Diễn ra từ ngày 29/9 đến 2/10/2026 (tức ngày 19-22/8 âm lịch), Lễ hội truyền thống đền An Sinh (phường An Sinh, thành phố Quảng Ninh) là dịp để nhân dân và du khách tưởng nhớ công lao các vị vua triều Trần, đồng thời khám phá những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của vùng đất này.
Không chỉ là điểm hẹn tâm linh, lễ hội còn góp phần gìn giữ di sản, lan tỏa truyền thống uống nước nhớ nguồn và thúc đẩy phát triển du lịch địa phương.
Dấu ấn lịch sử của vùng đất nhà Trần
Tọa lạc trên một ngọn đồi thoai thoải, giữa không gian non nước hữu tình, đền An Sinh (phường An Sinh, thành phố Quảng Ninh) là một trong những di tích tiêu biểu thuộc Khu Di tích Quốc gia đặc biệt nhà Trần. Với lịch sử hơn 600 năm, ngôi đền không chỉ là nơi thờ tự các vị vua triều Trần mà còn lưu giữ những dấu ấn quan trọng về lịch sử, văn hóa và truyền thống của dân tộc.
Theo sử liệu, đền An Sinh được xây dựng vào năm 1381, dưới thời Trần, ban đầu là nơi thờ năm vị hoàng đế có công với đất nước. Qua các thời kỳ, việc thờ tự được mở rộng. Hiện nay, đền thờ tám vị vua triều Trần, gồm Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Minh Tông, Trần Anh Tông, Trần Hiến Tông, Trần Dụ Tông, Trần Giản Định và Trần Nghệ Tông.
Trong số này, năm vị vua được an táng tại khu vực đền, ba vị còn lại được rước thần tượng từ Long Hưng (Thái Bình) về thờ phụng. Bên cạnh đền chính còn có hai ngôi miếu nhỏ, thờ Bà Hoàng và Đức Khánh Khổng Tử, góp phần làm phong phú thêm không gian tín ngưỡng tại di tích.
Với vai trò là nơi thờ tự các vị vua triều Trần, đền An Sinh từng là một trong ba trung tâm văn hóa tiêu biểu của Đại Việt. Qua nhiều thế kỷ, ngôi đền trở thành địa chỉ tâm linh quan trọng, gắn liền với truyền thống tưởng nhớ tổ tiên và niềm tự hào về một triều đại có nhiều đóng góp trong lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc.
Trải qua những biến động của lịch sử và sự bào mòn của thời gian, công trình nguyên gốc của đền từng bị phá hủy, chỉ còn lại phế tích. Trong giai đoạn 1997-2000, đền được tu bổ, phục dựng trên nền mặt bằng cũ, góp phần khôi phục không gian thờ tự và bảo tồn giá trị di tích.
Đền hiện có kiến trúc hình chữ Công, gồm các tòa bái đường, trung đường và hậu cung. Ngoài ra, khuôn viên còn có tả vu, hữu vu, sân vườn, nhà bia công đức cùng các công trình phụ trợ. Hậu cung là nơi đặt tượng thờ tám vị vua triều Trần, trung đường thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, trong khi tiền đường là nơi đặt bát hương công đồng.
Không chỉ mang giá trị kiến trúc và lịch sử, đền An Sinh còn gây ấn tượng bởi không gian xanh, tĩnh lặng. Những hàng nhãn cổ thụ bên ngoài cổng cùng hệ thống cây lâu năm trong khuôn viên tạo nên cảnh quan cổ kính, thanh bình. Nhiều cây đại thụ, cây vạn tuế và hoa sữa góp phần làm dịu không gian, mang đến cho du khách cảm giác thư thái khi hành hương, tham quan.
Đặc biệt, những cuộc khai quật khảo cổ tại điện An Sinh đã góp phần làm sáng tỏ thêm lịch sử hình thành và phát triển của di tích. Hoạt động khai quật, nghiên cứu khảo cổ học được tiến hành trong khoảng 6 tháng, với diện tích gần 900m². Qua đó, các nhà khảo cổ đã phát hiện dấu tích của 25 công trình kiến trúc khác nhau, cùng nhiều loại hình di vật, trong đó có vật liệu kiến trúc và đồ gốm men có niên đại từ thời Trần đến thời Nguyễn.
Những phát hiện này cung cấp thêm tư liệu khoa học quan trọng về quy mô, cấu trúc và quá trình biến đổi của điện An Sinh qua các thời kỳ lịch sử. Đồng thời, kết quả khai quật góp phần khẳng định giá trị nổi bật của di tích, tạo cơ sở cho công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản.
Năm 2013, đền An Sinh cùng quần thể di tích nhà Trần tại Đông Triều được xếp hạng Di tích Quốc gia Đặc biệt. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa nổi bật của di tích, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn và phát huy di sản gắn với phát triển du lịch bền vững.
