Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vừa kết thúc, thông qua nhiều nội dung quan trọng, có ý nghĩa đặt nền tảng cho giai đoạn phát triển mạnh mẽ của đất nước không chỉ cả nhiệm kỳ 5 năm tới mà còn hướng tới mục tiêu 100 dưới sự lãnh đạo của Đảng ( 2030) và 100 năm thành lập nước (2045).
Nhân dịp này, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam đã có cuộc phỏng vấn Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
- Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vừa kết thúc, ông có thể chia sẻ những tâm huyết của mình về kết quả nổi bật, quan điểm mới, tầm nhìn mới của Hội nghị lần này?
Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Giáo sư-Tiến sỹ Trần Hồng Thái: Sau ba ngày làm việc khẩn trương, nghiêm túc, dân chủ và thẳng thắn, Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã hoàn thành toàn bộ chương trình đề ra với khối lượng công việc rất lớn, rất rộng, đều là những việc phải làm ngay, không thể chậm trễ. Trung ương đã thống nhất rất cao đối với những vấn đề lớn, hệ trọng của Đảng và đất nước. Theo tôi, Hội nghị lần này nổi bật ở ba điểm có ý nghĩa căn bản.
Thứ nhất, Hội nghị đã kiện toàn hệ thống các quy định nền tảng để Đảng lãnh đạo có hiệu lực, hiệu quả trong suốt nhiệm kỳ. Trung ương đã thông qua Quy chế làm việc của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư khóa XIV; ban hành Nghị quyết về đổi mới, nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng; Nghị quyết về tăng cường lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới.
Đây là nền tảng để toàn Đảng và hệ thống chính trị trên cả nước tiến hành triển khai thống nhất, nhất quán. Việc hoàn thiện sớm các quy định này ngay từ Hội nghị lần thứ hai thể hiện tư duy lãnh đạo chủ động, có hệ thống, không để xảy ra khoảng trống về thể chế trong nội bộ Đảng.
Thứ hai, Hội nghị đã xác lập định hướng phát triển kinh tế-xã hội có tầm nhìn dài hạn, gắn với yêu cầu bứt phá ngay từ đầu nhiệm kỳ. Trung ương tập trung bàn và đề ra quyết sách cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV, thực hiện 6 nhiệm vụ trọng tâm và 3 đột phá chiến lược, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số ngay từ năm đầu, tạo đà cho cả giai đoạn 2026-2030.
Điều đáng chú ý là bên cạnh mục tiêu tăng trưởng, Hội nghị đặc biệt nhấn mạnh các định hướng về chuyển đổi xanh, tự chủ chiến lược quốc gia, nâng cao năng suất quốc gia. Đây là tư duy phát triển toàn diện, không đánh đổi chất lượng lấy tốc độ. Với một tổ chức khoa học, chúng tôi hoàn toàn nhất trí với chủ trương tăng trưởng hai con số chỉ bền vững khi được dẫn dắt bởi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, không phải bằng khai thác tài nguyên hay lao động giá rẻ.
Thứ ba, đây cũng là điều tôi tâm huyết nhất, Hội nghị thể hiện một tầm nhìn mới, quan trọng trong sắp xếp tổ chức gắn với chiến lược phát triển đất nước. Việc Trung ương đồng ý chủ trương chuyển 5 cơ quan lớn (Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) sang là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng là quyết định mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc.
Năm cơ quan này đại diện cho các trụ cột quan trọng về: truyền thông quốc gia, khoa học xã hội và khoa học công nghệ. Việc đặt các trụ cột đó dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng cho thấy Đảng xác định đây là những lĩnh vực nền tảng của quyền lực mềm và năng lực cạnh tranh quốc gia, cần được lãnh đạo thống nhất từ cấp cao nhất. Qua đó góp phần gia tăng sức mạnh của Đảng và thúc đẩy sự phát triển của đất nước nhanh hơn, mạnh hơn.
Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh phương châm hành động của toàn Đảng sau Hội nghị là tự chủ chiến lược, kiên định hai mục tiêu chiến lược 100 năm, chung sức đồng lòng vì cuộc sống ấm no hạnh phúc của nhân dân. Với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, thông điệp đó được hiểu rất cụ thể, đó là: tự chủ chiến lược của quốc gia phải được xây dựng trên nền tảng tự chủ về khoa học và công nghệ. Đó vừa là sứ mệnh, vừa là động lực để chúng tôi hành động trong giai đoạn mới.
