Tỉnh Cà Mau đặt mục tiêu chấm dứt hoàn toàn tình trạng tàu cá và ngư dân trong tỉnh khai thác hải sản trái phép tại vùng biển nước ngoài, góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “Thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), hướng tới phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm, đảm bảo an ninh quốc gia và hội nhập quốc tế.
Không báo cáo hình thức, không bao biện, không né tránh
Cà Mau luôn được xem là một trong những địa phương chịu áp lực lớn nhất trong thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) về chống khai thác hải sản bất hợp pháp. Nhằm nâng cao hiệu lực quản lý, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử yêu cầu các cấp chính quyền, đặc biệt là người đứng đầu, đề cao vai trò và trách nhiệm trong công tác phòng, chống khai thác IUU.
Tỉnh quán triệt thực hiện nghiêm nguyên tắc: “Không báo cáo hình thức, không bao biện, không né tránh trách nhiệm." Mọi tồn tại, hạn chế phải được nhận diện đầy đủ với giải pháp cụ thể, lộ trình rõ ràng và gắn chặt với trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân phụ trách.
Theo ông Lê Văn Sử, công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật được Cà Mau đặc biệt xem trọng. Theo đó, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền các quy định về chống khai thác IUU, những nỗ lực, kết quả thực hiện thời gian qua, cũng như các khuyến nghị của Đoàn Thanh tra EC lần thứ 5 đến cộng đồng ngư dân và các tổ chức, cá nhân có liên quan bằng hình thức phù hợp.
Điểm nổi bật, tỉnh tập trung nêu gương các tổ chức, cá nhân thực hiện tốt; đồng thời phê phán các hành vi vi phạm, công khai trên các phương tiện truyền thông những trường hợp vi phạm nghiêm trọng, các vụ việc bị truy tố, xét xử, xử phạt vi phạm hành chính.
Song song đó, Cà Mau cũng tích cực tuyên truyền và vận động ngư dân tự nguyện thực hiện thủ tục sang tên, chuyển nhượng, mua bán tàu cá đúng quy định nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi tham gia hoạt động khai thác. Đặc biệt, công tác tuyên truyền, vận động được đẩy mạnh ngay từ cơ sở để kịp thời phát hiện, ngăn chặn từ sớm, từ xa các tàu cá và ngư dân có ý định vi phạm, nhất là hành vi khai thác bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài.
Cùng với công tác tuyên truyền, Cà Mau xác định công tác quản lý đội tàu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tỉnh thường xuyên kiểm tra, rà soát, thống kê toàn bộ tàu cá trên địa bàn để nắm chắc thực trạng về số lượng, tình trạng đăng ký, đăng kiểm, cấp phép, giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, các trường hợp chuyển nhượng, xóa đăng ký, tàu hoạt động ngoại tỉnh hay tàu chưa lắp thiết bị giám sát hành trình (VMS). Tỉnh xử lý nghiêm, triệt để các tàu cá không đủ điều kiện tham gia khai thác, đồng thời hướng dẫn chủ tàu thực hiện đúng thủ tục quy định và kiên quyết xử lý các trường hợp cố tình vi phạm.
Địa phương tổ chức làm việc, trực tiếp hướng dẫn từng chủ tàu thủ tục đăng ký, đăng kiểm, cấp phép; cập nhật đầy đủ, kịp thời các biến động thông tin tàu cá vào Cơ sở dữ liệu tàu cá quốc gia (VNFishbase), Hệ thống giám sát tàu cá và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID) để kiểm soát quá trình hoạt động của tàu cá; tổng rà soát, đối khớp dữ liệu tàu cá giữa VNFishbase, đăng ký, đăng kiểm, cấp phép, VMS, dữ liệu dân cư và xuất, nhập bến.
Cà Mau xác định dữ liệu là nền tảng quản lý then chốt; toàn bộ dữ liệu về tàu cá, xử lý vi phạm và truy xuất nguồn gốc hải sản phải bảo đảm tiêu chuẩn “đúng-đủ-sạch-sống," cập nhật liên tục và đồng bộ với hệ thống dữ liệu của Trung ương. Tỉnh tăng cường giám sát kết quả giải quyết dứt điểm các tồn tại, hạn chế, kiên quyết xử lý trách nhiệm các tổ chức, cá nhân thiếu trách nhiệm ảnh hưởng đến nỗ lực chung của địa phương.
