Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và thuộc nhóm 30 nền kinh tế hàng đầu thế giới. Bối cảnh đó đòi hỏi các tỉnh, thành phố bứt phá mạnh mẽ về thể chế, quản trị và khoa học công nghệ; đồng thời đặt ra yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực công và giải quyết bài toán về mô hình phát triển mới cho địa phương tăng trưởng hai con số.
Đáp ứng chất lượng nguồn nhân lực công
Trong xu hướng toàn cầu, vai trò của các đại học tiên phong không dừng lại ở giáo dục đào tạo và phát triển lý thuyết, mà ngày càng tham gia trực tiếp và giải quyết các vấn đề phát triển kinh tế-xã hội của quốc gia, vùng và các địa phương. Điển hình, mục tiêu Phát triển Bền vững số 17 (SDG 17) của Liên hợp quốc nhấn mạnh tầm quan trọng của quan hệ hợp tác đa bên để chia sẻ tri thức và nguồn lực. Lộ trình giáo dục đại học công bố năm 2026 của UNESCO cũng định hình lại sứ mệnh của các đại học: Phải lấy phục vụ xã hội và phát triển bền vững làm trung tâm.
Đồng thời, nhiều Nghị quyết mang tính thời đại của Bộ Chính trị đã đặt ra những yêu cầu rất cụ thể cho hệ thống đại học. Cụ thể, Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về "phát triển kinh tế nhà nước" không chỉ là văn kiện xác lập lại vị thế chủ đạo của kinh tế Nhà nước trong kỷ nguyên mới, mà còn mở ra một không gian “tương hỗ” chưa từng có, để hiện thực hóa mục tiêu và tầm nhìn đưa đất nước trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Đáng chú ý, tinh thần của Nghị quyết số 79-NQ/TW định hướng rõ kinh tế Nhà nước chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển và được kỳ vọng sẽ trở thành bệ đỡ vững chắc để kinh tế tư nhân và những thành phần kinh tế khác cùng bứt phá.
Liên quan đến lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực công, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Quang Hùng, Giám đốc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) cho biết, nhà trường đã và đang phối hợp với nhiều địa phương, vùng tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng sau đại học, đại học và ngắn hạn, nhất là chương trình học bổng học sau đại học dành cho đội ngũ cán bộ địa phương.
UEH cũng liên tục triển khai đa dạng chương trình bồi dưỡng cao cấp, cập nhật kiến thức về phân tích dữ liệu, tài chính xanh, quản trị rủi ro đô thị và chính sách, quản trị công hiện đại... Mới đây, UEH chủ động phối hợp với Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức những khóa bồi dưỡng chuyên sâu về kiến thức vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế tại thành phố.
“Về đồng hành cùng doanh nghiệp Nhà nước và hạ tầng xanh, UEH đã hợp tác chặt chẽ với các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước lớn trong việc chuyển giao mô hình quản trị doanh nghiệp theo chuẩn mực quốc tế. Đáng chú ý, UEH đã thí điểm chuyển hóa khuôn viên đại học thành mô hình UEH Green Campus theo hướng kinh tế tuần hoàn, cùng các địa phương đang phát triển Phòng thí nghiệm sống (Living Lab), field lab cho đô thị” Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Quang Hùng chia sẻ thêm.
Theo một số chuyên gia, không chỉ cần nâng cao năng lực đội ngũ công vụ, doanh nghiệp và khởi nghiệp phải cải thiện năng lực hoạch định chính sách, quản lý, lãnh đạo-điều hành và đáp ứng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Vì vậy, các cơ sở giáo dục đại học nên tham gia tích cực đào tạo chuyên sâu theo nhu cầu địa phương: quản trị chiến lược, tài chính công, quản lý hành chính công, kinh tế xanh, chuyển đổi số, chính quyền số và lĩnh vực đặc thù sẽ góp phần thúc đẩy cả đội ngũ công vụ và doanh nghiệp, khởi nghiệp đáp ứng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đơn cử, các cơ sở giáo dục đại học phối hợp xây dựng và triển khai chương trình đào tạo đặc thù, phục vụ liên kết vùng, phát triển địa phương và thích ứng với bối cảnh sau hợp nhất.
Ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Cần Thơ cho hay, ngay sau khi hợp nhất các địa phương, thành phố Cần Thơ đã ký kết hợp tác với UEH về các nội dung: tư vấn phản biện chính sách, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học đổi mới sáng tạo, phát triển và triển khai một số hạng mục cụ thể. Trong đó, thành phố Cần Thơ đã đặt vấn đề cho UEH nghiên cứu và đề mô hình tăng trưởng của Cần Thơ nói riêng và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long nói chung. Sau hợp nhất, việc tăng trưởng đáp ứng mục tiêu hai con số, cũng như vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp có nhiều thách thức, nên cần mô hình phát triển mới cho địa phương dựa trên cơ sở phân bổ nguồn lực, xây dựng những kịch bản tăng trưởng phù hợp.
