Lễ hội đèn Quảng Chiếu là một lễ hội cung đình có từ thời Lý và tiếp tục kéo dàitới thời Trần; có ý nghĩa đặc biệt lớn là cầu trường thọ, cầu quốc thái dân an,thường tổ chức tại Hoàng Thành Thăng Long.
Qua sự biến động của lịch sử, lễ hội đèn Quảng Chiếu đã bị mai một và tới naytư liệu lưu truyền lại rất hiếm hoi. Sau khi Hoàng thành Thăng Long được côngnhận là Di sản văn hóa thế giới, việc phục dựng lễ hội đèn Quảng Chiếu tại Hoàngthành Thăng Long là vấn đề cần thiết để đề cao giá trị văn hóa di sản. Nhưngviệc phục dựng như thế nào để mang đậm nét truyền thống, hài hòa với tính thờiđại đang được các nhà quản lý, nhà nghiên cứu văn hóa dày công sưu tầm.
Hội thảo khoa học Lễ hội đèn Quảng Chiếu được Trung tâm bảo tồn khu di tíchCổ Loa-Thành cổ Hà Nội, tổ chức ngày 20/12 đã đề cập vấn đề này.
Lễ hội kết hợp giữa truyền thống và hiện đại
Các nhà nghiên cứu cho rằng, triều đại nhà Lý, Trần rất sùng đạo Phật nên mụcđích mở Hội đèn Quảng Chiếu của nhà vua là để “quảng chiếu” ánh sáng từ bi, bácái của đạo Phật không chỉ cho nhà vua, triều đình mà còn cho muôn dân, kể cả cácnước láng giềng, mong cho quốc thái dân an, thái bình thịnh trị (đem lại hòabình, hạnh phúc cho mọi người).
Lễ hội đèn Quảng Chiếu là lễ hội gắn với Kinhdược sư. Đặc biệt, trong 12 lời nguyện của Đức Phật Dược Sư, điều nguyện thứ haicó mối liên quan tới đèn Quảng Chiếu. Ngay cả hình dáng của cây đèn cũng đượcnhắc tới trong Kinh Dược Sư.
Tiến sỹ Nguyễn Quốc Tuấn, Viện Nghiên cứu Tôn giáo thuộc Viện Khoa học Xã hộiViệt Nam cho rằng: “Khi phục dựng lại lễ hội phải có sự kết hợp giữa truyềnthống và hiện đại có nghĩa phải gần gũi nhất với lịch sử đồng thời thỏa mãn nhucầu hiện đại.”
Tại hội thảo, các nhà nghiên cứu cho rằng, lễ hội đèn Quảng Chiếu nên tổ chứcvào mùa Xuân. Nơi diễn ra lễ hội được thống nhất tại Đoan Môn. Giáo sư PhanKhanh cho rằng: “Việc chuẩn bị đèn là quan trọng nhất, cần đầu tư một cách côngphu. Đèn cần dựng lại một cách quy mô, bài trí theo kiểu dáng sử sách đã ghilại.” Vì vậy, tại hội thảo, các nhà nghiên cứu cũng đề cập đến nhiều cách phụcdựng đèn Quảng Chiếu từ quy mô tới cách bài trí đảm bảo gần với giá trị gốc.
Theo kịch bản, lễ hội đèn Quảng Chiếu chia làm hai phần, phần lễ và phần hộitrong đó quan trọng nhất là phần lễ. Khai lễ là phần dâng hương, thắp đèn QuảngChiếu, Thỉnh Phật, cúng triệu thỉnh Bác bộ Kim cương, dâng lục cúng. Tại lễ hộisẽ tụng kinh Dược Sư và mọi người đều có thể thắp nến xung quanh cây đèn chủ cầumong trí tuệ.
Nâng lễ hội lên tầm quốc gia
Lễ hội đèn Quảng Chiếu chính là lễ hội cung đình. Vì vậy, khi phục dựng lại lễhội này, các nhà nghiên cứu văn hóa, tôn giáo cho rằng cần nâng lễ hội lên tầmquốc gia để xứng đáng với vị trí của nó. Tại đây, hình ảnh quốc gia, dân tộc gắnliền với lễ hội.
Một mặt, ý nghĩa của lễ hội chính là cầu nguyện, ước muốn cho đất nước đượcthanh bình, hạnh phúc và thịnh vượng nên lễ hội đèn Quảng Chiếu sau này còn đượcgọi là đèn Diên Mệnh hoặc đèn Trường Thọ hay lễ hội Trường Thọ cũng đã phản ánhđược điều đó.
Giáo sư Phan Khanh tâm huyết rằng: “Lễ hội đèn Quảng Chiếu có giá trị văn hóatâm linh sâu sắc, tạo ra sự hòa nhập thiêng liêng giữa đạo và đời, vì vậy ngàynay cần nâng tầm lễ hội lên thành lễ hội quốc gia.”
