"Sữa để em thơ, lụa tặng già" (trích từ tác phẩm “Bác ơi!” của nhà thơ cách mạng Tố Hữu) là biểu tượng của mục tiêu “ấm no, hạnh phúc” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta đặt ra khi đất nước giành được độc lập từ tay thực dân Pháp cách đây 81 năm. Quan tâm đến trẻ em, kính trọng người cao tuổi không chỉ là đạo lý mà còn được luật hóa ở nước ta.
Việt Nam thực hiện hệ thống chính sách toàn diện dành cho trẻ em (tức là những người dưới 16 tuổi) dựa trên cơ sở của Luật Trẻ em và các nghị định. Luật Trẻ em có sự liên kết chặt chẽ với các luật khác như Luật Bảo hiểm y tế, Luật Phòng bệnh, Luật Giáo dục… Có thể nói Luật Trẻ em có sức mạnh “chi phối” các luật nói trên.
Cụ thể, Theo Luật Bảo hiểm y tế, trẻ em dưới 6 tuổi được Nhà nước cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí 100%. Các em được Quỹ Bảo hiểm y tế trả 100% chi phí khám, chữa bệnh đúng tuyến và không giới hạn tỷ lệ thanh toán thuốc, vật tư y tế hay dịch vụ kỹ thuật cao. Khi đi học, trẻ tham gia bảo hiểm y tế theo nhóm học sinh, sinh viên với mức đóng có sự hỗ trợ một phần từ ngân sách nhà nước. Các em được Quỹ Bảo hiểm y tế trả 100% chi phí khám, chữa bệnh đúng tuyến.
Chương trình Tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam thực hiện theo quy định của Luật Phòng bệnh, theo đó Chương trình cung cấp miễn phí các loại vắc xin quan trọng giúp trẻ em từ giai đoạn sơ sinh cho đến 5 tuổi phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Trong số này có vắc xin phòng viêm gan B, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, sởi, viêm não Nhật Bản…
Các hành vi vi phạm Chương trình Tiêm chủng mở rộng bị xử lý hành chính, đình chỉ hoạt động hoặc bồi thường thiệt hại tùy theo mức độ. Tất cả những điều này là nhằm đảm bảo trẻ em được hưởng đúng, hưởng đủ sự ưu ái mà Nhà nước dành cho thế hệ tương lai.
Luật Giáo dục chú trọng đến việc bảo đảm cho mọi trẻ em đều được đến trường, theo đó, mọi công dân trong độ tuổi quy định (từ 6 tuổi trở lên) có quyền và nghĩa vụ hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc từ tiểu học đến hết trung học cơ sở. Luật Giáo dục quy định: Nhà nước quyết định kế hoạch, bố trí ngân sách và bảo đảm các điều kiện cần thiết để thực hiện giáo dục bắt buộc (gồm giáo dục tiểu học và trung học cơ sở.)
Gia đình có nghĩa vụ tạo điều kiện cho con em trong độ tuổi quy định hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc. Bộ Giáo dục và Đào tạo và Ủy ban nhân dân các cấp chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý và thực hiện tại địa phương.
Theo Nghị định số 238/2025/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 03/09/2025, học sinh từ mầm non đến hết trung học phổ thông tại các cơ sở giáo dục công lập trên phạm vi toàn quốc được miễn toàn bộ học phí bắt đầu từ năm học 2025–2026. Đối với học sinh học tại các trường dân lập, tư thục, việc hỗ trợ hoặc cấp bù học phí sẽ tuân theo các hướng dẫn và nghị quyết riêng tùy thuộc vào từng địa phương và cấp có thẩm quyền.
Chính sách miễn học phí cho học sinh ở mọi cấp học thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước Việt Nam đối với các em vì đất nước ta chưa đạt mức thu nhập cao.
Trên thế giới chỉ một số quốc gia phát triển hoặc đang phát triển nhưng mạnh về phúc lợi xã hội mới thực hiện miễn học phí toàn bộ tại các trường công. Đa số các quốc gia trên thế giới vẫn thu học phí ở các mức độ khác nhau tại trường công, hoặc chỉ miễn phí cấp tiểu học hoặc từ tiểu học đến trung học cơ sở.
