Từ một cộng đồng từng sống biệt lập giữa đại ngàn Trường Sơn, đồng bào Chứt ở bản Rào Tre, xã Phúc Trạch, tỉnh Hà Tĩnh đang từng bước ổn định cuộc sống, phát triển sản xuất và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Những kết quả đạt được là nền tảng để địa phương tiếp tục triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030, hướng tới sinh kế phù hợp, đời sống ổn định và sự phát triển bền vững của bản làng.
Diện mạo mới dưới chân núi Ka Đay
Đến bản Rào Tre hôm nay đã có sự thay đổi toàn diện. Con đường dẫn vào bản đã phẳng phiu dưới lớp nhựa mới. Những ngôi nhà xây kiên cố nằm xen giữa vườn cây dó trầm, chuồng trại chăn nuôi được đưa ra xa khu vực sinh sống. Ở giữa bản là nhà văn hóa cộng đồng khang trang...
Sự thay đổi ấy càng có ý nghĩa với đồng bào Chứt ở Rào Tre, một cộng đồng dân tộc rất ít người tại Hà Tĩnh. Năm 1991, Bộ đội Biên phòng Hà Tĩnh phát hiện khoảng 20 người Chứt sống trong hang đá trên dãy Trường Sơn, khu vực biên giới Việt Nam-Lào, sau đó đưa bà con về sinh sống dưới chân núi Ka Đay. Từ cuộc sống biệt lập giữa đại ngàn, người Chứt từng bước hòa nhập với cộng đồng, tiếp cận giáo dục, chăm sóc sức khỏe và các phương thức sản xuất mới.
Các chương trình, chính sách dành cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã tạo thêm nguồn lực để cải thiện điều kiện sống và phát triển sản xuất. Nơi đây, các nguồn lực được tập trung vào những nhu cầu thiết thực như phát triển sản xuất, hỗ trợ con giống, cây giống, cải thiện đất canh tác, xây dựng hạ tầng, chăm lo giáo dục và bảo tồn văn hóa truyền thống.
Theo nội dung chương trình, dự án đầu tư phát triển nhóm dân tộc thiểu số rất ít người và nhóm dân tộc còn nhiều khó khăn đã dành nguồn lực hỗ trợ Tổ sản xuất bản Rào Tre với 20 hộ, gồm 5 hộ nghèo, 12 hộ cận nghèo và 3 hộ đã thoát nghèo. Người dân được hỗ trợ cải tạo đồng ruộng, đất canh tác, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mua máy cày, làm đất, giống cỏ, giống ngô, phân bón; hỗ trợ bò nái sinh sản, chuồng trại, tập huấn kiến thức sản xuất và tham quan học tập kinh nghiệm. Với những hộ dân từng gặp nhiều khó khăn trong sản xuất, các hỗ trợ này đã mở thêm hướng phát triển kinh tế ngay tại bản.
Điều dễ nhận thấy ở Rào Tre hiện nay là sinh kế của người dân đã có thêm nhiều lựa chọn. Cây dó trầm, chăn nuôi bò, gà, trồng lúa, trồng cỏ… từng bước trở thành những hướng phát triển sản xuất phù hợp với điều kiện của bản.
Anh Hồ Xuân Nam người dân bản Rào Tre chia sẻ, trước đây gia đình gặp nhiều khó khăn, giờ gia đình anh đã biết trồng cây dó, cây trầm, nuôi gà và được hỗ trợ hai con bò. Vợ chồng anh cũng tìm thêm việc làm tại các khu công nghiệp. Nhờ đó, kinh tế gia đình phát triển hơn, các con được đến trường học tập.
Với ông Hồ Xuân Do (70 tuổi), sự đổi thay được nhìn thấy rõ từ chính cuộc sống hằng ngày. Nhờ Nhà nước và xã hỗ trợ, gia đình ông đã có nhà ở, có nương vườn, có bò để chăn nuôi. Cuộc sống tốt hơn trước rất nhiều.
Theo bà Hồ Thị Kiên, Trưởng bản Rào Tre, bản hiện có 46 hộ dân, tỷ lệ hộ nghèo 36%. Trước đây người dân trong bản phần lớn trông chờ vào sự hỗ trợ. Qua quá trình được Bộ đội Biên phòng và chính quyền hướng dẫn, bà con đã biết trồng lúa, trồng cỏ làm thức ăn cho gia súc và chủ động hơn trong sản xuất. Đáng chú ý, đời sống của lớp trẻ cũng có nhiều thay đổi. Một bộ phận thanh niên rời bản đi làm công nhân tại các doanh nghiệp ở ngoài tỉnh, tích lũy thu nhập để gửi về sửa sang nhà cửa, mua sắm vật dụng phục vụ cuộc sống.
Từ thực tế tại Rào Tre, một yêu cầu quan trọng được đặt ra là hỗ trợ phải gắn với hướng dẫn, theo dõi và khả năng tự duy trì sinh kế của người dân. Đây cũng là công việc được cán bộ, chiến sỹ Bộ đội Biên phòng duy trì nhiều năm qua.
