Việt Nam đang từng bước tạo nền tảng để thị trường carbon vận hành thực chất, đồng thời biến các mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu thành động lực cho chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.
Đáng chú ý, để tạo nền tảng cho thị trường carbon “cất cánh,” mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định số 3696/QĐ-BNNMT triển khai Quyết định số 505/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026; trong đó xác định hoàn thành xây dựng và vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trước ngày 10/10/2026.
Xây dựng vững chắc nền tảng pháp lý
Theo ông Nguyễn Hùng Minh, Phó Trưởng phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu, khí nhà kính và hiệu ứng nhà kính là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng nóng lên toàn cầu và kéo theo nhiều hệ quả của biến đổi khí hậu như nước biển dâng cao và các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Tại Việt Nam, nhiệt độ trung bình năm trên toàn lãnh thổ giai đoạn 1961-2023 được ghi nhận có xu thế tăng khoảng 0,2 độ C mỗi thập kỷ. Đáng chú ý, Việt Nam đứng thứ 10 trên thế giới về rủi ro biến đổi khí hậu năm 2024.
Trước những thách thức đó, trong thời gian qua, hệ thống chính sách, pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu của Việt Nam đã từng bước hoàn thiện từ chủ trương, luật, nghị định, quyết định, thông tư đến các thỏa thuận và điều ước quốc tế. Trong đó, Nghị quyết 24-NQ/TW ngày 3/6/2013 về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường; Nghị quyết 120/NQ-CP năm 2017 về phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu; Nghị quyết số 06/NQ-CP của Chính phủ ban hành Chương trình hành động tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW, là những quyết sách nền tảng.
Đến năm 2026, các định hướng tiếp tục tập trung vào xây dựng cơ sở dữ liệu, cảnh báo sớm thiên tai, phát triển kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thị trường carbon. Tuy nhiên, hiện nay nội dung về biến đổi khí hậu đang được quy định trong các bộ luật khác nhau.
Trong đó, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là nền tảng pháp lý quan trọng cho ứng phó với biến đổi khí hậu. Đặc biệt, Điều 139 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là cơ sở pháp lý cho việc tổ chức và phát triển thị trường carbon. Đây là cơ sở nền tảng để xây dựng thị trường carbon ở Việt Nam.
Thời gian tới, ông Minh cho biết Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện pháp luật về biến đổi khí hậu, trong đó định hướng nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Biến đổi khí hậu; rà soát các quy định liên quan trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh; đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật.
Về thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu Nguyễn Tuấn Quang, cho biết cục đã chủ trì xây dựng Đề án quản lý, sử dụng tín chỉ carbon, làm cơ sở để Ban Bí thư ban hành Kết luận số 71-KL/TW về quản lý, sử dụng tín chỉ carbon phục vụ phát triển bền vững kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia; phối hợp cùng Cục Môi trường tham mưu xây dựng Kết luận số 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.
Cục Biến đổi khí hậu cũng đã phối hợp với Cục Môi trường hoàn thiện hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường để Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, hiện đang tiếp tục rà soát kỹ thuật để kịp trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10 tới.
Ngoài ra, Cục Biến đổi khí hậu đã tham mưu Bộ Tài nguyên và Môi trường trình Chính phủ ban hành Nghị quyết phê duyệt Thỏa thuận thực hiện theo Điều 6 Thỏa thuận Paris giữa Việt Nam và Chính phủ Singapore. Hiện Chính phủ đã phê duyệt thỏa thuận trao đổi tín chỉ carbon song phương với Singapore và Nhật Bản; riêng với Hàn Quốc và Thụy Sĩ, cục đang thúc đẩy đàm phán kỹ thuật, dự kiến hoàn tất ký kết từ nay đến cuối năm 2026.
