Trước tốc độ đô thị hóa nhanh và tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu, Hải Phòng đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng thoát nước theo hướng hiện đại, đồng bộ và thích ứng với đô thị thông minh.
Thành phố ưu tiên nâng cấp hệ thống cống, trạm bơm, hồ điều hòa, nhà máy xử lý nước thải và ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao năng lực chống ngập, bảo vệ môi trường và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
Theo đánh giá của Sở Xây dựng Hải Phòng, quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ rất nhanh, cùng những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan đã đặt ra yêu cầu rất cao đối với hạ tầng kỹ thuật đô thị.
Vì vậy, hệ thống thoát nước được xác định là một trong những hạ tầng thiết yếu, giữ vai trò bảo đảm sự phát triển bền vững của thành phố.
Thực tế cho thấy, hệ thống thoát nước Hải Phòng đã được hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn. Theo Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Thoát nước Hải Phòng, tại khu vực nội thành, đặc biệt là khu vực phía Đông thành phố do đơn vị trực tiếp quản lý, nhiều tuyến cống được xây dựng từ thời Pháp thuộc; nhiều hạng mục được đầu tư bổ sung trong các giai đoạn phát triển đô thị và tiếp tục được nâng cấp thông qua các dự án ODA của Chính phủ Nhật Bản, Ngân hàng Thế giới cùng các nguồn vốn trong nước. Hiện nay, Công ty đang quản lý, vận hành mạng lưới cống thoát nước mưa, cống thoát nước thải, các hồ điều hòa, kênh mương, trạm bơm nước mưa, trạm bơm nước thải, cống ngăn triều, các tuyến kênh chính và nhiều công trình đầu mối tiêu thoát nước ra sông.
Tuy nhiên, hệ thống hiện vẫn đang chịu nhiều áp lực lớn. Trước hết, tốc độ đô thị hóa đang diễn ra nhanh hơn tốc độ đầu tư hoàn thiện hạ tầng thoát nước.
Việc hình thành ngày càng nhiều khu đô thị mới, khu công nghiệp, trung tâm thương mại và các công trình giao thông làm gia tăng diện tích bê tông hóa bề mặt, khiến lượng nước mưa tập trung về hệ thống trong thời gian ngắn ngày càng lớn.
Cùng với đó, biến đổi khí hậu làm xuất hiện ngày càng nhiều trận mưa cực đoan; trong những năm gần đây, Hải Phòng đã ghi nhận nhiều trận mưa có lượng mưa vượt 200 mm chỉ trong vài giờ, vượt quá tần suất thiết kế của nhiều tuyến cống hiện hữu.
Là đô thị ven biển, Hải Phòng còn chịu ảnh hưởng trực tiếp của thủy triều. Theo Công ty, khi xảy ra đồng thời mưa lớn và triều cường trên 4,0 m, khả năng tiêu thoát nước tự chảy ra sông bị hạn chế đáng kể, làm gia tăng nguy cơ ngập úng cục bộ tại các khu vực trũng thấp.
Bên cạnh đó, việc tồn tại song song hệ thống cống chung và cống riêng tại nhiều khu vực nội đô cũ, cùng tình trạng xả rác, đổ phế thải xuống hệ thống thoát nước ở một số nơi cũng tiếp tục gây áp lực cho công tác vận hành và bảo vệ môi trường.
Theo đánh giá của Công ty Thoát nước Hải Phòng, với điều kiện hiện nay, hệ thống thoát nước cơ bản đáp ứng yêu cầu tiêu thoát nước đối với các trận mưa theo tiêu chuẩn thiết kế.
Nhờ sự quan tâm đầu tư của thành phố cùng công tác quản lý, vận hành thường xuyên, thời gian xuất hiện và duy trì ngập úng tại nhiều khu vực đã giảm đáng kể; nhiều điểm ngập kéo dài trước đây đã được xử lý thông qua cải tạo cống, xây dựng hồ điều hòa, nâng công suất các trạm bơm và cải tạo các tuyến tiêu thoát nước chính.
