Nhân Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí năm 2026 (31/5), cả nước hưởng ứng chủ đề “Tiết kiệm năng lượng, thịnh vượng tương lai.” Trong bối cảnh hiện tượng “Siêu El Nino” đang đe dọa an ninh năng lượng và Việt Nam phấn đấu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả không chỉ giảm áp lực cho hệ thống điện mà đã trở thành chìa khóa then chốt, đòi hỏi sự chung tay quyết liệt của toàn xã hội.
Sức ép kép từ thời tiết cực đoan và mục tiêu tăng trưởng
Năm 2026 mang ý nghĩa bản lề khi là năm đầu tiên triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, mở đầu Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030. Đặc biệt, với Kết luận 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương, nước ta đang phấn đấu thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Theo quy luật thực nghiệm tại Việt Nam được Bộ Công Thương chỉ ra, nếu nền kinh tế tăng trưởng trên 10%, nhu cầu phụ tải điện sẽ phải tăng tương ứng hoặc lớn hơn. Việc bảo đảm cung ứng điện lúc này chính là bệ phóng quan trọng cho mục tiêu phát triển của đất nước.
Trong bối cảnh đó, hệ thống điện quốc gia lại phải đối mặt với áp lực chưa từng có từ biến đổi khí hậu. Những ngày cuối tháng 5/2026, nền nhiệt độ trên cả nước liên tục duy trì ở mức cao kỷ lục. Từ đầu tháng 4, rồi các đợt nắng nóng gay gắt ngày 13-15/5 và đặc biệt giai đoạn 23-27/5, nhu cầu tiêu thụ điện của toàn hệ thống tăng đột biến, liên tục thiết lập các mức đỉnh mới mà chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Đáng lo ngại hơn, theo các mô hình dự báo từ cơ quan khí tượng thủy văn trong nước và quốc tế, hiện tượng "Siêu El Nino" có khoảng 80% khả năng sẽ chính thức thiết lập vào tháng 7 tới. El Nino không chỉ ảnh hưởng đến bão mà còn tác động toàn diện đến lượng mưa, hạn hán, gió mùa và nhiệt độ toàn cầu. Hệ quả kép là nhiệt độ tăng cao đẩy nhu cầu dùng điện tăng mạnh, trong khi tình trạng khô hạn kéo dài làm giảm nghiêm trọng lượng nước về hồ thủy điện - vốn là nguồn điện chiếm tỷ trọng lớn trên hệ thống.
Trước những thách thức bủa vây, ngày 24/5/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã ký Quyết định số 924/QĐ-TTg, ban hành Kế hoạch triển khai hoạt động hưởng ứng Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí năm 2026.
Được tổ chức trên toàn quốc vào ngày 31/5/2026 với chủ đề “Tiết kiệm năng lượng, thịnh vượng tương lai,” sự kiện nhằm nâng cao nhận thức, tạo chuyển biến mới trong hành động của mỗi cá nhân, từ đó xây dựng và lan tỏa văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội.
Thủ tướng yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương chủ động tổ chức các hoạt động hưởng ứng đa dạng; tập trung phổ biến chính sách pháp luật về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả; đồng thời phát động các phong trào, biểu dương những tập thể, cá nhân có sáng kiến xuất sắc.
Lượng hóa mục tiêu, quyết liệt dịch chuyển giờ cao điểm
Để các chỉ đạo của Chính phủ đi vào thực chất, Bộ Công Thương đã và đang triển khai hàng loạt giải pháp mạnh mẽ, đồng bộ.
Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, bên cạnh các giải pháp trong Chỉ thị 09/CT-TTg, một giải pháp then chốt cần được đẩy mạnh là chuyển dịch thời gian sử dụng điện, tránh giờ cao điểm. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là tư duy quản lý mới: Nhà nước phải đi đầu. Các cơ quan nhà nước, cơ sở sử dụng điện lớn cần cùng tính toán phương án điều chỉnh thời gian hoạt động phù hợp với thực tế phụ tải. Bộ đã giao các đơn vị làm việc với địa phương, yêu cầu phối hợp với các cơ sở sản xuất, kinh doanh xây dựng phương án cân đối lại hoạt động để hạn chế phụ tải vào giờ cao điểm. Bên cạnh đó, cần rà soát tổng thể hạ tầng lưới điện truyền tải, phân phối, kịp thời xử lý các điểm có nguy cơ sự cố, bảo đảm vận hành ổn định trong giai đoạn nắng nóng cao điểm.
Ở tầm chiến lược, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng đã chỉ đạo Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công khẩn trương triển khai đồng bộ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trên tất cả các lĩnh vực, bao gồm cả công tác truyền thông.
