Việt Nam đang bước nhanh vào quá trình già hóa dân số với khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên trong năm 2026, trong đó nam giới hơn 7 triệu người (chiếm 42,78%) và nữ giới hơn 9,4 triệu người (chiếm 57,22%).
Trong cuộc sống, mỗi người cao tuổi khỏe mạnh, hạnh phúc không chỉ là điểm tựa vững chắc cho gia đình mà còn là nguồn lực quý báu cho cộng đồng và đất nước. Lớp người cao tuổi đã tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt, đi đầu gương mẫu trong tuân thủ pháp luật, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống và giáo dục đạo đức, truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.
Để công tác người cao tuổi có những bước phát triển đột phá, nhiều chính sách liên quan đến người cao tuổi nhận được sự quan tâm của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội trong tình hình mới.
Chủ động thích ứng với già hóa dân số
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết năm 2026 đánh dấu một giai đoạn phát triển quan trọng của đất nước. Trong tầm nhìn chiến lược mới, công tác người cao tuổi không chỉ là nhiệm vụ an sinh xã hội mà đã trở thành một bộ phận cấu thành sức mạnh nội sinh của quốc gia. Điểm nhấn quan trọng trong giai đoạn hiện nay là sự chuyển biến căn bản về tư duy: Xóa bỏ định kiến coi người cao tuổi là "đối tượng yếu thế" hay "gánh nặng xã hội," thay vào đó khẳng định người cao tuổi là nguồn lực phát triển.
Trong tầm nhìn chiến lược mới, công tác người cao tuổi không chỉ là nhiệm vụ an sinh xã hội mà đã trở thành một bộ phận cấu thành sức mạnh nội sinh của quốc gia.
Bởi người cao tuổi là lực lượng giàu kinh nghiệm, tri thức, vốn sống và có khả năng tiếp tục đóng góp cho gia đình, cộng đồng và xã hội, đồng thời quá trình già hóa dân số cũng mở ra dư địa phát triển thị trường dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp và nền "Kinh tế bạc" với nhiều tiềm năng.
Thực tế cho thấy tốc độ già hóa dân số ở Việt Nam đang diễn ra nhanh. Năm 2026, cả nước có khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 16% dân số và dự báo đến năm 2036, Việt Nam bước vào giai đoạn dân số già.
Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam hiện khoảng 74,7 năm, trong khi số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 65,4 năm. Khoảng 60,9% người cao tuổi mắc từ 3 bệnh trở lên; bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 95% gánh nặng bệnh tật. Khoảng 55% người cao tuổi gặp khó khăn khi đi lại và khoảng 45% gặp ít nhất một khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày.
Những con số này cho thấy thách thức không chỉ nằm ở số lượng người cao tuổi ngày càng tăng mà còn ở nhu cầu chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và bảo đảm chất lượng cuộc sống.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương, thách thức "chưa giàu đã già," cùng với gánh nặng bệnh tật kép, đặt ra yêu cầu cấp bách đối với hệ thống y tế và toàn xã hội. Do vậy, việc chủ động thích ứng với già hóa dân số vì vậy không thể chỉ là giải pháp tình thế mà phải trở thành nhiệm vụ ưu tiên, có tính chiến lược lâu dài.
Thay đổi cách nhìn về người cao tuổi
Theo đánh giá, Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh trong khu vực. Thực tế này đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ điều trị sang chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe lâu dài. Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực của các cơ sở y tế trong khám, điều trị và chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi.
Nghị quyết số 72 ngày 19/9/2025 của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, chuyển mạnh từ khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe, thích ứng với già hóa dân số. Nghị quyết số 42 ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII chú trọng bảo đảm an sinh, chăm sóc sức khỏe, trợ giúp xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống người cao tuổi.
Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh trong khu vực. Thực tế này đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ điều trị sang chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe lâu dài.
Bà Pauline Tamesis - Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, nhấn mạnh cần thay đổi cách nhìn về người cao tuổi, không chỉ coi họ là đối tượng thụ hưởng phúc lợi hay gánh nặng của xã hội. Người cao tuổi là chủ thể của quyền, những công dân tích cực và có nhiều đóng góp với vai trò người lao động, doanh nhân, người chăm sóc, cố vấn và lãnh đạo cộng đồng.
Về các giải pháp tăng cường công tác người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng trước hết cần nắm vững quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước về công tác người cao tuổi trong tình hình mới. Chiến lược quốc gia về người cao tuổi xác định chăm lo cho người cao tuổi là nhiệm vụ chính trị quan trọng của các cấp ủy Đảng, chính quyền và cả hệ thống chính trị, đồng thời là một thước đo của phát triển bao trùm, bền vững. Tinh thần xuyên suốt là phát huy tối đa tiềm năng, vai trò, kinh nghiệm và tri thức của người cao tuổi trong các lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục, việc làm, kinh tế, chính trị phù hợp với nguyện vọng, nhu cầu và khả năng của người cao tuổi.
Bên cạnh đó, Chỉ thị số 35/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ cũng nêu rõ mục tiêu chủ động thích ứng với bối cảnh già hóa dân số nhanh, coi công tác người cao tuổi là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài gắn với phát triển bền vững. Theo đó, cần thực hiện phương châm lấy gia đình, cộng đồng và cấp cơ sở làm nền tảng, gắn chăm sóc với phát huy vai trò của người cao tuổi; lấy nâng cao năng lực, tạo việc làm, sinh kế và thu nhập bền vững làm trọng tâm, đồng thời huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội cho công tác người cao tuổi.