Để chủ động ứng phó, Công ty duy trì phương châm "phòng là chính". Trước mùa mưa bão, toàn bộ hệ thống cống, kênh, hồ điều hòa, cửa điều tiết và trạm bơm đều được kiểm tra, nạo vét, khơi thông dòng chảy; đồng thời xây dựng phương án ứng trực 24/24 giờ.
Trong các đợt mưa lớn, đơn vị theo dõi diễn biến mưa theo thời gian thực, điều hành linh hoạt việc đóng mở cửa điều tiết, vận hành trạm bơm, điều tiết mực nước hồ điều hòa và bố trí lực lượng tại các điểm ngập trọng yếu nhằm rút ngắn tối đa thời gian tiêu thoát nước, bảo đảm giao thông đô thị.
Tuy nhiên, đối với các trận mưa cực đoan hoặc khi mưa lớn trùng với triều cường, một số khu vực trũng thấp hoặc nơi hệ thống chưa được đầu tư đồng bộ vẫn có thể xuất hiện ngập úng cục bộ, tạm thời.
Theo Sở Xây dựng Hải Phòng, chính những áp lực đó đòi hỏi hệ thống thoát nước phải được quy hoạch, đầu tư với tư duy đi trước và đồng bộ.
Theo quy hoạch chung và các quy hoạch chuyên ngành, hệ thống thoát nước của thành phố được định hướng phát triển theo hướng đồng bộ, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển đô thị xanh, thông minh.
Thành phố sẽ từng bước hoàn thiện hệ thống thoát nước riêng giữa nước mưa và nước thải; đối với các khu đô thị mới, khu công nghiệp và khu dân cư mới sẽ đầu tư ngay từ đầu theo hệ thống riêng hoàn toàn, trong khi khu vực nội đô hiện hữu sẽ thực hiện lộ trình cải tạo, tách dần hệ thống thoát nước chung.
Song song với đó, Hải Phòng định hướng đầu tư đồng bộ hệ thống thu gom, truyền dẫn và xử lý nước thải; nâng cao năng lực tiêu thoát nước mưa thông qua việc kết hợp các giải pháp công trình và phi công trình như hồ điều hòa, không gian trữ nước, hành lang thoát lũ, hạ tầng xanh, tăng diện tích thấm tự nhiên; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ sở dữ liệu số, hệ thống quan trắc, giám sát và cảnh báo ngập theo thời gian thực để nâng cao hiệu quả quản lý.
Định hướng này đang được cụ thể hóa bằng nhiều dự án đầu tư. Hiện thành phố Hải Phòng đang triển khai đồng thời nhiều nhóm dự án về hạ tầng thoát nước. Trên địa bàn phía Đông thành phố,
Nhà máy xử lý nước thải Vĩnh Niệm có công suất 36.000 m³/ngày đêm đang vận hành ổn định bằng công nghệ bùn hoạt tính của Nhật Bản. Bên cạnh đó, thành phố đang hoàn thiện Nhà máy xử lý nước thải Bắc Sông Cấm với công suất gần 21.000 m³/ngày đêm, góp phần mở rộng phạm vi thu gom và xử lý nước thải trong các khu đô thị mới.
Thành phố cũng tiếp tục đầu tư cải tạo, nâng cấp hệ thống cống, mương, kênh, trạm bơm, cửa xả, hồ điều hòa; mở rộng mạng lưới thu gom nước thải và hiện đại hóa công tác quản lý, vận hành thông qua các thiết bị giám sát, quan trắc và điều khiển tự động.
Theo Công ty Thoát nước Hải Phòng, để nâng cao hơn nữa năng lực chống ngập trong thời gian tới, ngoài việc tăng cường duy tu, nạo vét và bảo dưỡng thường xuyên, cần đẩy nhanh điều chỉnh quy hoạch chuyên ngành về thoát nước; tiếp tục đầu tư mở rộng các tuyến cống và công trình đầu mối đã quá tải; đẩy nhanh xây dựng hệ thống thoát nước riêng cho nước mưa và nước thải; tăng cường xây dựng các hồ điều hòa, không gian xanh, ứng dụng công nghệ số và nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ hệ thống thoát nước./.