Hơn 42 năm qua, trên những cánh rừng núi hiểm trở của nước bạn Lào, những người lính Đội quy tập hài cốt liệt sỹ Nghệ An (Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An) vẫn lặng lẽ thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt: Tìm kiếm, cất bốc và đưa những người con Việt Nam đã hy sinh trở về với quê hương.
Hơn 13.000 hài cốt liệt sỹ đã được đưa về nước. Phía sau con số ấy là hàng nghìn cuộc hành quân giữa rừng sâu, những ngày tháng đối mặt với bom mìn, bệnh tật, địa hình khắc nghiệt và cả sự hy sinh của 9 cán bộ, chiến sỹ. Nhưng với những người lính quy tập, đó là nhiệm vụ, cũng là lời hứa với đồng đội, những người đã nằm lại trên chiến trường Lào năm xưa.
Những bước chân không mỏi giữa đại ngàn
Được thành lập ngày 18/4/1984, địa bàn thực hiện nhiệm vụ của Đội quy tập hài cốt liệt sỹ Nghệ An trải rộng trên 1.200 thôn, bản thuộc các tỉnh Xieng Khouang, Vientiane và Xaysomboun của Lào.
Đây là những khu vực rộng lớn, phần lớn có địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn; có vị trí phải đi bộ nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày mới có thể tiếp cận. Mỗi chuyến đi, cán bộ, chiến sỹ phải chuẩn bị lương thực, nước uống, thuốc men và các phương tiện cần thiết. Nhưng thứ quan trọng nhất họ mang theo lại là những thông tin về đồng đội. Có khi, đó chỉ là một câu chuyện được người dân địa phương truyền lại, một tên địa danh cũ, một con suối, quả đồi hoặc vị trí được cho là nơi có người hy sinh.
Từ những manh mối tưởng chừng rất mong manh ấy, các tổ công tác tiến hành xác minh, đối chiếu, khoanh vùng rồi tổ chức tìm kiếm. Có những lần đào hàng chục hố nhưng không có kết quả. Có địa điểm phải trở lại nhiều lần.
Mỗi chuyến đi không thành công lại đặt ra yêu cầu phải tiếp tục tìm kiếm, bởi phía sau một thông tin nhỏ có thể là cơ hội để một người lính sau hàng chục năm được trở về.
Đến nay, Đội quy tập hài cốt liệt sỹ Nghệ An đã tìm kiếm, cất bốc và đưa về nước hơn 13.000 hài cốt liệt sỹ, chủ yếu là quân tình nguyện Việt Nam hy sinh khi làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào.
Đó là con số cho thấy sự bền bỉ của một nhiệm vụ kéo dài qua nhiều thế hệ cán bộ, chiến sỹ. Nhưng đối với những người trực tiếp làm công tác quy tập, mỗi hài cốt được tìm thấy không bao giờ chỉ là một con số. Đằng sau đó là một con người, một cuộc đời, một gia đình đã chờ đợi.
Thượng tá Lê Xuân Thế, Bí thư Đảng ủy, Chính trị viên Đội quy tập hài cốt liệt sỹ, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An, cho biết cán bộ, chiến sỹ luôn xác định tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ là nhiệm vụ đặc biệt, mang ý nghĩa chính trị và nhân văn sâu sắc. Chừng nào còn thông tin, còn hy vọng thì chừng đó người lính quy tập vẫn phải lên đường. Nhưng đưa hài cốt về nước mới chỉ là một phần của hành trình. Với những trường hợp chưa xác định được danh tính, các cán bộ, chiến sỹ tiếp tục tìm kiếm hồ sơ, xác minh thông tin, phối hợp với các cơ quan chức năng và kết nối với gia đình.
Thời gian có thể làm phai mờ nhiều dấu vết của chiến tranh, nhưng với những người làm nhiệm vụ quy tập, thời gian không làm vơi đi trách nhiệm. Mỗi thông tin mới đều được tiếp nhận, xác minh với mong muốn tìm thêm một người, đưa thêm một đồng đội trở về.