- Tại Hội nghị lần này, Trung ương đồng ý chủ trương chuyển Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam là cơ quan thuộc Chính phủ sang là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Xin ông cho biết, quyết định này có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển của đất nước, của Đảng nói chung và của 5 cơ quan trên trong đó có Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam?
Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Giáo sư-Tiến sỹ Trần Hồng Thái: Như tôi đã nói, đây là quyết định có ý nghĩa lịch sử, không chỉ với 5 cơ quan được đề cập, mà với cả cách thức Đảng lãnh đạo những lĩnh vực chiến lược của quốc gia.
Về tổng thể, cần nhìn nhận 5 cơ quan này theo đúng vị trí chiến lược của chúng ta. Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam và Thông tấn xã Việt Nam là các cơ quan thông tin chiến lược và truyền thông chủ lực đa phương tiện quốc gia, công cụ quan trọng để Đảng định hướng tư tưởng, dẫn dắt dư luận và bảo vệ nền tảng chính trị của chế độ. Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam là cơ quan nghiên cứu nền tảng về xã hội, con người, văn hóa và thể chế, cung cấp luận cứ khoa học cho các chính sách phát triển. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam là cơ quan nghiên cứu khoa học tự nhiên và công nghệ hàng đầu, nền tảng cho tự chủ chiến lược về khoa học công nghệ của quốc gia.
5 cơ quan đại diện cho các trụ cột nền tảng của sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới: định hướng tư tưởng, tri thức xã hội và tri thức khoa học công nghệ. Việc Đảng đặt những trụ cột đó dưới sự lãnh đạo trực tiếp của mình thể hiện rõ ràng rằng trong giai đoạn bứt phá, Đảng không lãnh đạo gián tiếp những lĩnh vực mang tính quyết định đối với vận mệnh quốc gia. Chủ trương trên là kết quả của một quá trình nhận thức, tổng kết thực tiễn và tham mưu nghiêm túc của các cơ quan đảng ở trung ương.
Đảng ta đã thực sự coi khoa học công nghệ, truyền thông và nghiên cứu xã hội là quốc sách hàng đầu. Khi tư duy chiến lược đã rõ như vậy, thiết chế tổ chức phải tương xứng với tầm nhìn đó.
Là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, cả năm cơ quan đều được định vị lại ở tầm cao hơn. Không chỉ thực hiện nhiệm vụ chuyên môn mà còn tham gia tư vấn chiến lược, cung cấp luận cứ phục vụ sự lãnh đạo của Đảng, góp phần xây dựng các quyết sách một cách thực chất, hiệu quả, kịp thời và có trách nhiệm hơn.
Riêng với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, quyết định này còn mang một ý nghĩa đặc biệt. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một tổ chức nghiên cứu khoa học và công nghệ được đặt trực tiếp dưới sự lãnh đạo của Đảng ở cấp cao nhất. Điều đó nói lên rằng, Đảng coi khoa học công nghệ không phải là lĩnh vực kỹ thuật thuần túy, mà là vấn đề chính trị, vấn đề chiến lược và vấn đề của toàn dân tộc.
Điều này hoàn toàn thống nhất với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW và với khát vọng đưa đất nước bứt phá trong kỷ nguyên mới bằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh.
- Theo ông, trong thời gian tới Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ triển khai những nội dung trọng tâm gì để tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị?
Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Giáo sư-Tiến sỹ Trần Hồng Thái: Chúng tôi xác định lộ trình theo ba giai đoạn với những ưu tiên rõ ràng, bám sát yêu cầu thực tiễn và chủ trương của Đảng. Viện Hàn lâm đã tích lũy được nền tảng nghiên cứu cơ bản trong nhiều thập kỷ qua. Đây chính là thời điểm chín muồi để phát huy nền tảng đó, vừa đẩy mạnh ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, vừa tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu cơ bản, nền tảng của mọi đột phá khoa học lâu dài.
Trong một đến ba năm tới, ưu tiên là đưa ngay những kết quả nghiên cứu đã được tích lũy trong các viện vào ứng dụng thực tiễn, không cần chờ nghiên cứu mới. Đây là cách nhanh nhất để khoa học đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng trước mắt.
Trọng tâm thời gian tới là những lĩnh vực vừa có nhu cầu ứng dụng công nghệ lớn, vừa tạo ra giá trị kinh tế và sinh kế thiết thực cho nhiều người, bao gồm dệt may, trồng trọt, khai thác và sơ chế khoáng sản, năng lượng mới, nông nghiệp và lâm nghiệp.