Bên cạnh Nghị định số 238/2025/NĐ-CP ở Việt Nam còn có Nghị định 66/2025/NĐ-CP. Theo đó, Nhà nước thực hiện các chính sách đặc thù để hỗ trợ tiền ăn, ở, và sinh hoạt cho học sinh, trẻ em nhà trẻ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng bãi ngang, ven biển, hải đảo và các xã biên giới.
Còn Nghị định số 20/2021/NĐ-CP của Chính phủ thì quy định về chính sách trợ giúp xã hội đối với đối tượng bảo trợ xã hội, kết hợp cùng các quy định pháp luật về giáo dục và trẻ em. Cụ thể, Nghị định quy định việc ưu tiên bố trí nguồn lực hỗ trợ học sinh nghèo, cận nghèo, mồ côi và khuyết tật để đảm bảo không em nào bị bỏ lại phía sau trên con đường đến trường.
Văn bản mới nhất của Chính phủ liên quan đến lĩnh vực giáo dục là Nghị định số 271/2026/NĐ-CP. Theo đó, học sinh trên toàn quốc sẽ được mượn một bộ sách giáo khoa đầy đủ miễn phí theo hình thức mượn - trả từ năm học 2029 – 2030. Tuy nhiên, nhiều địa phương bắt đầu áp dụng sớm hơn, từ năm học 2026 – 2027.
Nhờ các chính sách ưu ái của Đảng và Nhà nước nói trên mà tỷ lệ đi học trung bình của cấp tiểu học tại Việt Nam đạt mức rất cao, khoảng 98,7%; nước ta đã hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở trên phạm vi toàn quốc; 100% các tỉnh, thành phố trên cả nước đều đạt chuẩn xóa mù chữ.
Ở Việt Nam, Luật Người cao tuổi được ban hành năm 2009 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2010. Cũng như Luật Trẻ em, Luật Người cao tuổi có mối liên hệ chặt chẽ với các luật khác và có sức mạnh chi phối chúng như: Luật Bảo hiểm y tế; Luật Khám, chữa bệnh; Nghị định 335/2026/NĐ-CP của Chính phủ…
Các quyền lợi và chính sách chính của người cao tuổi tại Việt Nam bao gồm: được bảo đảm về ăn, mặc, ở, đi lại và chăm sóc sức khỏe, trợ giúp xã hội, ưu tiên khi gặp khó khăn. Người cao tuổi có quyền quyết định sống chung với con cháu hoặc sống riêng theo ý muốn.
Theo Luật Bảo hiểm y tế, quyền lợi được cấp bảo hiểm y tế miễn phí là người từ đủ 75 tuổi trở lên và đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng; người từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, hoặc người đang hưởng trợ cấp tuất hằng tháng theo quy định.
Còn theo Nghị quyết số 17/2026/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội, người cao tuổi từ đủ 60 đến dưới 75 tuổi thường trú tại Thủ đô mà không có bảo hiểm y tế bắt buộc thì được miễn 100% phí bảo hiểm y tế (áp dụng từ ngày 1/7/2026).
Luật Khám bệnh, chữa bệnh quy định, người từ đủ 75 tuổi trở lên được ưu tiên khám chữa bệnh trước người khác (trừ trường hợp cấp cứu) và được ưu tiên chăm sóc sức khỏe tại các cơ sở y tế công lập.
Luật Bảo hiểm xã hội quy định, công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên mà không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, hoặc người từ đủ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo thì sẽ được hưởng chế độ trợ cấp hưu trí xã hội từ ngân sách nhà nước.
Người cao tuổi từ đủ 60 tuổi trở lên (có hay không có hộ khẩu tại Hà Nội) được miễn phí vé khi sử dụng các tuyến xe buýt trợ giá của Thủ đô. Các hãng hàng không Vietnam Airlines, Vietjet Air và Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam giảm 15% giá vé nội địa ở các hạng phổ thông cho công dân Việt Nam đủ 60 tuổi trở lên.
Người cao tuổi còn được giảm giá vé khi tham quan di tích văn hóa, lịch sử, bảo tàng, danh lam thắng cảnh; được ưu tiên khi làm thủ tục tại các cơ quan hành chính, cơ sở dịch vụ.Hiện tại ở Việt Nam có hơn 1,5 triệu người cao tuổi đang được hưởng chế độ trợ cấp xã hội hằng tháng.Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đã tăng khoảng gấp đôi sau 81 năm (74,7 tuổi vào năm 2026 so với 32 – 36 tuổi vào năm 1945)./.