Tại Họp báo thường kỳ tháng 7 do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức sáng 31/7, ông Nguyễn Văn Thuật - Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số đã chia sẻ về thử nghiệm có kiểm soát kinh tế tầm thấp tại Điện Biên.
Đây được xem là một trong những bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, chấp nhận mô hình thử nghiệm để thúc đẩy các công nghệ, ngành nghề và mô hình kinh doanh mới.
Thời gian vừa qua Uỷ ban Nhân dân tỉnh Điện Biên đã ban hành quyết định phê duyệt đề án thực hiện có kiểm soát phát triển kinh tế sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp sử dụng phương tiện bay không người lái (UAV) trên địa bàn tỉnh.
Điện Biên cũng là tỉnh đầu tiên trên cả nước phê duyệt cơ chế sandbox về công nghệ số. Theo ông Thuật, điều quan trọng Việt Nam bắt đầu đưa cơ chế sandbox vào thực tiễn để thực hiện một lĩnh vực kinh tế mới. Nếu thành công đây không chỉ là thành công riêng Điện Biên mà còn là một mô hình tham chiếu để hoàn thiện chính sách quốc gia, tạo nền tảng phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam trong những năm tới.
Ông Thuật cũng cho biết, kinh tế không gian tầm thấp đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Đối với một lĩnh vực mới thách thức lớn nhất không phải công nghệ mà thể chế phải theo kịp công nghệ. "Nếu chúng ta chờ đến khi pháp luật hoàn thiện đầy đủ mới cho triển khai thì rất có thể chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển. Nhưng nếu cho triển khai đại trà thì nguy cơ, rủi ro không đảm bảo về quốc phòng, an ninh, an toàn bay và những lợi ích của xã hội. Chính vì vậy cơ chế sandbox được sử dụng như một công cụ để giải quyết vấn đề này."
Theo ông Thuật, Điện Biên được Bộ Khoa học và Công nghệ lựa chọn là địa phương đầu tiên triển khai sandbox về kinh tế không gian tầm thấp bởi đây là địa bàn có nhiều đặc điểm điển hình để đánh giá hiệu quả của mô hình.
Địa hình chia cắt, nhiều đồi núi khiến chi phí logistics cao và việc tiếp cận các khu vực vùng sâu, vùng xa gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, tỉnh có đường biên giới tiếp giáp với hai quốc gia Lào và Trung Quốc, và diện tích rừng lớn, đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý, giám sát hoạt động bay.
Trong quá trình xây dựng Đề án, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với tỉnh Điện Biên, Bộ Quốc phòng tổ chức khảo sát thực địa, phân tích các yêu cầu về quốc phòng, an toàn bay cũng như các rủi ro có thể phát sinh.
Theo phương án được giới thiệu, sandbox tại Điện Biên dự kiến triển khai từ 3 nhóm ứng dụng trọng điểm gồm: Nông nghiệp thông minh (gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, vận chuyển vật tư, giám sát vụ mùa,...); Logistics tầm thấp (Vận chuyển thuốc, vật tư y tế, hàng hoá thiết yếu đến các khu vực vùng sâu vùng xa); Quản lý tài nguyên, dịch vụ công (lập bản đồ số, cảnh báo sớm thiên tai,...)
Đề án cũng đặt ra các mục tiêu cụ thể với khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm, phấn đấu trên 99% chuyến bay an toàn, 100% hoạt động bay đều được giám sát trong suốt quá trình thử nghiệm. Đề án cũng đặt mục tiêu kiểm chứng 3-5 mô hình ứng dụng bay điển hình, giảm từ 20-30% thời gian hoặc chi phí so với các phương thức bay truyền thống.
Để tạo điều kiện cho quá trình thử nghiệm, sandbox sẽ áp dụng một số cơ chế miễn trừ đối với các quy định hiện hành trong phạm vi được kiểm soát. Việc miễn trừ này chỉ phục vụ mục tiêu đánh giá chính sách và kiểm nghiệm mô hình thực tế, làm cơ sở hoàn thiện hành lang pháp lý trước khi xem xét nhân rộng.
Về tổ chức thực hiện, ông Nguyễn Văn Thuật cho biết cơ chế sandbox được xây dựng theo mô hình phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp. Trong đó, Uỷ ban Nhân dân tỉnh Điện Biên là cơ quan chủ trì triển khai sandbox. Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò định hướng, hỗ trợ chuyên môn. Cùng tham gia còn có các cơ quan quản lý chuyên ngành như Sở Khoa học và Công nghệ, Công an tỉnh, Bộ Quốc phòng, Ban Chỉ huy Quân sự tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính, Sở Y tế cùng các đơn vị liên quan.
Trong nhóm doanh nghiệp tham gia, Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam (VNPOST) được giao chủ trì tổ chức, quản lý và điều phối toàn bộ hoạt động của sandbox. FPT đảm nhiệm thiết kế, sản xuất UAV, phát triển hệ thống điều khiển và giám sát bay. Các doanh nghiệp khác sẽ tham gia vận hành, sửa chữa và hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình triển khai. Đối tượng thụ hưởng của mô hình bao gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, người dân trên địa bàn tỉnh cũng như các đơn vị nghiên cứu, đào tạo.
Theo ông Nguyễn Văn Thuật, ý nghĩa của sandbox tại Điện Biên không chỉ dừng lại ở việc thử nghiệm các ứng dụng UAV trong điều kiện thực tế mà còn tạo cơ sở để xây dựng chính sách quốc gia về phát triển kinh tế không gian tầm thấp. Những dữ liệu, kinh nghiệm và bài học thu được từ quá trình thử nghiệm sẽ góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu thúc đẩy đổi mới sáng tạo với các mục tiêu về an ninh, quốc phòng, an toàn bay và lợi ích xã hội.
Ông nhấn mạnh, nếu được triển khai hiệu quả, mô hình sandbox tại Điện Biên sẽ trở thành tiền đề quan trọng để Việt Nam từng bước hình thành hệ sinh thái kinh tế không gian tầm thấp, tạo động lực tăng trưởng mới và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giai đoạn tới.
Ông Thuật nhấn mạnh, kinh tế không gian tầm thấp là một lĩnh vực mới, nếu chậm chúng ta sẽ trở thành thị trường tiêu thụ công nghệ. Nếu đi đúng hướng chúng ta sẽ có cơ hội hình thành một ngành kinh tế mới do chính doanh nghiệp Việt Nam làm chủ./.
Điện Biên được lựa chọn thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp