Bước vào giai đoạn phát triển mới, cùng với tiếp tục thực hiện tốt chức năng tuyên truyền, giáo dục, định hướng, yêu cầu đặt ra đối với công tác tuyên giáo là chuyển mạnh từ tư duy phản ứng sang tư duy chủ động, tham gia ngay từ quá trình nghiên cứu, dự báo, tham mưu, góp phần hình thành, hoàn thiện và tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách.
Củng cố niềm tin và tập hợp sức mạnh của toàn dân tộc
Thạc sỹ Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Phó Viện trưởng Viện Thông tin (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, công tác thông tin, tuyên truyền luôn gắn với nhiệm vụ cổ vũ cách mạng, củng cố niềm tin và tập hợp sức mạnh của toàn dân tộc.
Trong những thời điểm khó khăn, thông tin tuyên truyền góp phần định hướng nhận thức, ổn định tư tưởng. Trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, công tác này tiếp tục tạo sự đồng thuận đối với những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, khơi dậy tinh thần trách nhiệm và ý chí vươn lên trong mỗi cán bộ, đảng viên và người dân.
Theo Thạc sỹ Nguyễn Thị Hồng Hạnh, điều mà người làm công tác thông tin, tuyên truyền luôn tâm niệm là giá trị của tuyên truyền không chỉ nằm ở việc truyền đạt chủ trương, chính sách mà quan trọng hơn là giúp người dân hiểu đúng, tin đúng và cùng hành động. Khi người dân hiểu đúng bản chất của vấn đề, niềm tin sẽ được củng cố. Khi có niềm tin, sự đồng thuận xã hội sẽ được hình thành và chính sự đồng thuận ấy là điều kiện quan trọng để các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đi vào cuộc sống.
Trong môi trường truyền thông hiện nay, thông tin đúng và thông tin sai có thể xuất hiện cùng lúc. Vì vậy, công tác tuyên truyền càng phải bám sát thực tiễn, tôn trọng sự thật, giải đáp kịp thời những vấn đề xã hội quan tâm và giúp công chúng nhận diện đúng bản chất của sự việc. Đây là cách để giữ vững niềm tin, tạo sự thống nhất trong xã hội và làm cho nền tảng tư tưởng của Đảng tiếp tục được củng cố từ chính nhận thức và hành động của nhân dân.
Để cung cấp thông tin chính thống, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái thù địch, Thạc sỹ Nguyễn Thị Hồng Hạnh đề xuất, trong điều kiện chuyển đổi số, hệ thống thông tin khoa học và các cơ quan nghiên cứu cần được xem là một bộ phận quan trọng của hạ tầng tri thức quốc gia.
Giá trị của hệ thống này không chỉ nằm ở việc lưu giữ tài liệu và kết quả nghiên cứu, mà còn ở khả năng cung cấp dữ liệu, bằng chứng và các phân tích chuyên sâu phục vụ hoạch định chính sách, truyền thông và định hướng dư luận xã hội.
Muốn bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái thì trước hết phải có thông tin đúng. Muốn thông tin có sức thuyết phục thì phải có dữ liệu tin cậy và cơ sở khoa học vững chắc. Các viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan thông tin khoa học có lợi thế trong việc kiểm chứng nguồn tin, làm rõ bối cảnh lịch sử, phân tích bản chất của vấn đề và cung cấp những luận cứ mà hoạt động truyền thông thông thường khó có thể tự hình thành trong thời gian ngắn.
Bên cạnh việc xây dựng dữ liệu, các cơ quan nghiên cứu cần chú trọng chuyển hóa kết quả khoa học thành những sản phẩm thông tin phù hợp với từng nhóm người sử dụng. Một báo cáo nghiên cứu chuyên sâu có thể được phát triển thành báo cáo tư vấn, hồ sơ chuyên đề, bài phân tích, dữ liệu trực quan hoặc tài liệu hỏi đáp phục vụ báo chí và truyền thông chính sách. Đây là khâu rất quan trọng để tri thức khoa học không chỉ nằm trong các công trình nghiên cứu mà thực sự tham gia vào đời sống xã hội.
Ngoài ra, cần hình thành cơ chế kết nối thường xuyên giữa các nhà khoa học với cơ quan tuyên giáo, báo chí và cơ quan quản lý. Khi xuất hiện những vấn đề phức tạp hoặc những luận điệu xuyên tạc, đội ngũ chuyên gia phải có khả năng tham gia kịp thời, cung cấp thông tin có căn cứ và giải thích vấn đề bằng ngôn ngữ dễ tiếp nhận. Phản bác có hiệu quả không chỉ là chỉ ra điều sai, mà còn phải cung cấp cho công chúng cơ sở để hiểu vì sao sai và nhận diện được sự thật.
Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức
Ông Lê Thanh Tùng, Trưởng ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) cho biết, hiện trên không gian mạng, thông tin sai lệch, phản khoa học và các luận điệu xuyên tạc ngày càng xuất hiện nhanh, hình thức tinh vi, vì vậy bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là đấu tranh, bác bỏ thông tin sai trái, mà còn phải chủ động cung cấp cho nhân dân thông tin chính xác, kịp thời, dễ hiểu và có căn cứ khoa học.
