Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục gây ra những biến động khó lường đối với thị trường năng lượng toàn cầu, phóng viên TTXVN tại Rome đã trao đổi với ông Alexandru Fordea, nhà phân tích địa kinh tế thuộc Trung tâm nghiên cứu quốc tế (CeSI) về quá trình chuyển đổi chiến lược trong lĩnh vực năng lượng của Italy và những đề xuất tham khảo chính sách dành cho Việt Nam.
Theo ông Fordea, Italy đã thực hiện một quá trình chuyển đổi chiến lược rất nhanh và toàn diện, kết hợp linh hoạt các biện pháp trong nước và đối ngoại nhằm nâng cao an ninh nguồn cung, giảm thiểu rủi ro, đồng thời hướng tới mục tiêu dài hạn về năng lượng xanh và chuyển đổi cấu trúc thị trường.
Trong ngắn hạn, Chính phủ Italy thực hiện các biện pháp chủ yếu nhằm kiềm chế tác động tức thời của việc giá năng lượng tăng cao đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Để đạt được mục tiêu này, Rome đã tập trung vào việc giảm chi phí nhiên liệu và năng lượng, từ đó cho phép duy trì các hoạt động hằng ngày, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông vận tải và công nghiệp - những lĩnh vực rất nhạy cảm trong một nền kinh tế tiêu thụ nhiều năng lượng như của Italy.
Tuy nhiên, những biện pháp can thiệp này có những hạn chế rõ ràng, vì chúng chỉ mang lại sự giảm nhẹ tạm thời và không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của vấn đề an ninh năng lượng.
Vì lý do này, Italy cũng triển khai các chiến lược dài hạn, trong đó quan trọng nhất là việc đa dạng hóa các nguồn năng lượng và đối tác. Một ví dụ điển hình là chuyến thăm mới đây của Thủ tướng Giorgia Meloni tới Algeria nhằm tăng cường nguồn cung cấp khí đốt cho Italy.
Chiến lược này nhằm đảm bảo sự ổn định và an ninh lớn hơn trong tương lai. Thêm vào đó, Chính phủ Italy cũng xem xét sự trở lại của năng lượng hạt nhân như một lựa chọn cấu trúc khả thi để tăng cường quyền tự chủ năng lượng quốc gia.
Ông Fordea nhấn mạnh rằng tất cả các biện pháp trên thể hiện một chiến lược toàn diện nhằm biến Italy thành trung tâm năng lượng Địa Trung Hải và hành lang năng lượng xanh cho châu Âu.
Mục tiêu chính bao gồm đa dạng hóa nguồn cung để giảm rủi ro địa chính trị, phát triển năng lượng tái tạo và hydrogen xanh, phục hồi điện hạt nhân SMR nhằm tăng tính ổn định nguồn điện, bảo đảm an ninh năng lượng trong nước, giảm phụ thuộc nhập khẩu và hướng tới mục tiêu trung hòa carbon dài hạn, phù hợp với các cam kết quốc tế.
Ông Fordea lưu ý rằng việc kết hợp các biện pháp đối phó khủng hoảng trong ngắn hạn và kiến tạo thị trường năng lượng trong dài hạn cho thấy Italy không chỉ phản ứng hiệu quả trước các cú sốc quốc tế mà còn thiết lập được khung chiến lược năng lượng có tính bền vững và phù hợp với định hướng phát triển quốc gia trong bối cảnh mới.
Tuy nhiên, các rủi ro liên quan đến biến động thị trường quốc tế, giá năng lượng cao kéo dài và phụ thuộc vào nguồn khí đốt vẫn là thách thức mà Italy cần tiếp tục giải quyết.
Đề cập tới Việt Nam, ông Fordea nhận xét rằng do là một nền kinh tế đang phát triển, với nền tảng sản xuất mạnh mẽ nên thủ đô Hà Nội có nhu cầu năng lượng cao. Chính vì lý do này, Việt Nam cần ứng phó với khủng hoảng năng lượng theo cách hạn chế thiệt hại do căng thẳng quốc tế gây ra, đặc biệt là khi phụ thuộc vào các nguồn như than đá, dầu mỏ và khí đốt.
Nhìn về phía trước, một trong những hướng phát triển chính nên là đa dạng hóa cơ cấu năng lượng, với trọng tâm ngày càng tăng vào năng lượng tái tạo.
Cụ thể, Việt Nam có thể đầu tư chủ yếu vào điện gió, bao gồm cả điện gió ngoài khơi, nhờ vị trí địa lý ven biển, cũng như điện Mặt Trời.
Chiến lược này sẽ giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng cường khả năng phục hồi của hệ thống năng lượng quốc gia. Hơn nữa, về lâu dài, năng lượng hạt nhân cũng có thể là một giải pháp quan trọng, không chỉ đảm bảo sản xuất điện ổn định mà còn mang lại quyền tự chủ chiến lược lớn hơn, ngăn chặn nguy cơ Việt Nam phải thụ động trải qua bất kỳ cuộc khủng hoảng nào trong tương lai.
Ông Fordea nhận xét rằng với một tầm nhìn mang tính hệ sinh thái khi chuyển từ năng lượng truyền thống sang năng lượng tái tạo, năng lượng sạch; từ công nghệ truyền thống sang công nghệ mới như hydrogen, amoniac xanh, Việt Nam có thể chuyển sang mô hình chủ động và phát triển bền vững. Ngành năng lượng có thể thực sự trở thành trụ cột phát triển kinh tế-xã hội dài hạn, với tầm nhìn chiến lược quốc gia trong đa dạng hóa nguồn năng lượng./.