đảo Minh Châu, nhiều địa phương trên cả nước được ghi nhận đã có sự chuyển mình mạnh mẽ trong việc giải quyết các thủ tục hành chính vốn được coi là “rào cản” của người dân nhiều năm nay.
Ông Sùng Mí Mỷ (thôn Séo Lủng, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang) năm nay gần 70 tuổi, chưa bao giờ đi đâu ra khỏi địa phận Cao nguyên đá Đồng Văn. Trước đây, những gì liên quan đến giấy tờ, thủ tục, ông đều nhờ người em họ thông tỏ chữ nghĩa hướng dẫn rồi đèo lên trụ sở ủy ban huyện để giải quyết. Có lần phải chờ mất vài ngày mới lấy được kết quả. Từ ngày không còn cấp huyện, ông Mỷ không phải đi đâu, có việc gì ông báo trưởng thôn là họ mời cán bộ ở xã về hướng dẫn tận tình và hẹn lịch trả kết quả rất rõ ràng.
“Tôi không hiểu gì về cải cách, nhưng người dân không phải chờ đợi là ai cũng vui rồi,” ông Sùng Mí Mỷ chia sẻ.
Sự thay đổi tưởng như rất nhỏ ấy nhưng lại phản ánh rõ nhất tinh thần của cuộc cải cách mạng mang tính bước ngoặt của Đảng ta. Ở các trụ sở xã, phường không còn cảnh người dân ngồi kín ghế chờ từ sáng đến chiều chỉ để nộp hồ sơ hay xin một con dấu. Những hàng ghế vắng người ngồi chờ không phải vì công việc ít đi, mà do nhiều "nấc trung gian" đã được cắt giảm, thủ tục hành chính được giải quyết ngay từ cơ sở.
Hàng chữ “Hành chính phục vụ” được treo ở các Trung tâm Phục vụ hành chính công trên cả nước cho thấy, chính quyền cơ sở đã thực sự hướng đến nhu cầu của người dân. Điều này được thể hiện rõ trên thực tế khi người dân đi lại ít hơn, chờ đợi ngắn hơn và được phục vụ tốt hơn.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Lũng Cú Ma Doãn Khánh, địa bàn xã biên giới rộng, giao thông khó khăn nên việc giải quyết thủ tục luôn là trở ngại đối với người dân. Chính vì vậy, tinh thần phục vụ nhân dân được lãnh đạo xã quán triệt ngay từ những ngày đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
“Mọi việc đều dồn về cơ sở trong khi nhân lực hạn chế, chúng tôi chỉ biết bảo nhau phải nỗ lực tìm ra hướng đi tốt nhất với phương châm: Làm gì cũng phải hướng đến người dân,” ông Ma Doãn Khánh chia sẻ.
Xác định muốn nâng cao nhận thức của người dân, thời gian đầu, lãnh đạo xã phân công nhau trực tiếp đi xuống các thôn, chi bộ để dự họp, nắm tình hình và tìm ra giải pháp tháo gỡ khó khăn.
Xã Lũng Cú có tới hơn 90% là đồng bào dân tộc Mông nên khả năng tiếp cận với công nghệ còn hạn chế trong khi chuyển đổi số lại là mục tiêu chiến lược.
Các đội tình nguyện viên được thành lập và sẵn sàng hỗ trợ người dân cài đặt và hướng dẫn sử các ứng dụng, phần mềm để có thể nộp hồ sơ trực tuyến.
Công tác tập huấn về sử dụng công nghệ cũng được giao cho đoàn thanh niên tổ chức thường xuyên nhằm mục đích mỗi gia đình ít nhất có một người sử dụng thành thạo điện thoại thông minh.Bên cạnh đó, các cán bộ của Trung tâm Phục vụ hành chính công cũng trực tiếp xuống địa bàn hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ kê khai và nộp hồ sơ trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia; đồng thời phối hợp với Công an xã, Đoàn Thanh niên hỗ trợ người dân tích hợp sổ sức khỏe điện tử, giấy phép lái xe, tài khoản an sinh xã hội trên ứng dụng VNeID.
Theo kết quả xếp hạng đối với 6 tiêu chí đánh giá chất lượng phục vụ trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia, xã Lũng Cú đạt 95,72 điểm, xếp loại “Xuất sắc,” đứng thứ 9/124 xã, phường của tỉnh Tuyên Quang.
Sự thay đổi ấy không chỉ diễn ra ở giữa Thủ đô Hà Nội hay một vài địa bàn trên vùng cao biên giới mà rất nhiều nơi, chính quyền địa phương 2 cấp đã chủ động tối ưu hóa các hệ thống dữ liệu chuyên ngành dùng chung về đất đai, quy hoạch, lao động và doanh nghiệp.
Nền tảng dữ liệu số này đóng vai trò như một “hành lang kỹ thuật khách quan”, giúp minh bạch hóa quy trình, triệt tiêu tính tùy tiện của con người và định lượng chính xác nhu cầu thực tế của công dân trong không gian số.
Đánh giá bước đầu về chất lượng dịch vụ công, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Ngọc Hoa, Trưởng khoa Chính trị học (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) cho rằng thước đo tối cao đã thay đổi từ mệnh lệnh quản lý sang triết lý phụng sự.
Việc đơn giản hóa quy trình và tích hợp các dịch vụ công thiết yếu lên môi trường điện tử đã tối ưu hóa thời gian và chi phí cho toàn xã hội.Chính quyền không còn tự định vị ở thế quản lý một chiều, mà đã đặt mình vào vị thế “bên cung ứng dịch vụ,” lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo cho năng lực hành động của bộ máy.
Quyền lực khi được đưa về gần dân nhất và vận hành bằng tư duy phục vụ, sẽ lập tức chuyển hóa từ trạng thái “lực cản quản lý” sang “xung lực phát triển” mạnh mẽ cho địa phương./.
Chính quyền địa phương 2 cấp: Chuyển động trong cải cách thủ tục xây dựng
Năm 2025, Bộ Xây dựng hoàn thành phân cấp 45 thủ tục hành chính từ Trung ương về địa phương, bãi bỏ 16 thủ tục và chuyển thẩm quyền giải quyết 41 thủ tục từ cấp huyện xuống cấp xã.