Nơi rừng sâu, vẫn còn những người lính chờ ngày trở về
Núi rừng Trường Sơn luôn đặt những người lính quy tập trước nhiều thử thách. Những cơn mưa rừng bất chợt có thể biến đường đi thành những con dốc trơn trượt. Bom mìn, vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh có thể nằm sâu dưới lớp đất. Sốt rét và những căn bệnh đặc thù của vùng rừng núi luôn là nguy cơ thường trực.
Trong hơn bốn thập kỷ thực hiện nhiệm vụ, đã có 9 cán bộ, chiến sỹ Đội quy tập hy sinh. Họ cũng nằm lại trên chính những cung đường đi tìm đồng đội. Sự mất mát ấy là nỗi đau không dễ gọi thành lời, đồng thời cho thấy sự gian khổ và nguy hiểm của công việc mà những người lính quy tập đang đảm nhiệm. Với những người ở lại, đó cũng là lý do để họ càng thêm quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.
Câu chuyện về liệt sỹ Trần Trung Thành, cán bộ Đội quy tập hài cốt liệt sỹ Nghệ An, là một trong những câu chuyện để lại nhiều xúc động. Chị Ngô Thị Tú, vợ liệt sỹ Trần Trung Thành, nhớ lại: “Quy tập được đồng đội, đưa về quê hương, chồng tôi đang bị sốt rét thập tử nhất sinh nhưng vẫn nói bác sĩ tìm thuốc để làm sao đứng dậy an táng cho đồng đội, mới xem là hoàn thành nhiệm vụ."
Thiếu tá Cao Xuân Ba, cán bộ Đội quy tập hài cốt liệt sỹ Nghệ An chia sẻ cảm giác khi phát hiện hài cốt liệt sỹ sau những ngày băng rừng, đào tìm trong đất đá là niềm xúc động khó diễn tả. Khi ấy, cả đội cẩn trọng làm sạch từng dấu tích, thực hiện công việc với sự thành kính của những người đang đón một đồng đội trở về.
Những cánh rừng hôm nay đã bình yên, nhưng mỗi chuyến đi của những người lính quy tập vẫn là một hành trình trở về với quá khứ. Dưới những tầng đất rừng, những dấu tích chiến tranh vẫn còn đó; và ở đâu đó, có thể vẫn còn những người lính đang chờ được tìm thấy.
Mùa khô 2026-2027, Đội quy tập hài cốt liệt sỹ Nghệ An lại tiếp tục lên đường sớm hơn so với mọi năm. Theo kế hoạch, Đội triển khai nhiệm vụ thành hai đợt, đợt 1 bắt đầu từ tháng 8 và đợt 2 từ tháng 9. Mục tiêu trong mùa khô này là tìm kiếm, cất bốc 180 hài cốt liệt sỹ, trong đó có 110 hài cốt liệt sỹ hy sinh tại Lào.
Có thể họ sẽ tìm thấy hài cốt sau một ngày; cũng có thể phải mất nhiều ngày, nhiều lần tìm kiếm. Có những địa điểm chưa thể có câu trả lời ngay. Với những người lính quy tập, hành trình ấy vẫn chưa thể kết thúc, bởi vẫn còn những người chưa trở về, vẫn còn những cánh rừng chưa được tìm kiếm hết, vẫn còn những thông tin cần được xác minh, vẫn còn những hài cốt chưa xác định được danh tính và những gia đình mong ngóng tin người thân.
Giữa đại ngàn Trường Sơn, những bước chân người lính quy tập vẫn tiếp tục và trên hành trình ấy, những người lính Đội quy tập hài cốt liệt sỹ Nghệ An vẫn lặng lẽ thực hiện lời hứa với đồng đội: đưa những người đã hy sinh trở về, để họ không bị lãng quên giữa đại ngàn./.
Quảng Ngãi: Truy điệu, an táng 5 hài cốt liệt sỹ tại xã Nghĩa Giang
Trong không khí trang nghiêm, thành kính, các đại biểu, cán bộ, chiến sỹ và nhân dân dâng hoa, dâng hương, dành phút mặc niệm tưởng nhớ các Anh hùng liệt sỹ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
