Việc chặt khúc, chặn dòng suối của các hộ kinh doanh ẩm thực, du lịch trên suối Khe Su, xã Phú Lộc, thành phố Huế đang gây ra hệ lụy nhãn tiền.
Vào mùa khô, suối Khe Su bị thiếu hụt lượng lớn nước tưới tiêu nông nghiệp cho hạ lưu. Cùng với đó, hệ sinh thái bị mất cân bằng, ảnh hưởng đến việc phát triển tự nhiên của cảnh quan hai bên suối.
Trước những hệ lụy này, đòi hỏi các cơ quan chức năng phải kịp thời vào cuộc để trả lại dòng chảy tự nhiên, đồng thời có hướng đi phát triển du lịch bền vững, vừa tận dụng tài nguyên nguồn suối nhưng phải đảm bảo không ảnh hưởng đến hệ sinh thái.
Hệ lụy từ mất đi dòng chảy tự nhiên
Phó Giáo sư, Tiến sỹ Trương Thị Hồng Hải, chuyên gia về Công nghệ sinh học, cho rằng việc phát triển du lịch sinh thái là nhu cầu chính đáng, có thể tạo sinh kế cho người dân địa phương và góp phần quảng bá giá trị cảnh quan thiên nhiên của khu vực. Tuy nhiên, bất kỳ hoạt động can thiệp nào vào dòng suối tự nhiên, đặc biệt là có sử dụng kết cấu bê tông hoặc công trình nhân tạo nhằm giữ nước đều cần được đánh giá kỹ lưỡng về tác động môi trường, tính chịu tải sinh thái cũng như sự phù hợp với quy định về tài nguyên nước, bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học.
Một con suối không chỉ đơn thuần là nơi có nước chảy mà là một hệ sinh thái động có tính liên kết chặt chẽ giữa rừng đầu nguồn, lòng suối và vùng hạ lưu.
Dòng nước tự nhiên có vai trò duy trì quá trình trao đổi ôxy, vận chuyển phù sa, chất dinh dưỡng, đồng thời duy trì môi trường sống cho cá, côn trùng thủy sinh, động vật đáy cũng như hệ thực vật ven suối.
Khi dòng chảy bị ngăn lại, dù ở quy mô không lớn, chế độ thủy văn tự nhiên vẫn có thể bị thay đổi: vận tốc dòng chảy giảm, trầm tích và vật chất hữu cơ có xu hướng tích tụ, nhiệt độ nước biến động và hàm lượng oxy hòa tan có thể suy giảm cục bộ.
Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến các loài bản địa vốn thích nghi với môi trường nước chảy tự nhiên. Bên cạnh đó sự thay đổi dòng chảy giữa mùa mưa và mùa kiệt còn có thể gia tăng nguy cơ xói lở hoặc biến đổi hình thái lòng suối ở một số khu vực hạ lưu.
Ngoài ra, việc thay đổi dòng chảy còn có thể ảnh hưởng đến hệ thực vật ven suối và khả năng tự phục hồi của hệ sinh thái.
“Tôi nghĩ rằng chính vẻ đẹp nguyên sơ, dòng nước tự nhiên và hệ sinh thái rừng-suối mới là giá trị cốt lõi tạo nên sức hấp dẫn bền vững của du lịch sinh thái tại khu vực này. Nếu những yếu tố này bị suy giảm, tính bền vững của hoạt động du lịch về lâu dài cũng sẽ bị ảnh hưởng,” Phó Giáo sư, Tiến sỹ Trương Thị Hồng Hải chia sẻ.
Cùng với việc làm thay đổi hệ sinh thái, việc chặn dòng suối cũng là một trong những nguyên nhân gây ra việc thiếu nước tưới tiêu cho hơn 50ha ruộng của người dân sống ở vùng hạ lưu suối Khe Su.
Ông Trần Quốc Trung, trú tại xã Phú Lộc, thành phố Huế cho biết, gia đình có 5 sào ruộng (sào 500m2). Kinh tế gia đình chủ yếu phụ thuộc vào đồng lúa. Tuy vậy, những năm gần đây vào mùa khô, các thửa ruộng của gia đình luôn chịu cảnh thiếu nguồn nước tưới tiêu, đứng trước nguy cơ bỏ hoang ruộng, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của gia đình.