Ông Lê Thanh Tùng cho rằng, cần xây dựng mạng lưới chuyên gia có khả năng phản ứng nhanh trước những vấn đề phức tạp về sức khỏe, môi trường, năng lượng, công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chính sách xã hội. Khi xuất hiện thông tin sai lệch, các nhà khoa học cần chủ động lên tiếng, không để khoảng trống thông tin bị lấp đầy bởi tin đồn và suy diễn.
Đồng thời, phải đổi mới cách truyền thông khoa học, chuyển nội dung chuyên môn thành sản phẩm gần gũi, trực quan, phù hợp với từng nhóm công chúng. Phổ biến kiến thức ngày nay không chỉ cung cấp thông tin, mà còn phải trang bị cho người dân tư duy khoa học, kỹ năng kiểm chứng nguồn tin và trách nhiệm khi chia sẻ thông tin.
Cùng với đó, đội ngũ trí thức cần phát huy trách nhiệm chính trị và trách nhiệm xã hội, dùng chứng cứ khoa học để giải thích chủ trương, phản bác luận điệu sai trái, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Đây chính là xây dựng một "lá chắn mềm" bằng tri thức khoa học để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Cùng quan điểm trên, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Triết học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số và không gian mạng phát triển như hiện nay, cần đổi mới công tác nghiên cứu, truyền bá lý luận và xuất bản khoa học như thế nào để gần hơn với cán bộ, đảng viên và công chúng.
Trong đó, truyền bá lý luận và xuất bản khoa học phải chuyển mình từ phương thức tuyên truyền truyền thống sang tuyên truyền đa nền tảng, linh hoạt và lấy người đọc làm trung tâm để lý luận trở nên sống động, gần gũi với cán bộ, đảng viên và công chúng.
Tập trung đổi mới đồng bộ như: Đổi mới công tác nghiên cứu lý luận hướng mạnh về thực tiễn và tăng tính dự báo. Theo đó, nghiên cứu xuất phát từ "hơi thở" thực tiễn (tập trung giải đáp trực tiếp những vấn đề, mâu thuẫn nổi lên trong đời sống kinh tế-xã hội và trên không gian mạng, tránh lý luận suông, viển vông); tăng cường lý luận có tính dự báo và "chiến đấu" (nghiên cứu sâu các vấn đề mới như đạo đức AI, chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, an ninh phi truyền thống... để nhanh chóng cung cấp luận cứ khoa học, đập tan các luận điệu sai trái từ sớm, từ xa); ứng dụng các công nghệ mới như sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu mạng xã hội để đo lường "nhịp đập" dư luận, nắm bắt chính xác nhu cầu thông tin của các tầng lớp nhân dân nhằm định hướng nghiên cứu đúng trọng tâm...
Đổi mới phương thức tuyên truyền theo hướng "trực quan hóa" và "đa nền tảng": Số hóa và đa dạng hóa hình thức thể hiện (chuyển hóa các bài giảng, tài liệu lý luận dài thành nội dung ngắn gọn, dễ tiếp thu thông qua các công cụ như Infographic, Short Video...
Phát triển các khóa học lý luận trực tuyến tích hợp AI, cho phép cán bộ, đảng viên học tập linh hoạt "mọi lúc, mọi nơi," phủ sóng trên các nền tảng số và mạng xã hội (xây dựng hệ sinh thái kênh truyền thông lý luận chính thống trên Zalo, Facebook, YouTube, TikTok... với phong cách thể hiện trẻ trung, hiện đại; tận dụng thuật toán phân phối nội dung để đưa thông tin lý luận tiếp cận tự nhiên tới từng nhóm công chúng mục tiêu, đặc biệt là thế hệ trẻ). Đổi mới ngôn ngữ truyền thông, chuyển từ ngôn ngữ hành chính, học thuật sang ngôn ngữ truyền thông đại chúng - ngắn gọn, súc tích, lập luận sắc bén nhưng dễ hiểu, dễ nhớ.
Cùng với đó là đổi mới công tác xuất bản khoa học theo hướng hiện đại hóa quy trình và hạ tầng số, phát triển xuất bản số giúp độc giả dễ dàng tra cứu, truy cập miễn phí hoặc chi phí thấp trên điện thoại/máy tính bảng. Xây dựng Thư viện số dùng chung về lý luận chính trị, tích hợp công cụ tìm kiếm thông minh bằng AI để hỗ trợ tra cứu dữ liệu khoa học nhanh chóng...
Cuối cùng, xây dựng đội ngũ báo cáo viên, biên tập viên, nhà nghiên cứu có năng lực số, không chỉ giỏi về lý luận mà còn thành thạo công nghệ và kỹ năng truyền thông số.
Loại bỏ tư duy truyền thông "một chiều" để tạo dựng môi trường tương tác hai chiều: Mở các kênh phản hồi, diễn đàn thảo luận trực tuyến dưới các bài viết/công trình nghiên cứu để công chúng và đảng viên cùng trao đổi, tranh luận, giải đáp thắc mắc.../.