Đặc biệt, cần phát triển các dịch vụ tích hợp chăm sóc người cao tuổi, kết hợp trợ cấp với nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về người cao tuổi cần được ưu tiên đầu tư, hướng tới quản lý nhà nước dựa trên dữ liệu và liên thông với mã định danh cá nhân.
Trong các chính sách liên quan đến người cao tuổi, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, bảo đảm dịch vụ thiết yếu, chuẩn chất lượng và hỗ trợ khả năng chi trả; đồng thời huy động mạnh mẽ tổ chức, cá nhân, cộng đồng và thúc đẩy hợp tác công-tư trong các hoạt động chăm lo, hỗ trợ người cao tuổi.
Hoàn thiện thể chế, chính sách đối với người cao tuổi
Chăm sóc sức khỏe thể chất và nâng cao đời sống tinh thần là nhóm giải pháp đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tuổi thọ tăng nhưng số năm sống khỏe còn hạn chế.
Một giải pháp khác đang được Bộ Y tế tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế, chính sách đối với người cao tuổi, tham mưu với Ban Bí thư việc tổng kết Chỉ thị số 59-CT/TW ngày 27/9/2025 của Ban Bí thư về chăm sóc người cao tuổi, từ đó nghiên cứu, đề xuất chủ trương mới về chiến lược người cao tuổi trong kỷ nguyên mới.
Bộ Y tế cũng đề xuất khẩn trương nghiên cứu, sửa đổi Luật Người cao tuổi và các văn bản hướng dẫn; xây dựng Luật Trợ giúp xã hội theo hướng bao trùm, toàn diện, bền vững, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế và phù hợp với thực tiễn Việt Nam.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, cần triển khai kịp thời chăm sóc sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ, lập sổ quản lý, theo dõi sức khỏe người cao tuổi tại y tế tuyến xã; ưu tiên nhóm từ đủ 80 tuổi trở lên và từng bước mở rộng đến nhóm từ 65 tuổi trở lên. Đối với người cao tuổi không có điều kiện đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cần thực hiện khám, chữa bệnh tại nhà phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế.
Tại Báo cáo tổng kết thi hành Luật Người cao tuổi, ông Cao Văn Thành, Phó Cục trưởng Cục Bảo trợ Xã hội (Bộ Y tế) nêu đề xuất, việc sửa đổi Luật cần đặt trong tổng thể chiến lược quốc gia về già hóa dân số, kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về chủ động thích ứng với quá trình già hóa nhanh chóng. Theo đó, phương thức tiếp cận cần chuyển từ "bảo trợ xã hội" sang "quản lý theo vòng đời," lấy người cao tuổi làm trung tâm, bảo đảm đầy đủ quyền, phẩm giá và phát huy tối đa nguồn lực của người cao tuổi. Đồng thời, xác định rõ trách nhiệm của Nhà nước, gia đình, cộng đồng và xã hội; khuyến khích khu vực tư nhân tham gia cung cấp dịch vụ chăm sóc.
Bộ Y tế đề xuất 3 nhóm chính sách trọng tâm liên quan đến người cao tuổi trong tình hình mới. Nhóm thứ nhất là bảo đảm an sinh xã hội, an ninh thu nhập và tiếp cận dịch vụ cơ bản, trong đó mở rộng đối tượng hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, tăng cường bảo trợ nhóm yếu thế, hướng tới 100% người cao tuổi có thẻ bảo hiểm y tế, nghiên cứu bảo hiểm chăm sóc dài hạn, đồng thời hỗ trợ việc làm và kỹ năng số.
Phương thức tiếp cận cần chuyển từ "bảo trợ xã hội" sang "quản lý theo vòng đời," lấy người cao tuổi làm trung tâm, bảo đảm đầy đủ quyền, phẩm giá và phát huy tối đa nguồn lực của người cao tuổi.
Nhóm thứ hai là phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện, ưu tiên chăm sóc tại gia đình, cộng đồng; đa dạng hóa dịch vụ, chuẩn hóa chất lượng cơ sở chăm sóc và nâng cao năng lực nhân lực.
Nhóm thứ ba là phát triển kinh tế bạc, với các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng; xây dựng tiêu chuẩn sản phẩm, dịch vụ thân thiện với người cao tuổi và thúc đẩy thị trường lao động, khởi nghiệp dành cho nhóm này.
Người cao tuổi ngày càng phát huy vai trò quan trọng trong xã hội, cộng đồng, thể hiện rất rõ qua tính nêu gương, mẫu mực và thực sự là một trong những lực lượng nòng cốt trong xã hội để thúc đẩy đất nước phát triển bền vững và toàn diện.
Vì vậy, thích ứng với già hóa dân số cần được nhìn nhận như một chiến lược phát triển dài hạn, trong đó y tế, an sinh xã hội làm sao để thực sự tạo được chuyển biến tư duy của hệ thống chính trị cũng như toàn xã hội, từ chăm sóc đến hỗ trợ, để khẳng định người cao tuổi là nguồn lực phát triển quốc gia, là một trong những động lực để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững đất nước./.
Việt Nam chủ trì tọa đàm về thúc đẩy quyền được chăm sóc sức khỏe người cao tuổi
Các đại biểu tập trung trao đổi về cách thức tăng cường bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi thông qua các chính sách và hành động cụ thể ở cấp độ quốc gia, khu vực và quốc tế.
