Mỹ đang muốn thúc đẩy sản xuất robot hình người trong nước, trong bối cảnh loại robot này ngày càng được xem là một bước phát triển tiếp theo của trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, tham vọng này đang đối mặt với nhiều trở ngại, từ sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc, chi phí sản xuất cao cho tới khoảng cách lớn về quy mô và những câu hỏi về tính ứng dụng thực tế của công nghệ.
Hiện ngành robot hình người của Mỹ vẫn ở giai đoạn đầu. Theo ước tính của các nhà phân tích, những công ty hàng đầu của Mỹ chỉ sản xuất vài trăm robot loại này trong năm 2025. Phần lớn chưa được bán rộng rãi cho người tiêu dùng mà chủ yếu được đưa vào các dự án thử nghiệm tại nhà máy và kho hàng. Trong khi đó, hai doanh nghiệp Trung Quốc là Unitree và Agibot đã sản xuất tổng cộng khoảng 10.000 robot.
Khoảng cách giữa hai nước còn thể hiện ở khả năng đưa sản phẩm ra thị trường. Robot hình người của Trung Quốc hiện được sản xuất với quy mô lớn hơn và có mặt rộng rãi hơn, trong đó mẫu chủ lực của Unitree có giá dưới 14.000 USD.
Một trong những thách thức lớn nhất đối với các nhà sản xuất Mỹ là chuỗi cung ứng. Trung Quốc hiện có lợi thế rất lớn trong việc cung cấp các linh kiện và nguyên liệu cần thiết để chế tạo robot. Ngay cả dòng robot Optimus của tỷ phú Elon Musk cũng phụ thuộc nhiều vào các linh kiện sản xuất tại Trung Quốc.
Theo các doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà đầu tư trong ngành, việc xây dựng nhà máy tại Mỹ có khả năng cạnh tranh với Trung Quốc về chi phí là rất khó. Chi phí lao động tại Mỹ cao hơn, trong khi nhiều nguyên liệu quan trọng, từ lithium dùng cho pin đến nhôm làm khung robot, vẫn phải nhập từ Trung Quốc.
Lợi thế của Trung Quốc trong lĩnh vực này có mối liên hệ chặt chẽ với ngành xe điện. Việc phát triển một chuỗi cung ứng xe điện có khả năng sản xuất gần như mọi linh kiện trong nước, từ những chi tiết nhỏ cho tới pin lithium-ion, đã tạo nền tảng để nhiều doanh nghiệp Trung Quốc chuyển sang cung cấp linh kiện cho ngành robot. Nhờ đó, các nhà sản xuất robot có thể tiếp cận linh kiện nhanh chóng và với chi phí cạnh tranh hơn.
Thực tế này khiến việc sản xuất một robot hoàn toàn không sử dụng linh kiện Trung Quốc trở nên khó khả thi ngay cả đối với những doanh nghiệp muốn xây dựng năng lực sản xuất tại Mỹ.
Teddy Haggerty, người sáng lập công ty Robo Inc., cho biết việc cố gắng loại bỏ hoàn toàn Trung Quốc khỏi chuỗi cung ứng cuối cùng có thể chỉ khiến sản phẩm trở nên đắt đỏ hơn. Theo ông, nhập khẩu một số bộ phận như pin và khung nhôm vẫn là lựa chọn hiệu quả hơn về chi phí.
Trong khi đó, ngành robot Trung Quốc được phát triển với nguồn hỗ trợ hàng tỷ USD từ nhà nước và dựa trên nền tảng của ngành xe điện đã có quy mô lớn. Chuyên gia Sunny Cheung tại Jamestown Foundation nhận định các nhà sản xuất robot còn non trẻ của Mỹ sẽ cần sự hỗ trợ đáng kể cả về tài chính lẫn chính sách nếu muốn cạnh tranh.
Bên cạnh bài toán sản xuất, một trở ngại khác nằm ở chính khả năng ứng dụng của robot hình người. Công nghệ này vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu. Những người ủng hộ kỳ vọng trong tương lai robot hình người có thể đảm nhiệm nhiều công việc, từ hỗ trợ tại bệnh viện đến làm việc trong các môi trường nguy hiểm như hầm mỏ và nhà máy hóa chất. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của chúng vẫn là vấn đề còn nhiều tranh luận.
Ngay cả các lãnh đạo doanh nghiệp robot cũng thừa nhận con người hiện vẫn làm việc hiệu quả hơn. Robot còn gặp khó khăn khi phải đưa ra những quyết định phức tạp trong môi trường thay đổi nhanh chóng. Dù Trung Quốc đang dẫn trước về sản xuất, các doanh nghiệp nước này cũng chưa chứng minh được một cách rõ ràng những ứng dụng thực tế có thể đưa robot hình người vào sử dụng trên quy mô lớn.
Khoảng cách về hệ sinh thái sản xuất cũng là một thách thức đáng kể. Theo Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), năm 2024 có hơn 2 triệu robot hoạt động tại các nhà máy Trung Quốc và khoảng 300.000 robot mới được lắp đặt trong năm đó, nhiều hơn tổng số robot được lắp đặt tại phần còn lại của thế giới.
Những con số này cho thấy Mỹ không chỉ cần thu hẹp khoảng cách về sản lượng robot hình người, mà còn phải giải quyết bài toán lớn hơn về chi phí, linh kiện và hệ sinh thái sản xuất. Trong khi đó, việc robot hình người có thể sớm chứng minh hiệu quả kinh tế và được ứng dụng rộng rãi hay không vẫn là câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng./.