Chấn chỉnh hoạt động du lịch tự phát
Trước việc một số khu vực suối, thác và điểm sinh thái trên địa bàn xuất hiện tình trạng một số cơ sở du lịch, cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống tự ý ngăn dòng, cải tạo dòng chảy để phục vụ hoạt động tắm suối, vui chơi và kinh doanh du lịch khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoặc chưa hoàn thiện đầy đủ các thủ tục pháp lý theo quy định, bà Trần Thị Hoài Trâm, Giám đốc Sở Du lịch thành phố Huế nhận định: Việc chặn suối để kinh doanh du lịch tiềm ẩn nhiều hệ lụy đối với môi trường, an toàn du khách và định hướng phát triển du lịch bền vững của thành phố.
Theo Giám đốc Sở Du lịch thành phố Huế, việc tự ý ngăn dòng có thể làm thay đổi dòng chảy tự nhiên, ảnh hưởng đến khả năng lưu thông nguồn nước và gây xói lở, bồi lấp cục bộ.
Bên cạnh đó, hoạt động kinh doanh ăn uống ven suối nếu không được quản lý chặt chẽ sẽ phát sinh lượng lớn rác thải sinh hoạt, nước thải và dầu mỡ từ chế biến thực phẩm, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và ảnh hưởng đến hệ sinh thái thủy sinh.
Nhiều cơ sở còn xây dựng các hạng mục tạm bợ, thiếu đồng bộ, sử dụng vật liệu không phù hợp với cảnh quan, từ đó làm mất đi vẻ đẹp tự nhiên vốn là giá trị cốt lõi của du lịch sinh thái.
Ngoài ra, do chưa được khảo sát, thẩm định hoặc cấp phép theo quy định, nhiều khu vực chưa đảm bảo các điều kiện an toàn tối thiểu như biển cảnh báo, khu vực phân luồng tắm suối, thiết bị cứu hộ, phương án cứu nạn cứu hộ hay lực lượng hỗ trợ tại chỗ.
Về lâu dài, tình trạng khai thác tự phát còn tạo ra sự cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các cơ sở kinh doanh, gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước và ảnh hưởng đến hình ảnh điểm đến du lịch Huế.
Nếu không được kiểm soát kịp thời, hoạt động này có thể dẫn đến xu hướng thương mại hóa quá mức các điểm sinh thái tự nhiên, đi ngược với định hướng phát triển du lịch xanh, bền vững và dựa vào cộng đồng mà thành phố đang theo đuổi.
Bà Trần Thị Hoài Trâm khẳng định trong thời gian tới, Sở Du lịch sẽ phối hợp với các sở, ngành liên quan và chính quyền địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường quản lý, chấn chỉnh hoạt động du lịch tự phát tại các khu vực suối, thác.
Trước hết, công tác thanh tra, kiểm tra sẽ được đẩy mạnh theo hướng thường xuyên và đột xuất nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp vi phạm về đất đai, môi trường, xây dựng, an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy và điều kiện kinh doanh du lịch.
Các trường hợp cố tình vi phạm, gây ảnh hưởng đến môi trường hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho du khách sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Song song với đó, ngành du lịch cũng sẽ phối hợp hướng dẫn các hộ kinh doanh và cơ sở đang hoạt động tự phát từng bước hoàn thiện các thủ tục pháp lý, đăng ký kinh doanh và đáp ứng các điều kiện phục vụ khách du lịch theo quy định.
“Thành phố Huế sẽ tạo điều kiện để người dân địa phương tham gia kinh doanh, phát triển các sản phẩm du lịch suối, thác nước theo hướng bài bản, chuyên nghiệp và gắn với lợi ích cộng đồng, song hành với công tác kêu gọi đầu tư các vị trí phù hợp nhằm thúc đẩy, tạo điểm nhấn, góp phần phát triển kinh tế-xã hội địa phương. Quan điểm xuyên suốt của ngành là phát triển du lịch phải đi đôi với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo sinh kế lâu dài cho người dân và giữ gìn hình ảnh Huế là điểm đến xanh, an toàn và bền vững,” bà Trần Thị Hoài Trâm nhấn mạnh./.
Du lịch Việt Nam 2026: Kế hoạch bứt phá với hệ sinh thái sản phẩm trọng tâm
Để thu hút dòng khách có khả năng chi tiêu cao, Việt Nam đang nghiên cứu, xây dựng hệ sinh thái sản phẩm du lịch mới, sản phẩm cao cấp, đặc biệt là sản phẩm dành riêng cho khách du lịch Hồi giáo...
