Không lựa chọn những chuyến đi xa tốn kém, trong kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, đông đảo du khách đã tìm về các bản làng vùng cao tại tỉnh Phú Thọ để hòa mình vào thiên nhiên và trải nghiệm đời sống bản địa.
Sự hòa quyện giữa cảnh quan nguyên sơ, bản sắc văn hóa đặc sắc cùng tinh thần đổi mới, sáng tạo của người dân địa phương đang mở ra hướng phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng bền vững cho vùng đất Đất Tổ.
Mở lối cho du lịch vùng cao
Nằm ở độ cao khoảng 800 mét so với mực nước biển, bản Mừng (xã Cao Phong) bước vào đầu tháng 9 với sắc xanh mướt của những triền ruộng bậc thang uốn lượn. Những nếp nhà sàn truyền thống thấp thoáng giữa núi rừng bạt ngàn, xen lẫn tuyến đường cờ đỏ sao vàng rực rỡ chào mừng ngày lễ lớn, tạo nên bức tranh quê thanh bình, thơ mộng.
Chị Bùi Thị Hồng Thịnh, du khách đến từ xã Nật Sơn chia sẻ, không gian thiên nhiên trong lành, những triền ruộng xanh mát cùng điểm săn mây độc đáo và sự hiếu khách của đồng bào Mường tại bản Mừng là lý do gia đình chị đã 3 lần chọn nơi đây làm điểm dừng chân nghỉ dưỡng.
Đặt chân đến Homestay Mừng Retreat tại xã Cao Phong, du khách không chỉ thưởng ngoạn cảnh quan mà còn trực tiếp tham gia làm bánh uôi, món bánh tình yêu truyền thống của người Mường, trải nghiệm các trò chơi dân gian như bịt mắt bắt vịt, kéo co hay trò chơi team-building "Xâu theo kim."
Chị Bùi Thị Sinh, đại diện Mừng Retreat cho biết cơ sở chú trọng xây dựng các hoạt động mang tính kết nối thực tế để tạo không khí vui tươi, gắn kết gia đình. Nhờ sức hút tự nhiên, mô hình du lịch cộng đồng tại bản Mừng đã phát triển mạnh mẽ từ vài hộ tự phát lên 14 hộ kinh doanh.
Bên cạnh Mừng Retreat, các cơ sở lưu trú như Nhà Tím Homestay hay Thung Mây Wellness Retreat cũng từng bước đầu tư bài bản, xây dựng chuỗi dịch vụ trọn gói từ lưu trú, chăm sóc sức khỏe, ẩm thực đến giao lưu văn hóa bản địa.
Rời Cao Phong, xuôi về vùng đất Kim Bôi giàu bản sắc, tinh thần xung kích của tuổi trẻ lại mang đến một làn gió mới cho du lịch địa phương. Anh Bùi Tiến Thành (xã Kim Bôi) đã chủ động sử dụng điện thoại thông minh tự quay, dựng các video giới thiệu cảnh sắc, ẩm thực, văn hóa Mường để quảng bá trên các nền tảng mạng xã hội, thu hút hàng triệu lượt xem.
Sức lan tỏa này nhanh chóng mang lại hiệu quả trực tiếp cho các cơ sở lưu trú lân cận. Bà Bùi Thị Hiền, đại diện Khu nghỉ dưỡng An Lạc (xã Kim Bôi) xác nhận, nhờ những thước phim chân thực, mộc mạc của anh Thành được chia sẻ rộng rãi, lượng du khách biết đến và lựa chọn nghỉ dưỡng tại cơ sở đã tăng lên rõ rệt qua từng kỳ nghỉ.
Cũng lấy nét sinh hoạt thường ngày làm nền tảng, tại xã Vân Sơn, anh Bùi Văn Khánh đã biến ngôi nhà sàn truyền thống của gia đình thành homestay cộng đồng từ năm 2024. Giữ trọn kiến trúc cổ, phục vụ các món ăn dân tộc và không gian văn hóa cồng chiêng Mường, homestay của anh đón hơn 800 lượt khách mỗi năm.
Anh Khánh bộc bạch: "Việc làm du lịch không chỉ giúp gia đình nâng cao thu nhập mà quan trọng hơn là giữ được nếp nhà, phong tục tập quán của tổ tiên để giới thiệu tới bạn bè muôn phương."
Sức hút của du lịch cộng đồng tiếp tục lan tỏa sang các bản làng vùng cao lân cận. Tại bản Pom Coọng (xã Mai Châu), chị Mạc Thị Hằng là một trong những người đi đầu phát triển mô hình 6 sàn cộng đồng, phục vụ du khách trải nghiệm ẩm thực và nếp sống người Thái, mang lại nguồn thu ổn định trên 150 triệu đồng mỗi năm.
