Không chỉ là "thành phố batik" nổi tiếng của Indonesia, Pekalongan còn là nơi lưu giữ ký ức của một di sản văn hóa đã được UNESCO ghi danh.
Nằm giữa lòng thành phố, Bảo tàng Batik Pekalongan lưu giữ hàng nghìn hiện vật chứa đựng những câu chuyện về lịch sử, sự đa dạng và sức sống của nghệ thuật batik, văn hóa batik, đã gắn bó với đời sống người dân Indonesia qua nhiều thế kỷ.
Được hình thành từ một không gian trưng bày batik năm 1972, đến năm 2006, chính quyền thành phố Pekalongan đưa Bảo tàng Batik Pekalongan chính thức đi vào hoạt động trong tòa nhà di sản thời Hà Lan hơn 100 năm tuổi.
Nơi này hiện lưu giữ hơn 1.200 hiện vật, gồm các bộ sưu tập batik cổ, batik truyền thống, batik đương đại, các dụng cụ chế tác cùng nhiều tư liệu về lịch sử phát triển của nghệ thuật batik trên khắp quần đảo Indonesia.
Không gian trưng bày đưa du khách đi qua nhiều vùng văn hóa khác nhau của Indonesia, nơi mỗi địa phương đều có phong cách batik riêng với những câu chuyện, màu sắc và ý nghĩa khác biệt.
Khác với batik Yogyakarta hay Solo mang vẻ trầm mặc với những họa tiết đậm dấu ấn văn hóa cung đình Java, batik Pekalongan nổi bật với gam màu rực rỡ và những họa tiết được hình thành từ quá trình giao lưu văn hóa kéo dài nhiều thế kỷ tại vùng duyên hải Bắc Java.
Từ khoảng thế kỷ XVI, Pekalongan đã phát triển thành một đô thị cảng sầm uất trên tuyến hàng hải quốc tế dọc bờ biển Bắc Java, là nơi giao lưu của các thương nhân và cộng đồng người Hoa, Ấn Độ, Arập và châu Âu, tạo nên phong cách Pekalongan đặc trưng với sự giao thoa của nhiều nền văn hóa mang những gam màu rực rỡ và hoa văn phong phú.
Không chỉ là nơi trưng bày hiện vật, Bảo tàng Batik Pekalongan còn là trung tâm giáo dục và truyền dạy nghề. Hằng năm, nơi đây đón hàng chục nghìn lượt học sinh, sinh viên và du khách trong, ngoài nước đến tham quan, nghiên cứu và trải nghiệm.
Sau khi UNESCO công nhận batik Indonesia là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2009, vai trò của bảo tàng càng trở nên quan trọng trong việc bảo tồn và lan tỏa giá trị của di sản này.
Chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Indonesia, bà Hanna, một người dân Pekalongan, đang đi cùng gia đình tham quan bảo tàng cho biết, bà đưa các con con và người thân đến bảo tàng để hiểu hơn về nơi mình đang sống.
Bà cho biết batik không chỉ có ở Pekalongan mà hiện diện trên khắp Indonesia. Tuy nhiên, Bảo tàng Batik Pekalongan đã góp phần kể lại câu chuyện về di sản này một cách sinh động, giúp thế hệ trẻ hiểu rằng Indonesia là quốc gia giàu truyền thống batik với sự đa dạng về hoa văn, kỹ thuật và bản sắc văn hóa của từng địa phương.
Một trong những điểm thu hút nhất của bảo tàng là khu vực trải nghiệm, nơi du khách có thể trực tiếp thử sức với các công đoạn làm batik dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân.
Việc điều khiển chiếc bút canting, một dụng cụ được sử dụng như một chiếc bút, dùng sáp nóng làm “mực” để vẽ lên vải, không dễ với người mới làm quen. Từng nét vẽ đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn và đôi tay thật vững mới đạt độ chính xác cao.
Lần đầu cầm chiếc bút canting, ông Muliono chia sẻ: "Điều khiển chiếc bút này thật khó, nhưng thật thú vị."
Trong khi đó, sau khi hoàn thành tác phẩm đầu tiên của mình, bà Lida hào hứng khoe: "Đây là bức tranh của tôi. Vẽ nó không dễ đâu, nhưng tôi rất thích."
Những trải nghiệm như vậy giúp du khách hiểu rằng để tạo nên một tấm batik hoàn chỉnh, người nghệ nhân phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ, từ phác họa họa tiết, phủ sáp, nhuộm màu, tẩy sáp cho đến hoàn thiện sản phẩm. Chính sự công phu ấy đã làm nên giá trị của batik và lý giải vì sao nghề thủ công này vẫn được người Indonesia gìn giữ như một phần bản sắc dân tộc.
Rời Bảo tàng Batik Pekalongan, du khách mang theo không chỉ những ấn tượng về sắc màu và hoa văn độc đáo, mà còn là sự trân trọng đối với một di sản văn hóa đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một nghề thủ công truyền thống.
Trong không gian văn hóa này, batik không chỉ được lưu giữ trong những tủ trưng bày mà còn tiếp tục được nghiên cứu, thực hành và trao truyền cho thế hệ trẻ.
Chính sự kết hợp giữa bảo tồn, giáo dục và trải nghiệm đã giúp Bảo tàng Batik Pekalongan trở thành một trong những địa chỉ tiêu biểu gìn giữ sức sống của batik Indonesia, để di sản tiếp tục đồng hành cùng đời sống đương đại và được trao truyền cho các thế hệ sau./.