Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 50/2014/NĐ-CP về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước. Sau hơn 10 năm thực hiện, Nghị định 50 đã tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho hoạt động quản lý dự trữ ngoại hối, góp phần nâng cao năng lực điều hành chính sách tiền tệ và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, những biến động mạnh của kinh tế, tài chính toàn cầu trong thời gian qua đã đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý dự trữ ngoại hối theo hướng linh hoạt và phù hợp hơn với thực tiễn.
Bổ sung SDR vào nguồn dự trữ ngoại hối
Theo Ngân hàng Nhà nước, trong những năm qua, dự trữ ngoại hối nhà nước đã đóng vai trò là "bộ đệm" quan trọng giúp ổn định thị trường ngoại hối, hỗ trợ điều hành tỷ giá, kiểm soát lạm phát và củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Quy mô dự trữ ngoại hối đã tăng từ 34,3 tỷ USD cuối năm 2014 lên mức kỷ lục hơn 111,8 tỷ USD vào tháng 1/2022.
Sau giai đoạn này, dưới tác động của chu kỳ tăng lãi suất mạnh của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), căng thẳng địa chính trị, biến động giá năng lượng và những bất ổn của kinh tế thế giới, quy mô dự trữ ngoại hối có xu hướng giảm. Đến ngày 18/6/2026, dự trữ ngoại hối nhà nước đạt gần 87,6 tỷ USD.
Dự thảo lần này tập trung sửa đổi nhiều nội dung liên quan đến nguồn hình thành dự trữ ngoại hối, nguyên tắc đầu tư, cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cũng như các công cụ can thiệp thị trường.
Một trong những điểm mới đáng chú ý là Ngân hàng Nhà nước đề xuất bổ sung Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vào nguồn hình thành dự trữ ngoại hối nhà nước.
SDR là tài sản dự trữ quốc tế do IMF phân bổ cho các quốc gia thành viên nhằm bổ sung nguồn lực dự trữ và hỗ trợ thanh khoản toàn cầu. Theo dự thảo, Ngân hàng Nhà nước sẽ ghi nhận phần SDR được IMF phân bổ vào Quỹ dự trữ ngoại hối nhà nước.
Theo cơ quan soạn thảo, việc bổ sung quy định này nhằm làm rõ cơ chế quản lý và hạch toán SDR, phù hợp với đặc tính của loại tài sản dự trữ đặc biệt này cũng như kinh nghiệm quản lý của Việt Nam trong thời gian qua.
Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng đề xuất hoàn thiện cơ chế phối hợp với Bộ Tài chính trong quản lý nguồn ngoại tệ của ngân sách nhà nước. Theo đó, Bộ Tài chính tiếp tục gửi ngoại tệ của Kho bạc Nhà nước tại Ngân hàng Nhà nước (trừ một số trường hợp đặc thù) và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt hạn mức ngoại tệ cần giữ lại để đáp ứng nhu cầu chi ngân sách. Phần còn lại sẽ được sử dụng để bổ sung dự trữ ngoại hối nhà nước theo quy định.
Dự thảo cũng bổ sung quy định xử lý trường hợp ngân sách nhà nước thiếu hụt nguồn ngoại tệ, qua đó làm rõ hơn cơ chế điều phối và cân đối ngoại tệ giữa các cơ quan liên quan.
Không đặt mục tiêu sinh lời đối với đầu tư vàng
Một nội dung đáng chú ý khác là đề xuất sửa đổi nguyên tắc sinh lời đối với hoạt động đầu tư vàng thuộc dự trữ ngoại hối nhà nước.
Theo Ngân hàng Nhà nước, vàng không tạo ra thu nhập định kỳ như trái phiếu hoặc các công cụ tài chính khác. Giá trị của vàng chỉ được phản ánh thông qua việc đánh giá lại hoặc khi thực hiện bán.
Bên cạnh đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các ngân hàng trung ương nắm giữ vàng chủ yếu nhằm đa dạng hóa danh mục dự trữ, phòng ngừa rủi ro, bảo đảm thanh khoản, hỗ trợ đồng nội tệ và tăng cường vị thế tài chính quốc gia, thay vì theo đuổi mục tiêu lợi nhuận.
Vì vậy, Ngân hàng Nhà nước cho rằng việc áp dụng nguyên tắc sinh lời đối với hoạt động đầu tư vàng là không phù hợp và khó khả thi. Cơ quan này đề xuất sửa đổi quy định theo hướng việc đánh giá hiệu quả sinh lời của dự trữ ngoại hối chính thức sẽ không bao gồm các khoản thu nhập và chi phí liên quan đến hoạt động đầu tư vàng.
Mở rộng công cụ can thiệp thị trường
Dự thảo cũng đề xuất bổ sung công cụ quyền chọn ngoại tệ và vàng vào các hình thức can thiệp thị trường trong nước, bên cạnh các nghiệp vụ mua, bán và hoán đổi đang được áp dụng hiện nay.
Theo Ngân hàng Nhà nước, việc bổ sung công cụ quyền chọn sẽ giúp đa dạng hóa các biện pháp can thiệp, tăng tính linh hoạt trong điều hành và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách tiền tệ. Đây cũng là công cụ được nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới sử dụng để ứng phó với các biến động bất thường của thị trường tài chính.
Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước đề xuất sửa đổi cơ chế can thiệp theo hướng trao quyền chủ động hơn cho Thống đốc Ngân hàng Nhà nước . Thay vì quy định phải xây dựng cơ chế can thiệp theo từng thời kỳ, dự thảo quy định Thống đốc sẽ quyết định phương án can thiệp khi cần thiết trên cơ sở mục tiêu chính sách tiền tệ, diễn biến thị trường ngoại tệ, thị trường vàng trong nước và tình hình thanh khoản đồng Việt Nam.
Theo cơ quan soạn thảo, việc điều chỉnh này sẽ giúp nâng cao khả năng phản ứng chính sách trước các biến động nhanh của thị trường.
Bổ sung cơ chế hỗ trợ thanh khoản bằng ngoại tệ
Một điểm mới khác là dự thảo bổ sung quy định về giao dịch ngoại tệ giữa dự trữ ngoại hối chính thức với tổ chức tín dụng bị rút tiền hàng loạt.
Theo đó, Ngân hàng Nhà nước có thể thực hiện các giao dịch ngoại tệ để hỗ trợ thanh khoản cho các tổ chức tín dụng trong trường hợp đặc biệt theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Quy định này nhằm cụ thể hóa các nội dung mới của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 liên quan đến xử lý tình huống rút tiền hàng loạt và tăng cường năng lực bảo đảm an toàn hệ thống.
Ngoài ra, dự thảo cũng sửa đổi phạm vi sử dụng Quỹ bình ổn tỷ giá và quản lý thị trường vàng theo hướng cụ thể hóa các nhu cầu ngoại hối phục vụ hoạt động nghiệp vụ của Ngân hàng Nhà nước như thanh toán chi phí ở nước ngoài, đóng góp cho các tổ chức quốc tế, mua sắm trang thiết bị, phần mềm, thuê chuyên gia nước ngoài và các nhiệm vụ quản lý, điều hành khác.
Theo Ngân hàng Nhà nước, các sửa đổi lần này nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực dự trữ, đồng thời tăng tính chủ động và linh hoạt của cơ quan điều hành trong bối cảnh thị trường tài chính quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp và khó lường./.