Trong khi đó, tại xóm Hang Kia (xã Pà Cò), ông Khà A Váu, chủ Homestay A Dơ, lại khiến du khách trầm trồ bởi hàng rào đá xếp tay thủ công không vôi vữa bao quanh ngôi nhà.
Hàng rào đá gắn bó qua nhiều thế hệ của người H'Mông giờ đây trở thành điểm check-in độc đáo, thu hút du khách tìm hiểu về kiến trúc và đời sống sinh hoạt nơi đây.
Hướng tới phát triển bền vững
Nhận thức rõ tiềm năng to lớn của du lịch sinh thái gắn với văn hóa bản địa, mô hình du lịch cộng đồng tại các bản làng vùng cao tỉnh Phú Thọ đang có sự chuyển mình mạnh mẽ. Sự chuyển biến từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh doanh dịch vụ du lịch đã giúp người dân nhận thức rõ văn hóa truyền thống chính là tài sản quý giá và là lợi thế cạnh tranh cốt lõi.
Từ chỗ chỉ có vài hộ gia đình làm du lịch tự phát ban đầu, đến nay các mô hình homestay tại bản Mừng (xã Cao Phong), bản Pom Coọng (xã Mai Châu) hay xóm Hang Kia (xã Pà Cò) đều không dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ lưu trú đơn thuần mà đã từng bước đầu tư bài bản, xây dựng các chuỗi sản phẩm trải nghiệm trọn gói: từ phục vụ ẩm thực địa phương, tổ chức giao lưu văn hóa cho đến hướng dẫn tham quan cảnh quan thiên nhiên.
Sức hút của du lịch cộng đồng không đến từ sự sang trọng hay xa hoa, mà nằm ở chính vẻ đẹp mộc mạc, chân thật. Tuy nhiên, để mô hình này phát triển hiệu quả, không bị biến dạng và thực sự trở thành sinh kế bền vững cho người dân, vai trò quản lý, định hướng và hỗ trợ đồng bộ từ chính quyền các cấp giữ vị trí then chốt.
Nhìn nhận về công tác đồng hành cùng người dân trong việc nâng cấp hạ tầng và chuẩn hóa dịch vụ, bà Bùi Bích Liên, Phó Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Cao Phong cho biết địa phương đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo tồn nét đẹp truyền thống. Xã chú trọng nâng cấp hệ thống hạ tầng giao thông kết nối cũng như chuẩn hóa cơ sở vật chất tại các homestay, đảm bảo du khách có những trải nghiệm thuận tiện, an toàn nhất.
Song song với hạ tầng, chính quyền xã chủ động phối hợp cùng người dân gìn giữ vệ sinh môi trường, bảo vệ cảnh quan tự nhiên; đồng thời khôi phục và phát huy bản sắc văn hóa Mường thông qua các hoạt động văn nghệ quần chúng, ẩm thực dân gian và các trò chơi truyền thống.
Nhằm chuẩn bị tốt nhất cho các kỳ nghỉ lễ cũng như chặng đường phát triển lâu dài, xã đã đăng ký cho các hộ làm du lịch tham gia các lớp tập huấn chuyên sâu về kỹ năng giao tiếp, ứng xử và phương pháp quảng bá hình ảnh địa phương.
Không chỉ riêng xã Cao Phong, tinh thần nâng tầm dịch vụ và phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản đang được chính quyền các xã vùng cao trên toàn tỉnh triển khai quyết liệt.
Đồng quan điểm về việc gắn kết phát triển kinh tế với bảo tồn di sản văn hóa dân tộc, ông Bùi Văn Khuyên, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Bao La nhấn mạnh từ một nếp nhà sàn ở Pom Coọng, một hàng rào đá ở Pà Cò hay một món ăn truyền thống của người Mường, người Thái, những giá trị tưởng như quen thuộc đang từng bước trở thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh cao.
Điều thay đổi lớn nhất là người dân đã bắt đầu nhìn nhận những giá trị văn hóa của chính mình như một tài sản và nguồn lực phát triển kinh tế.
Thời gian tới, chính quyền địa phương sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng đồng bộ, hỗ trợ các hộ dân nhân rộng mô hình homestay cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc dân tộc, đảm bảo du lịch phát triển đúng hướng và bền vững.Khi cảnh quan thiên nhiên được gìn giữ nguyên vẹn, bản sắc văn hóa được trân trọng và người dân thực sự trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, mô hình du lịch cộng đồng tại Phú Thọ không chỉ tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội địa phương mà còn hứa hẹn đưa vùng đất Đất Tổ trở thành điểm đến bền vững, hấp dẫn trong hành trình khám phá của du khách trong và ngoài nước./.
Du lịch cộng đồng mở hướng sinh kế mới cho làng chài Ngư Mỹ Thạnh