Đến nay, Cà Mau đã hoàn thành việc số hóa dữ liệu quản lý tàu cá, kiểm soát chặt chẽ 100% tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên hoạt động trên biển thông qua việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS). Dữ liệu giám sát được theo dõi 24/7, giúp lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn các trường hợp tàu cá có dấu hiệu vượt ranh giới cho phép hoặc mất kết nối VMS.
Mở đợt cao điểm và tập trung xử lý dứt điểm vi phạm
Cà Mau là một trong những địa phương trên cả nước triển khai sớm hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) và nhật ký khai thác thủy sản điện tử (eLogbook). Từ thời điểm tàu xuất bến, hoạt động trên biển đến khi cập cảng, bốc dỡ sản phẩm, toàn bộ thông tin đều được cập nhật thành chuỗi dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc…
Nhằm tăng cường kiểm soát, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử yêu cầu các đơn vị tổ chức trực ban 24/7, khai thác hiệu quả các chức năng của Hệ thống VMS để theo dõi, giám sát chặt chẽ các phương tiện hoạt động gần ranh giới, vượt ranh giới trên biển hoặc mất tín hiệu kết nối; tiến hành xác minh và xử phạt nghiêm các vụ việc vi phạm theo quy định.
Cùng với đó, lực lượng chức năng quản lý chặt chẽ các cơ sở thu mua thủy sản (nậu vựa); kiểm tra, xử lý tàu cá và cơ sở thu mua hoạt động ngoài khu vực cảng cá đã công bố mở. Tỉnh thường xuyên đối soát số liệu tàu cá cập, rời cảng và xuất, nhập bến để chấn chỉnh kịp thời các sai lệch; đồng thời rà soát tất cả các lô hàng thủy sản khai thác xuất khẩu sang thị trường châu Âu của các doanh nghiệp trên địa bàn nhằm bảo đảm tính minh bạch, đúng quy định. Đặc biệt, ngành chức năng được yêu cầu kiểm tra, xử lý nghiêm các tàu cá bốc dỡ sản phẩm tại các điểm không đúng quy định và thông báo công khai các điểm bốc dỡ thủy sản khai thác trái phép.
Để tiếp tục tạo chuyển biến mạnh mẽ, Cà Mau mở đợt cao điểm chống khai thác IUU thực hiện đồng bộ, quyết liệt, có trọng tâm; quản lý chặt chẽ nhóm tàu cá nguy cơ cao, quyết tâm không để phát sinh tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Toàn bộ tàu cá khi rời, cập cảng và xuất, nhập bến bắt buộc phải thực hiện trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) tại các cảng cá đã công bố mở.
Các cơ quan chuyên môn, cơ sở thu mua và doanh nghiệp chế biến có trách nhiệm giám sát chặt chẽ sản lượng bốc dỡ, hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc trên eCDT. Dữ liệu tàu cá cũng được cập nhật đầy đủ, chính xác lên hệ thống Nhật ký khai thác điện tử (eLogbook), đi kèm hoạt động tuyên truyền, tập huấn cho ngư dân sử dụng thành thạo.
Trong năm 2026, Cà Mau tập trung triển khai nhóm giải pháp trọng tâm, quyết liệt trên nhiều mặt công tác, đặc biệt là xử lý vi phạm và thực thi pháp luật.
Về lâu dài, tỉnh Cà Mau tập trung triển khai các quy hoạch, đề án chiến lược đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 như quy hoạch hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão; đề án chuyển đổi các nghề khai thác xâm hại nguồn lợi thủy sản sang nuôi trồng hải sản hoặc các nghề thân thiện với môi trường; đánh giá định kỳ nguồn lợi thủy sản; nâng cấp cơ sở hạ tầng nghề cá và kiện toàn bộ máy, nâng cao năng lực cho lực lượng kiểm ngư tỉnh.
Với sự chỉ đạo quyết liệt, liên tục của chính quyền tỉnh cùng sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, Cà Mau đang tập trung toàn lực chung tay cùng cả nước sớm gỡ bỏ cảnh báo “Thẻ vàng” của EC; qua đó không chỉ khai thông thị trường xuất khẩu thủy sản mà còn đặt nền móng vững chắc cho một nghề cá minh bạch, trách nhiệm và phát triển bền vững./.