Việc hai hang động A1 và C2 thuộc hệ thống hang động núi lửa Krông Nô được xếp hạng Di tích Quốc gia tiếp tục khẳng định những giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo và khảo cổ học.
Đây cũng là cơ sở quan trọng để địa phương tăng cường bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững.
Ngày 29/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành các Quyết định số 2924/QĐ-BVHTTDL và 2912/QĐ-BVHTTDL về việc xếp hạng Di tích Quốc gia đối với hai danh lam thắng cảnh thuộc hệ thống hang động núi lửa Krông Nô, gồm hang A1 và hang C2, cùng nằm trên địa bàn xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng.
Cụ thể, mỗi hang có chiều dài hơn 400m, chiều sâu từ 3-10m, sở hữu cấu trúc độc đáo, hiếm gặp, chứa đựng những giá trị nổi bật liên quan đến quá trình hình thành hang động dung nham. Cấu trúc của hai hang có những đặc điểm khác biệt so với các hang động khác trong hệ thống hang động núi lửa Krông Nô.
Việc xếp hạng di tích quốc gia đối với hang A1 và hang C2 không chỉ ghi nhận những giá trị đặc sắc của hai thắng cảnh mà còn góp phần khẳng định tầm quan trọng của hệ thống hang động núi lửa Krông Nô trong nghiên cứu khoa học và bảo tồn di sản thiên nhiên. Cả hai di tích được áp dụng các biện pháp bảo vệ theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.
Di sản địa chất độc đáo với nhiều phát hiện khảo cổ quan trọng
Hệ thống hang động núi lửa Krông Nô nằm trong vùng lõi Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, là một trong những di sản địa chất tiêu biểu của khu vực Tây Nguyên. Hệ thống được hình thành từ hoạt động phun trào núi lửa, với các hang động âm nằm sâu dưới lòng đất, còn gọi là ống dung nham.
Năm 2014, các nhà khoa học phát hiện hệ thống hang động núi lửa Krông Nô với tổng chiều dài khoảng 25km, kéo dài từ miệng núi lửa tại buôn Choar dọc theo sông Sêrêpốc đến khu vực thác Dray Sáp. Hệ thống có hàng chục hang động lớn nhỏ, sở hữu cấu trúc địa chất và địa mạo đa dạng, phản ánh quá trình vận động, phun trào và đông kết của dòng dung nham trong quá khứ.
Điểm đặc biệt của hệ thống hang động này là nhiều khu vực bên trong vẫn còn khá nguyên vẹn. Trong quá trình khảo sát, nghiên cứu, các nhà khoa học đã phát hiện những dấu tích cư trú của các bộ lạc thời tiền sử có niên đại khoảng 6.000-7.000 năm.
Đáng chú ý, hang C6-1 đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích quốc gia theo Quyết định số 701/QĐ-BVHTTDL ngày 20/3/2023. Đây là địa điểm khảo cổ đặc biệt quan trọng, nơi các nhà khoa học phát hiện và khai quật được nhiều dấu tích về đời sống của cư dân tiền sử.
Qua khai quật tại hang C6-1 và hang C6, các nhà khảo cổ tìm thấy nhiều công cụ lao động bằng đá, đồ gốm, xương, vỏ nhuyễn thể, dấu tích bếp lửa cùng ba di tích mộ táng. Đặc biệt, những di cốt được phát hiện cho thấy sự hiện diện của 10 cá thể, trong đó có 5 trẻ sơ sinh, một thiếu niên và bốn người trưởng thành.
Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất là bộ xương và hộp sọ của bé gái khoảng 4 tuổi, được chôn theo tư thế ngồi bó gối. Những phát hiện này cung cấp nguồn tư liệu quý giá về đời sống, tập quán sinh hoạt, tín ngưỡng và mai táng của cư dân tiền sử.
