Chiều 15/7, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục Phiên họp thứ 4, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Trình bày Tờ trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Hải quan hiện hành sau 12 năm thực hiện là vô cùng cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, sự bùng nổ của thương mại điện tử và mục tiêu tinh gọn bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp.
Trọng tâm của lần sửa đổi này là hướng tới chuyển đổi hải quan số và hải quan thông minh.
Dự thảo Luật tập trung vào năm nhóm nội dung sửa đổi, bổ sung lớn. Trước hết, dự thảo chú trọng cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm thực hiện hải quan số thông qua việc chuyển đổi chứng từ sang dạng "thông điệp dữ liệu điện tử"; đồng thời bãi bỏ thủ tục xin gia hạn, cũng như kéo dài thời hạn lưu trữ hàng hóa gửi tại kho ngoại quan, địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, địa điểm thu gom hàng lẻ, để tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp.
Cùng với đó, dự thảo Luật cũng có các quy định rõ nét hơn về việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Tài chính.
Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung nhiều quy định mới để phù hợp với xu thế hiện nay, như quy định riêng về công tác kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử, đi kèm với các khái niệm mới như "kiểm định hải quan" hay "quản lý tuân thủ trong quản lý hải quan," “địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế.”
Bên cạnh đó, khâu đồng bộ hóa hệ thống pháp luật cũng được chú trọng. Theo đó, cơ quan hải quan sẽ được cấp thẩm quyền chủ động tạm dừng thủ tục đối với hàng hóa quá cảnh nếu nghi ngờ giả mạo sở hữu trí tuệ; hợp nhất thủ tục kiểm tra sau thông quan tại trụ sở của người khai hải quan và doanh nghiệp, kéo dài thời gian thông quan và gia hạn kiểm tra từ 10 lên tối đa 20 ngày.
Mặt khác, dự thảo Luật cũng bãi bỏ các quy định không còn phù hợp liên quan đến “kho bảo thuế” và cửa hàng miễn thuế.
Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu bày tỏ về cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi và định hướng lấy chuyển đổi số làm trọng tâm.
Thường trực Ủy ban kiến nghị Chính phủ nghiên cứu thí điểm đổi mới mô hình theo hướng cơ quan hải quan là đầu mối duy nhất thống nhất tiếp nhận, điều phối và thực hiện kiểm tra chuyên ngành tại một số địa bàn, qua đó giúp giảm thiểu chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Đối với cơ chế kiểm định hải quan, Ủy ban đề nghị cần làm rõ phạm vi, phương pháp và phân định rạch ròi với các hoạt động đánh giá chuyên ngành khác.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi của việc sửa đổi Luật Hải quan lần này không chỉ nhằm hoàn thiện quy trình mà phải đổi mới tư duy quản lý.
Đó là sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro, từ quản lý hồ sơ sang quản lý dữ liệu, từ quản lý hành chính sang phục vụ phát triển, đồng thời thúc đẩy sự tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp.
Đánh giá cao quy định về thương mại điện tử xuyên biên giới và xem đây là nội dung đột phá khắc phục khoảng trống pháp lý, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bắt buộc liên thông dữ liệu định danh và xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên dụng.
Việc phân loại mức độ tuân thủ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tuân thủ cao được giảm tối đa tần suất kiểm tra cũng được Chủ tịch Quốc hội ghi nhận là điểm mới khiến cộng đồng doanh nghiệp vô cùng phấn khởi.
Tuy nhiên, trong vấn đề khai bổ sung hồ sơ, cơ quan chức năng cần phân định rõ giữa lỗi vô ý và sự cố tình vi phạm để tẩu tán chứng cứ, tránh kéo dài thủ tục làm ảnh hưởng đến dòng tiền của doanh nghiệp.
Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Chính phủ tiếp thu, rà soát dự thảo nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về chuyển đổi số quốc gia.
Trong giai đoạn tới, ngành hải quan cần đặc biệt chú trọng việc tăng cường quản trị, chia sẻ dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) gắn liền với bảo đảm an toàn, an ninh thông tin; đồng thời xác định rõ các tiêu chí kỹ thuật, căn cứ thực hiện "kiểm định hải quan" cũng như bảo đảm quyền khiếu nại của người khai hải quan.
Cũng trong chiều 15/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư (sửa đổi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện).
Tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã báo cáo về dự án Luật. Theo đó, dự thảo tập trung sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N2O ("khí cười") để sử dụng cho con người qua đường hô hấp ngoài mục đích y tế nhằm bảo vệ sức khỏe người dùng trước những diễn biến phức tạp thời gian qua.
Về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, dự thảo đề xuất thay thế Phụ lục IV của Luật Đầu tư năm 2025 dựa trên cơ sở kế thừa Nghị quyết số 6617/2026/NQ-CP của Chính phủ.
Theo đó, dự thảo cắt giảm 56 ngành, nghề và sửa đổi phạm vi 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đồng thời, theo đề xuất của Bộ Công Thương, danh mục này cắt giảm thêm 2 ngành, nghề gồm "Hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến hoạt động mua bán hàng hóa của nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài tại Việt Nam" và "Hoạt động dầu khí."
Trong khi đó, theo đề nghị của Bộ Công an, danh mục bổ sung thêm ngành "Kinh doanh dịch vụ thị thực của nhà đầu tư nước ngoài" do tính chất nhạy cảm liên quan đến an ninh quốc gia. Dự kiến, dự thảo Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/9/2026.
Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, đa số ý kiến của Ủy ban tán thành việc sửa đổi Luật theo thủ tục rút gọn nhằm cải thiện môi trường đầu tư.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra nhấn mạnh mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phải đi vào thực chất để giảm chi phí tuân thủ, tránh cắt giảm cơ học về số lượng.
Đối với việc cấm kinh doanh "khí cười," Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý cần đánh giá kỹ tác động để phân định rõ hành vi bị cấm với các nhu cầu sử dụng hợp pháp trong nghiên cứu, y tế và công nghệ. Ngoài ra, cần kiểm soát chặt chẽ để tránh phát sinh các điều kiện kinh doanh trá hình khi bãi bỏ điều kiện cũ.
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết ban hành Luật nhằm hoàn thiện thể chế và thúc đẩy tăng trưởng.
Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý việc sửa đổi cần hết sức thận trọng, hài hòa giữa kiến tạo phát triển và quản lý rủi ro. Đặc biệt, quán triệt chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu kiên quyết tránh tình trạng bãi bỏ điều kiện kinh doanh nhưng lại chuyển hóa thành các yêu cầu quản lý dưới hình thức khác làm giảm hiệu quả cải cách.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình dự án Luật này để Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất (kỳ họp chuyên đề xây dựng pháp luật) của Quốc hội khóa XVI./.