Thiếu tá Đoàn Văn Tiệp, Tổ trưởng Tổ công tác Rào Tre, Đồn Biên phòng Bản Giàng (Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Hà Tĩnh) cho biết, cùng với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới, cán bộ, chiến sỹ luôn đồng hành cùng người dân phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.
Các cán bộ, chiến sỹ thường xuyên xuống từng hộ để hướng dẫn bà con chăm sóc cây trồng, vật nuôi. Khi hỗ trợ con giống, đơn vị kiểm tra tình trạng vật nuôi, hướng dẫn phòng bệnh; với cây dó trầm, cán bộ, chiến sỹ theo dõi quá trình chăm sóc, từ bón phân đến làm cỏ. Thời gian tới, đơn vị tiếp tục nghiên cứu, triển khai những mô hình phù hợp, hiệu quả...
Quan tâm giáo dục, gìn giữ bản sắc văn hóa
Với Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2020-2025 và 2026-2030, yêu cầu đặt ra tại Rào Tre là tiếp tục xác định đúng nhu cầu của người dân, lựa chọn nội dung hỗ trợ phù hợp và hướng tới hiệu quả lâu dài.
Theo ông Lê Nguyễn Kiên Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phúc Trạch, hỗ trợ phát triển sinh kế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập là giải pháp quan trọng nhằm giảm nghèo bền vững. Trong quá trình triển khai, xã chú trọng rà soát, lựa chọn những nội dung phù hợp với điều kiện sản xuất, nhu cầu của người dân và lợi thế địa phương. Xã đang rà soát các hộ có nhu cầu hỗ trợ về nhà ở, đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt, phát triển sinh kế và những nội dung đặc thù khác.
Việc rà soát được thực hiện tại cơ sở, có sự phối hợp của trưởng bản và các bộ phận liên quan, bảo đảm công khai, dân chủ, đúng đối tượng. Tổng nguồn vốn thực giai đoạn 2025-2026 là 10 tỷ đồng. Kết quả rà soát nhu cầu thực tế sẽ làm cơ sở xây dựng kế hoạch, đề xuất nguồn lực thực hiện chương trình giai đoạn 2026-2030. Xã cũng tiếp tục lồng ghép các nguồn lực từ những chương trình, chính sách khác, hạn chế đầu tư chồng chéo, dàn trải và chú trọng hiệu quả của các mô hình sinh kế sau hỗ trợ.
Hạ tầng thiết yếu tại Rào Tre cũng được quan tâm đầu tư. Điểm trường mầm non của bản có tổng mức đầu tư 2 tỷ đồng, đến nay 100% trẻ em trong độ tuổi được đến trường và ăn bán trú. Tuyến đường giao thông nông thôn bản Rào Tre khang trang, sạch đẹp. Những công trình ấy tạo điều kiện để người dân tiếp cận tốt hơn với giáo dục, giao thông và các dịch vụ thiết yếu, từng bước thu hẹp khoảng cách về điều kiện sống.
Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 tại Rào Tre còn hướng tới bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chứt. Các nội dung được xác định gồm tổ chức lễ tết Lấp Lỗ, lễ tết Chăm Cha Bới; xây dựng tủ sách tại nhà văn hóa; thành lập các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ; hỗ trợ trang phục truyền thống và nghiên cứu, phục hồi giá trị văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một.
Nguồn lực còn dành cho tuyên truyền, quảng bá giá trị văn hóa và nghiên cứu, khảo sát tiềm năng phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng của đồng bào Chứt. Với một cộng đồng dân tộc rất ít người, bảo tồn văn hóa đặt trong cùng câu chuyện với phát triển đời sống. Khi điều kiện sinh hoạt được cải thiện, người dân có thêm cơ hội duy trì các phong tục, lễ hội, trang phục và sinh hoạt văn hóa truyền thống.
Một thay đổi khác đang diễn ra từ bên trong bản là sự trưởng thành của đội ngũ người Chứt tham gia công tác cộng đồng. Chi bộ bản Rào Tre hiện có 13 đảng viên, trong đó 11 đảng viên là người Chứt. Một số đảng viên trẻ được quan tâm bồi dưỡng, tạo nguồn phát triển Đảng trong cộng đồng.
Ông Trần Phúc Anh, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã Phúc Trạc, cho biết, quá trình triển khai các chính sách trong thời gian qua đã góp phần thay đổi nhận thức của người dân trong sản xuất và sinh hoạt hằng ngày, nhiều hủ tục, thói quen trước đây cũng từng bước được thay đổi. Mặt trận và các đoàn thể tiếp tục phối hợp hỗ trợ giống, tuyên truyền phát triển sản xuất, vận động nguồn lực chỉnh trang nhà ở, đầu tư các công trình điện, đường, trường, trạm./.
Người Chứt ơn Đảng, kính yêu Bác Hồ
Kỷ niệm 79 năm ngày Quốc khánh, người dân tộc Chứt mang họ Hồ tại bản Rào Tre, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh đã vệ sinh đường xá sạch đẹp, cắm cờ Tổ quốc, thể hiện lòng biết ơn Đảng, Bác Hồ kính yêu.
