Việc đầu tư rầm rộ hàng loạt tuyến đường sắt cao tốc tại Trung Quốc đang gây nên nghịch lý đường sắt thì quá tải trong khi các tàu cao tốc vẫn vắng khách.
Báo Bưu điện Hoa Nam buổisáng của Hongkong ngày 20/1 đăng bài bình luận cho rằng ở thời điểm cuối nămtrước Tết Nguyên đán như lúc này, mạng lưới đường sắt Trung Quốc đang trở nênquá tải với nhu cầu đi lại lên tới khoảng 6 triệu lượt người/ngày.
Đáng lẽ, đâylà lúc hệ thống được giảm bớt sức ép với hàng loạt tuyến đường sắt cao tốc đượcxây dựng nhanh chóng trong vài năm qua, nhưng dường như tình hình lại diễn rangược lại.
Mỗi năm, Bộ Đường sắt Trung Quốc đầu tư khoảng 700 tỷ Nhân dân tệ choviệc mua mới các tàu và mở rộng thêm hàng nghìn km đường ray. Vấn đề là thay vìgiúp giao thông của người dân thuận tiện hơn trước thì việc đầu tư rầm rộ đó lạitạo ra nhiều trở ngại hơn.
Trung Quốc đang đặt cược quá nhiều vào đường sắt caotốc. Với 8.358km, quốc gia này đã có mạng lưới đường sắt cao tốc dài nhất thếgiới và đến năm tới, con số đó sẽ được mở rộng lên 13.000km. Tuyến mới nhất đượccông bố trong tháng này là Quảng Châu-Chu Hải, trong khi tuyến dài nhất thế giớinối Bắc Kinh-Thượng Hải sẽ đi vào hoạt động từ tháng Sáu.
Ngoài ra, năm 2011cũng sẽ chứng kiến sự khởi công của ít nhất là 15 tuyến đường sắt cao tốc khác ởTrung Quốc.
Trong khi đường sắt cao tốc giúp rút ngắn thời gian hành trình, việcxây dựng, bảo dưỡng và hoạt động của nó lại rất tốn kém. Điều đó có nghĩa là giávé đường sắt cao tốc sẽ cao hơn nhiều so với đường sắt thông thường.
Nhiều ngườiTrung Quốc băn khoăn tại sao một quốc gia đang phát triển lại chuyển mạng lướiđường sắt của mình thành một hệ thống mà hầu như người dân bình thường khôngkham nổi chi phí.
Một minh họa là giá vé tuyến đường sắt cao tốc Vũ Hán-QuảngChâu lên đến 490 Nhân dân tệ loại hạng hai và tuyến này nhanh chóng bị gọi là“đường sắt cao cấp” kể từ khi đi vào hoạt động tháng 12/2009. Trong khi đó, mộtvé giường nằm tuyến Thượng Hải-Thành Đô lên tới 2.330 Nhân dân tệ, hơn gấp đôigiá vé máy bay cho hành trình tương tự.
Vì thế nên không có gì đáng ngạc nhiên khi nhiều tuyếnđường sắt cao tốc đang chạy với một nửa số ghế trống. Điều đáng nói là vìchúng được đưa vào hoạt động nên số lượng các tàu thông thường buộc phải giảm.
Đầu tháng 1/2011, Bộ Đường sắt Trung Quốc thừa nhận sẽ có ít dịch vụ đường sắtthông thường hơn trong dịp Tết Nguyên đán năm nay.
Giờ đây, những lao động ngoại tỉnh và sinh viên - lượng khách chính trong dịpnghỉ lễ - phải đối mặt với vô số khó khăn nếu muốn có tấm vé về thăm nhà. Họbuộc phải chuyển sang lựa chọn các xe buýt đường dài, chi phí rẻ hơn. Tuy nhiên,với việc số lượng xe buýt tăng mạnh đáp ứng nhu cầu đó, vấn nạn ùn tắc giaothông ở Trung Quốc càng thêm trầm trọng.
Việc thiếu vắng hành khách cho những tuyến đường sắt cao tốc đã làm nảy sinh câuhỏi về khả năng sinh lợi của chúng. Được cấp vốn gần như toàn bộ bởi các ngânhàng và doanh nghiệp quốc doanh, hàng trăm tỷ Nhân dân tệ đang bị kẹt trong cáckhoản vay nợ đường sắt. Cho đến giờ, chưa một tuyến cao tốc nào hòa vốn.
Ví dụ,tuyến Bắc Kinh-Thiên Tân cần bán 30 triệu vé/năm mới giải quyết được các chiphí. Đây là tuyến ở khu vực có mức thu nhập cao bậc nhất Trung Quốc.
An toàncũng là một lo ngại lớn. Để có được nền móng vững chắc đặt các đường ray mà trên đótàu chạy với tốc độ tới 350 km/giờ, cần phải trộn “tro bay” chất lượng cao vàobêtông. Tuy nhiên, Trung Quốc không thể sản xuất đủ lượng “tro bay” đạt yêu cầunày cho việc xây dựng hàng nghìn km đường sắt cao tốc mỗi năm. Điều không tránhkhỏi là phải sử dụng “tro bay” chất lượng thấp, như vậy các đường ray đáng lẽ cótuổi thọ 100 năm thì nay tuổi thọ bị giảm một nửa.
Một khía cạnh nữa là thực tếcó tới 50% mạng lưới đường sắt cao tốc đang được dùng để chuyên chở hàng hóa,chủ yếu là than phục vụ nhu cầu nhiên liệu của các thành phố, ngành công nghiệp.Có lẽ hợp lý hơn cho việc xây dựng hệ thống đường sắt cao tốc đắt đỏ là xây dựngnhiều tuyến đường sắt thông thường chuyên vận chuyển hàng hóa.
Ở Trung Quốc hiệnđang có tâm lý lo ngại rằng nếu không được điều chỉnh hợp lý, thay vì tiến tớimột kỷ nguyên mới của giao thông, mạng lưới cao tốc Bắc Kinh lại là “ga cuối”cho ngành đường sắt của nước này.
(TTXVN/Vietnam+)