Không gian lễ hội đậm đà bản sắc truyền thống
Hằng năm, Lễ hội đền An Sinh được tổ chức từ ngày 20-22/8 âm lịch, trở thành dịp để nhân dân và du khách hướng về cội nguồn, tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân. Năm 2026, lễ hội diễn ra từ ngày 29/9 đến ngày 2/10/, với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và nghi lễ truyền thống đặc sắc.
Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng mà còn là dịp giáo dục truyền thống lịch sử, bồi đắp lòng tự hào dân tộc và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng. Đặc biệt, lễ hội diễn ra cùng thời điểm với mùa Thu Côn Sơn-Kiếp Bạc, gắn với ngày giỗ Anh hùng dân tộc Trần Quốc Tuấn, tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa, tâm linh có ý nghĩa đối với nhân dân cả nước.
Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức dâng hương, cầu quốc thái dân an và bái tổ, thể hiện lòng thành kính, tri ân đối với các vị vua triều Trần và những bậc tiền nhân có công với đất nước. Đây cũng là dịp để người dân thực hành đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", gìn giữ những phong tục, tập quán tốt đẹp được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, phần hội mang đến không khí sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao phong phú. Các giải thi đấu thể thao dân gian như kéo co, cờ tướng, đẩy gậy cùng chương trình giao lưu văn nghệ giữa các khu dân cư tạo cơ hội để người dân gặp gỡ, giao lưu, thắt chặt tình đoàn kết.
Các không gian trưng bày chuyên đề khảo cổ và giới thiệu sản phẩm văn hóa đặc trưng của địa phương cũng là điểm nhấn của lễ hội. Thông qua những hoạt động này, du khách có thêm cơ hội tìm hiểu về lịch sử vùng đất nhà Trần, khám phá những giá trị văn hóa bản địa và trải nghiệm đời sống cộng đồng.
Sự kết hợp giữa nghi lễ truyền thống và các hoạt động văn hóa, thể thao hiện đại góp phần tạo nên sức sống cho lễ hội, đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Qua đó, lễ hội không chỉ là dịp tưởng niệm lịch sử mà còn trở thành không gian bảo tồn, trao truyền và phát huy bản sắc văn hóa địa phương.
Phát huy giá trị di sản, thúc đẩy phát triển du lịch
Sau khi quần thể di tích nhà Trần tại Đông Triều được UNESCO ghi danh Di sản thế giới vào tháng 7/2025, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản tại thành phố Quảng Ninh đứng trước những cơ hội phát triển mới. Danh hiệu quốc tế góp phần nâng cao vị thế của di tích, đồng thời tạo sức hút đối với du khách trong nước và quốc tế.
Từ đầu năm 2026 đến nay, các điểm di tích nhà Trần đã đón hơn 600.000 lượt khách, tăng 107% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của hệ thống di tích, đồng thời mở ra dư địa phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, lịch sử và tâm linh tại địa phương.
Trong bối cảnh đó, đền An Sinh có vai trò quan trọng trong việc kết nối các điểm đến thuộc quần thể di tích nhà Trần. Việc xây dựng các tuyến tham quan liên kết đền An Sinh với Thái Miếu, Ngọa Vân, Yên Tử và di tích Bạch Đằng sẽ góp phần hình thành chuỗi hành trình khám phá di sản, giúp du khách có cái nhìn toàn diện hơn về lịch sử, văn hóa và những dấu ấn của triều Trần.
Cùng với việc phát huy giá trị lịch sử, công tác quản lý và bảo tồn di sản đang được định hướng theo tầm nhìn dài hạn, chú trọng giữ gìn bản sắc truyền thống, nâng cao chất lượng quản lý và từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế. Đây là cơ sở để bảo vệ tính nguyên vẹn của di tích, đồng thời khai thác hợp lý tiềm năng du lịch.
Việc tổ chức Lễ hội truyền thống đền An Sinh năm 2026 vì thế không chỉ góp phần duy trì sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng mà còn là dịp quảng bá hình ảnh vùng đất nhà Trần đến đông đảo du khách. Những giá trị lịch sử được lưu giữ trong di tích, kết hợp với các hoạt động lễ hội giàu bản sắc, tạo nên sức hấp dẫn riêng cho điểm đến.
Từ không gian linh thiêng của ngôi đền cổ đến những hoạt động văn hóa cộng đồng sôi nổi, Lễ hội đền An Sinh tiếp tục khẳng định vai trò trong đời sống tinh thần của người dân địa phương. Đồng thời, việc gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực thúc đẩy kinh tế-xã hội, góp phần đưa những giá trị lịch sử, văn hóa của vùng đất nhà Trần lan tỏa sâu rộng trong đời sống hôm nay./.