Đặc biệt, Bộ trưởng yêu cầu khẩn trương xây dựng và hoàn thành bộ KPI triển khai tiết kiệm điện trên cơ sở Chỉ thị số 10/CT-TTg, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cùng Chương trình quốc gia giai đoạn 2019-2030. Việc phân giao KPI và trách nhiệm rõ ràng tới từng cấp, từng đơn vị sẽ giúp công tác tiết kiệm điện được triển khai thực chất, có thể kiểm tra, đánh giá và nhân rộng đồng bộ trên toàn quốc thay vì chỉ dừng lại ở lời kêu gọi.
Bộ trưởng Bộ Công Thương cũng nhấn mạnh trong bối cảnh phụ tải tăng trưởng nhanh, chỉ dựa vào giải pháp kỹ thuật là không đủ nếu thiếu sự đồng hành của người dân và doanh nghiệp. Giải pháp căn cơ, trực tiếp và hiệu quả nhất hiện nay là sử dụng điện tiết kiệm, điều chỉnh phụ tải - đặc biệt trong khung giờ cao điểm tối từ 18h đến 23h. Các đơn vị điện lực cần tăng cường làm việc với khách hàng lớn để thực hiện điều chỉnh phụ tải tự nguyện, đồng thời khuyến nghị người dân hạn chế sử dụng đồng thời các thiết bị công suất lớn trong giờ cao điểm. Song song đó, việc phát triển điện mặt trời mái nhà cũng được Bộ trưởng nhấn mạnh như một hướng đi cần được đẩy mạnh.
Hàng chục nghìn doanh nghiệp vào cuộc tiết kiệm điện
Lời kêu gọi của Chính phủ và Bộ Công Thương đang được cộng đồng doanh nghiệp hưởng ứng tích cực và thực chất. Thực hiện Chỉ thị 09/CT-TTg và Chỉ thị 10/CT-TTg, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cùng các đơn vị thành viên đã đẩy mạnh triển khai chương trình điều chỉnh phụ tải điện (DR), tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của cộng đồng doanh nghiệp.
Tính đến tháng 5/2026, kết quả ghi nhận trên toàn quốc rất đáng khích lệ: Tại 18 tỉnh, thành phố phía Bắc (bao gồm Hà Nội): Hơn 5.900 khách hàng tham gia DR phi thương mại, tiềm năng điều chỉnh trên 1.450MW.
Còn tại 7 tỉnh, thành phố miền Trung: 1.925 khách hàng ký thỏa thuận, tiềm năng khoảng 255,62MW. Tại 9 tỉnh, thành phố phía Nam (bao gồm Thành phố Hồ Chí Minh): Trên 9.000 khách hàng tham gia, tiềm năng điều chỉnh tối đa khoảng 765MW.
Thời gian tới, các tổng công ty điện lực sẽ tiếp tục rà soát, mở rộng chương trình DR sang các nhóm khách hàng thuộc lĩnh vực chiếu sáng công cộng, hành chính sự nghiệp, thương mại dịch vụ và sản xuất công nghiệp.
Trong bối cảnh chi phí đầu tư nguồn điện ngày càng lớn và biến động địa chính trị tiềm ẩn rủi ro với chuỗi cung ứng nguyên liệu, điều chỉnh phụ tải điện đã trở thành giải pháp quản lý mang ý nghĩa chiến lược. Tham gia DR, các doanh nghiệp không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn được hưởng lợi thiết thực như: Ưu tiên bảo đảm chất lượng điện áp, rút ngắn thời gian xử lý sự cố và được tư vấn miễn phí về kiểm toán năng lượng, tối ưu hóa sản xuất. Đây cũng chính là biểu hiện rõ nét nhất của trách nhiệm xã hội doanh nghiệp trong thời điểm đất nước cần sức mạnh tổng hợp để bứt phá.
Nhân Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí 31/5, thông điệp "Tiết kiệm năng lượng, thịnh vượng tương lai" không chỉ là chủ đề của một ngày, mà là định hướng hành động dài hạn. Mỗi kilowatt điện được tiết kiệm hôm nay, mỗi doanh nghiệp chủ động dịch chuyển phụ tải ra khỏi giờ cao điểm, mỗi gia đình tắt bớt thiết bị điện không cần thiết trong khung giờ 18h-23h... đều đang cộng hưởng thành một nguồn lực thực sự, góp phần hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng của đất nước./.
Phụ tải liên tục lập đỉnh: Giải bài toán thiếu điện trước thềm "Siêu El Nino"