Kết nối hạt nhân nghiên cứu và phát triển
Thực tế tại nhiều quốc gia trên toàn cầu, ngày càng nhiều cơ sở giáo dục đại học đồng thời vừa là hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đóng vai trò quan trọng dẫn dắt các chương trình nghiên cứu và vừa phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược.
Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy liên kết nhà trường-nhà nước-nhà doanh nghiệp chỉ có thể phát huy giá trị khi có chiến lược, sự phân công cụ thể, lộ trình thực thi và hướng đi rõ ràng. Các bên phải hợp tác chặt chẽ ngay từ khâu xác định nhu cầu và cùng xây dựng kế hoạch triển khai của quốc gia.
Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển giáo dục và đào tạo" đã xác định giáo dục đại học là nòng cốt để phát triển nhân lực trình độ cao, nhân tài, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các cơ sở giáo dục đại học phải trở thành trung tâm nghiên cứu đổi mới sáng tạo của quốc gia và cộng đồng. Các cơ sở giáo dục đại học cần hướng đến chiến lược đại học đa ngành, lấy sự phát triển bền vững của xã hội làm đích đến, mở rộng hợp tác với khu vực công từ chính quyền địa phương, sở, ban, ngành đến cơ quan Trung ương, cơ quan Đảng và Nhà nước… nhằm đưa tri thức học thuật vào thực tiễn hoạch định và điều hành chính sách.
Tại Hội nghị kết nối đối tác khu vực công năm 2026 do Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ngày 20/9, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh, Việt Nam đang cần các cơ sở giáo dục đại học tiên phong trong phát triển vấn đề, tự chủ giải pháp xử lý vấn đề và mở đường cho đại học tương lai. Đó chính là cách để các cơ sở giáo dục đại học thể hiện nhiệm vụ của đất nước trên nền tảng trí thức bằng phương pháp phát triển nguồn nhân lực cho mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới.
Để đáp ứng những yêu cầu này, các cơ sở giáo dục đại học cần xác định rõ lĩnh vực có thế mạnh, tập trung xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh, liên ngành, tăng cường liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ chuyên gia.
Theo Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, các cơ sở giáo dục đại học phải đánh giá hoạt động nghiên cứu không chỉ bằng số lượng đề tài, công bố khoa học, mà phải coi trọng chất lượng sản phẩm, khả năng chuyển giao, mức độ ứng dụng và tác động thực tế. Bộ, ngành và địa phương cần chủ động rà soát, lựa chọn một số vấn đề lớn hoặc vấn đề khó, những điểm nghẽn, nút thắt từ thực tiễn; từ đó huy động trí tuệ của các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học để nghiên cứu, đề xuất giải pháp.
Về bài toán phát triển địa phương, Tiến sỹ Nguyễn Minh Luân, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau nêu rõ, các cơ sở giáo dục đại học có thể hỗ trợ cho tỉnh xây dựng chiến lược xác định định hướng phát triển trên cơ sở nắm bắt những cơ hội mới ở giai đoạn ngắn-trung-dài hạn. Các cơ sở giáo dục đại học đóng vai trò nòng cốt đào tạo nhân lực công. Bởi chất lượng cán bộ là một trong những yếu tố quyết định hàng đầu đối với phát triển kinh tế-xã hội địa phương và thực thi chính sách Nhà nước. Vì vậy, các cơ sở giáo dục đại học nên phát huy thế mạnh là hạt nhân nghiên cứu và phát triển đa dạng mô hình phù hợp thực tiễn trong điều kiện cụ thể của địa phương, nhằm hiện thực hóa những Nghị quyết trụ cột của Trung ương.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau đề xuất, hiện nhiều tỉnh, thành phố không có thế mạnh về nghiên cứu và phát triển khoa học, nên các cơ sở đào tạo đại học có thể chuyển giao những đề tài khoa học cấp Nhà nước, cấp trường đã đánh giá là hiệu quả và xúc tiến vào điều kiện cụ thể của địa phương. Ngược lại, các tỉnh, thành phố có thể lấy nguồn lực tài chính dành cho nghiên cứu và phát triển khoa học để hỗ trợ thương mại hóa và triển khai để giải quyết những bài toán kinh tế-xã hội tại nhiều địa phương.
Cụ thể, các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long sau hợp nhất đều có biển, nên ngoài thế mạnh nông nghiệp, thủy hải sản còn có tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo. Do đó, muốn khai thác thế mạnh sẵn có, cũng như tiềm năng mới, nhiều tỉnh đang đề xuất Trung ương về mô hình lấn biển và khai thác hiệu quả đường bờ biển. Do đó, các cơ sở đào tạo đại học được kỳ vọng tham gia cùng với địa phương nghiên cứu và phát triển dự án trong ngắn hạn, cũng như dài hạn.
Ngoài ra, vấn đề liên kết vùng có ý nghĩa đặc biệt đối với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Thành phố Hồ Chí Minh hợp tác với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long nên cần đa dạng giải pháp thúc đẩy để cùng khai thác lợi thế các bên và phát triển bền vững. Đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh mới sau hợp nhất.../.