Đặc biệt, cần thay đổi tư duy về 14,8 triệu héc ta rừng của Việt Nam. Đây là nguồn tài nguyên quốc gia phong phú mà tiềm năng kinh tế chưa được khai thác đúng mức. Bên cạnh nhiệm vụ bảo vệ và tăng độ che phủ rừng, cần sớm đưa kết quả nghiên cứu sẵn có vào xây dựng kinh tế rừng, tạo sinh kế bền vững cho người dân sống gắn bó với rừng và bảo đảm an ninh vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa.
Đó là những việc có thể làm ngay với công nghệ đã có, không cần chờ nghiên cứu mới. Đồng thời, Viện Hàn lâm hoàn thành sắp xếp tổ chức theo hướng tinh gọn, tập trung vào các hướng nghiên cứu ưu tiên chiến lược và tham mưu hình thành chính sách đặc thù để thu hút nhân tài khoa học, kể cả các chuyên gia người Việt đang công tác ở nước ngoài. Thực tế hiện nay là nhiều nhà khoa học người Việt giỏi đang làm việc ở nước ngoài không phải vì họ không muốn về, mà vì môi trường và điều kiện chưa đủ sức thuyết phục. Đó là bài toán phải được giải quyết thực chất ngay trong giai đoạn này.
Trong giai đoạn từ 1 đến 5 năm, trọng tâm là làm chủ và phát triển các công nghệ chiến lược gắn với lợi thế đặc thù lâu dài của đất nước. Việt Nam có những thế mạnh mang tính cấu trúc không thể bỏ qua gồm: nền nông nghiệp nhiệt đới với đa dạng sinh học cao, nguồn tài nguyên rừng, khoáng sản và đất hiếm phong phú, vùng biển rộng lớn với tiềm năng thủy sản lớn.
Vì vậy, bên cạnh các hướng công nghệ có tính phổ quát như công nghệ vũ trụ và viễn thám, công nghệ sinh học và y sinh, vật liệu tiên tiến, công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo ứng dụng, Viện Hàn lâm sẽ tập trung làm chủ các công nghệ phục vụ trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản theo hướng hiện đại, chế biến sâu khoáng sản và đất hiếm nhằm tạo giá trị gia tăng cao thay vì xuất khẩu thô, phát triển kinh tế rừng có hệ thống dựa trên công nghệ hiện đại, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu, cũng như các công nghệ phục vụ quốc phòng an ninh ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và vùng biển.
Trung tâm Vũ trụ Việt Nam là minh chứng cụ thể cho hướng đi này, từng bước làm chủ công nghệ vệ tinh phục vụ quốc phòng, an ninh, quản lý tài nguyên và phát triển kinh tế biển. Viện Hàn lâm cũng sẽ triển khai một số sáng kiến mang tính hội nhập quốc tế về vật liệu chức năng tiên tiến và khoa học công nghệ lượng tử, đồng thời thúc đẩy liên kết thực chất giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Phấn đấu đến năm 2030, Viện Hàn lâm hướng tới vị trí hàng đầu châu Á về các lĩnh vực nghiên cứu ưu tiên.
Trong tầm nhìn từ 5-10 năm và xa hơn, phải đầu tư có chiều sâu cho nghiên cứu cơ bản, nguồn lực tạo ra bứt phá thực sự cho thập kỷ tiếp theo. Không có quốc gia nào thực sự mạnh về khoa học công nghệ mà lại bỏ qua nền tảng này. Hướng tới năm 2045, khi Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước phát triển, nền khoa học Việt Nam không chỉ tiếp nhận và ứng dụng tri thức của thế giới, mà phải đóng góp vào kho tàng tri thức đó. Để làm được điều đó, thế hệ nhà khoa học trẻ hiện nay phải được đào tạo bài bản, được tin tưởng và được trao cơ hội dẫn dắt trong 10 đến 15 năm tới. Đó là việc phải làm ngay hôm nay, vì khoa học chỉ phát triển bền vững khi mỗi thế hệ đặt nền cho thế hệ tiếp theo.
Trung ương đã trao niềm tin và sứ mệnh. Câu trả lời xứng đáng nhất không phải là lời hứa, mà là chất lượng khoa học thực sự, là đội ngũ tâm huyết và liêm chính. Mỗi cán bộ, nhà khoa học của Viện Hàn lâm đều hiểu điều đó.
- Trân trọng cảm ơn Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái đã dành thời gian trả lời phỏng vấn của Thông tấn xã Việt Nam./.
Hội nghị Trung ương 2: Bước đi chiến lược cho phát triển bền vững
Hội nghị TW 2 đã thông qua nhiều vấn đề lớn, hệ trọng của đất nước, trong đó có Nghị quyết về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