Tiến sỹ Tăng Thế Cường - Cục trưởng Cục Môi trường, cho rằng bảo vệ môi trường không còn là nhiệm vụ mang tính phòng ngừa, mà trở thành nền tảng của phát triển quốc gia; không chỉ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân hôm nay mà còn gìn giữ nguồn lực cho các thế hệ mai sau. Vì vậy, mọi chiến lược, quy hoạch, chương trình, dự án phát triển đều phải tích hợp yêu cầu bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu ngay từ khâu hoạch định chính sách, thay vì xử lý hậu quả sau phát triển.
Chuyển hóa sáng kiến thành dự án đầu tư
Liên quan đến thị trường carbon, tại cuộc họp mới đây về tình hình công tác 9 tháng, triển khai nhiệm vụ 3 tháng cuối năm 2026 của Cục Biến đổi khí hậu, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên cũng yêu cầu triển khai thực hiện Kết luận số 71-KL/TW trên tinh thần gắn chặt với thực tiễn, tạo lập nguồn hàng hóa và cơ chế giao dịch minh bạch để sàn giao dịch carbon vận hành thực chất, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp; đồng thời đẩy mạnh hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về biến đổi khí hậu kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia của Bộ Công an, phục vụ hiệu quả công tác quản lý điều hành và khai thác của xã hội.
Tại cuộc họp lần thứ hai của Nhóm công tác triển khai Chương trình Đối tác Hành động carbon xanh dương tại Việt Nam, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UNDP tại Việt Nam tổ chức ngày 23/9, các bên liên quan cũng đã tập trung xây dựng lộ trình hành động quốc gia giai đoạn 2026-2030.
Trọng tâm cuộc họp là phiên đối thoại giữa cơ quan quản lý, đối tác phát triển, các định chế tài chính và khu vực tư nhân về khả năng huy động đầu tư cho carbon xanh dương. Các đại biểu đã tập trung trao đổi về những điều kiện để các sáng kiến carbon xanh dương có thể phát triển thành những dự án đủ khả năng thu hút đầu tư, trong đó có khung chính sách, dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực chuẩn bị dự án và các cơ chế tài chính phù hợp.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong giai đoạn 2026-2027, Việt Nam sẽ tập trung xây dựng nền tảng về thể chế, dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và danh mục phân loại xanh dương; đến năm 2030 hướng tới quản lý thống nhất các hệ sinh thái carbon xanh dương, từng bước tích hợp vào Đóng góp do quốc gia tự quyết định và các mục tiêu quốc gia về biến đổi khí hậu, qua đó góp phần bảo đảm sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển.
Sau cuộc họp, dự thảo Lộ trình hành động quốc gia về carbon xanh dương tiếp tục được hoàn thiện để xem xét, ban hành. Song song với đó, các đối tác sẽ phối hợp triển khai các ưu tiên hành động, từng bước mở ra cơ hội đầu tư và nhân rộng các sáng kiến trên phạm vi cả nước.
Như vậy, từ hành lang pháp lý, nâng cao chất lượng dữ liệu, chuẩn hóa hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định đến xây dựng cơ chế giao dịch minh bạch và huy động nguồn lực, Việt Nam đang từng bước tạo nền tảng để thị trường carbon vận hành thực chất, đồng thời biến các mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu thành động lực cho chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.
Về phía đối tác, bà Francesca Nardini - Phó Trưởng Đại diện thường trú Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam cho biết UNDP sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đối tác nhằm chuyển hóa tiềm năng của carbon xanh dương thành những hành động có sự phối hợp, dựa trên bằng chứng và có khả năng thu hút đầu tư.
Ông Fergus McBean, Đại diện Đại sứ quán Vương quốc Anh tại Việt Nam cũng cho rằng củng cố thể chế và xây dựng các chính sách hỗ trợ minh bạch sẽ góp phần tạo niềm tin, thu hút khu vực tư nhân; hỗ trợ Việt Nam thực hiện các mục tiêu về ứng phó với biến đổi khí hậu, phát triển bền vững./.