Theo các nhà khoa học, việc phát hiện di cốt người tiền sử trong hang động núi lửa là bước ngoặt đối với ngành cổ nhân học Việt Nam. Những di tích khảo cổ tại Krông Nô được đánh giá có tính độc đáo, hiếm gặp ở Việt Nam và Đông Nam Á, góp phần mở rộng hiểu biết về lịch sử cư trú của con người trong khu vực.
Bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch bền vững
Bên cạnh giá trị khảo cổ, hệ thống hang động núi lửa Krông Nô còn sở hữu nhiều giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học. Trong quá trình nghiên cứu, các nhà khoa học thuộc Tổng cục Địa chất và Khoáng sản cùng Hội Hang động Nhật Bản đã phát hiện nhiều miệng núi lửa có cảnh quan đặc sắc.
Trong hệ thống, một số hang có chiều dài và cấu trúc đặc biệt. Hang lớn nhất dài khoảng 1.066m, bên trong có không gian rộng lớn, ghi nhận những dấu tích dòng dung nham phun ngược tạo nên cảnh quan kỳ thú. Nằm giữa khu vực rừng sâu, hang động này chưa ghi nhận dấu vết tác động của con người nhưng là nơi sinh sống của nhiều loài động vật.
Đáng chú ý, hang C7 thuộc hệ thống hang động núi lửa Krông Nô cũng đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng danh lam thắng cảnh quốc gia theo Quyết định số 3245/QĐ-BVHTTDL ngày 9/9/2025.
Hang C7 là sản phẩm phun trào của núi lửa Nâm B’Lang, hình thành từ dòng dung nham chảy theo hướng Bắc - Tây Bắc, về phía thác Đ’ray Sáp. Hang có cấu trúc, quy mô, sự phân tầng, phân nhánh cùng những dấu tích dòng chảy dung nham đặc trưng, mang giá trị khoa học và giáo dục cao.
Không chỉ là đối tượng nghiên cứu địa chất học, hang C7 còn có tiềm năng phục vụ nghiên cứu đa dạng sinh học, sinh thái học và môi trường. Khu vực xung quanh hang được bao bọc bởi cảnh quan thiên nhiên trong lành, hệ động, thực vật phong phú, trong đó có những loài đặc hữu, quý hiếm cần được bảo vệ.
Việc liên tiếp có thêm các hang động được xếp hạng di tích quốc gia cho thấy giá trị nổi bật và sức hấp dẫn của hệ thống hang động núi lửa Krông Nô. Đây đồng thời là cơ sở pháp lý quan trọng để tỉnh Lâm Đồng tăng cường quản lý, bảo vệ các di tích, kiểm soát hoạt động khai thác và phát huy giá trị di sản theo hướng phù hợp.
Đặc biệt, việc bảo tồn cần gắn với nghiên cứu khoa học, giáo dục di sản và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ tài nguyên địa chất, đa dạng sinh học. Trên cơ sở đó, địa phương có thể khai thác hợp lý tiềm năng du lịch địa chất, xây dựng các sản phẩm trải nghiệm gắn với khám phá thiên nhiên và tìm hiểu lịch sử hình thành vùng đất.
Với những giá trị đặc sắc về địa chất, khảo cổ và sinh thái, hệ thống hang động núi lửa Krông Nô không chỉ là tài sản thiên nhiên quý giá của Lâm Đồng mà còn là nguồn tư liệu khoa học có ý nghĩa đối với Việt Nam và quốc tế. Bảo tồn và phát huy hiệu quả di sản sẽ góp phần đưa giá trị của vùng đất này đến gần hơn với công chúng, đồng thời tạo động lực phát triển du lịch bền vững./.
Khám phá vẻ đẹp hoang sơ của hang động C9 giữa lòng núi lửa Nâm Blang
vào những thời điểm nắng đẹp, ánh sáng chiếu từ miệng hố sụt phía Bắc xuống lòng hang tạo nên bức tranh thị giác ngoạn mục, tựa như luồng sáng xuyên qua “giếng trời” giữa đại ngàn.