Đồng tình với quan điểm này, tiến sỹ Phạm Văn Thắng, Viện Hán Nôm cũng chorằng: “ Lễ hội này có ý nghĩa lớn, mang tầm quốc gia và quốc tế.” Còn Đại đứcThích Minh Trí, trụ trì chùa Quang Ân, xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì cũng nhấttrí: “Nên đưa lễ hội lên tầm quốc gia.”
Mặc dù gặp nhiều khó khăn trong việc phục dựng để đảm bảo tính chân thực củalịch sử nhưng Trung tâm bảo tồn Khu di tích Cổ Loa-Thành cổ Hà Nội đang nhậnđược sự ủng hộ tâm huyết của các nhà nghiên cứu văn hóa, nghiên cứu tôn giáo vàđông đảo mọi người. Đó là mấu chốt quan trọng để một lễ hội giàu tính nhân vănnày sớm được hồi phục, làm sống lại không gian di sản Hoàng thành Thăng Long./.
Qua sự biến động của lịch sử, lễ hội đèn Quảng Chiếu đã bị mai một và tới naytư liệu lưu truyền lại rất hiếm hoi. Sau khi Hoàng thành Thăng Long được côngnhận là Di sản văn hóa thế giới, việc phục dựng lễ hội đèn Quảng Chiếu tại Hoàngthành Thăng Long là vấn đề cần thiết để đề cao giá trị văn hóa di sản. Nhưngviệc phục dựng như thế nào để mang đậm nét truyền thống, hài hòa với tính thờiđại đang được các nhà quản lý, nhà nghiên cứu văn hóa dày công sưu tầm.
Hội thảo khoa học Lễ hội đèn Quảng Chiếu được Trung tâm bảo tồn khu di tíchCổ Loa-Thành cổ Hà Nội, tổ chức ngày 20/12 đã đề cập vấn đề này.
Lễ hội kết hợp giữa truyền thống và hiện đại
Các nhà nghiên cứu cho rằng, triều đại nhà Lý, Trần rất sùng đạo Phật nên mụcđích mở Hội đèn Quảng Chiếu của nhà vua là để “quảng chiếu” ánh sáng từ bi, bácái của đạo Phật không chỉ cho nhà vua, triều đình mà còn cho muôn dân, kể cả cácnước láng giềng, mong cho quốc thái dân an, thái bình thịnh trị (đem lại hòabình, hạnh phúc cho mọi người).
Lễ hội đèn Quảng Chiếu là lễ hội gắn với Kinhdược sư. Đặc biệt, trong 12 lời nguyện của Đức Phật Dược Sư, điều nguyện thứ haicó mối liên quan tới đèn Quảng Chiếu. Ngay cả hình dáng của cây đèn cũng đượcnhắc tới trong Kinh Dược Sư.
Tiến sỹ Nguyễn Quốc Tuấn, Viện Nghiên cứu Tôn giáo thuộc Viện Khoa học Xã hộiViệt Nam cho rằng: “Khi phục dựng lại lễ hội phải có sự kết hợp giữa truyềnthống và hiện đại có nghĩa phải gần gũi nhất với lịch sử đồng thời thỏa mãn nhucầu hiện đại.”
Tại hội thảo, các nhà nghiên cứu cho rằng, lễ hội đèn Quảng Chiếu nên tổ chứcvào mùa Xuân. Nơi diễn ra lễ hội được thống nhất tại Đoan Môn. Giáo sư PhanKhanh cho rằng: “Việc chuẩn bị đèn là quan trọng nhất, cần đầu tư một cách côngphu. Đèn cần dựng lại một cách quy mô, bài trí theo kiểu dáng sử sách đã ghilại.” Vì vậy, tại hội thảo, các nhà nghiên cứu cũng đề cập đến nhiều cách phụcdựng đèn Quảng Chiếu từ quy mô tới cách bài trí đảm bảo gần với giá trị gốc.
Theo kịch bản, lễ hội đèn Quảng Chiếu chia làm hai phần, phần lễ và phần hộitrong đó quan trọng nhất là phần lễ. Khai lễ là phần dâng hương, thắp đèn QuảngChiếu, Thỉnh Phật, cúng triệu thỉnh Bác bộ Kim cương, dâng lục cúng. Tại lễ hộisẽ tụng kinh Dược Sư và mọi người đều có thể thắp nến xung quanh cây đèn chủ cầumong trí tuệ.
Nâng lễ hội lên tầm quốc gia
Lễ hội đèn Quảng Chiếu chính là lễ hội cung đình. Vì vậy, khi phục dựng lại lễhội này, các nhà nghiên cứu văn hóa, tôn giáo cho rằng cần nâng lễ hội lên tầmquốc gia để xứng đáng với vị trí của nó. Tại đây, hình ảnh quốc gia, dân tộc gắnliền với lễ hội.
Một mặt, ý nghĩa của lễ hội chính là cầu nguyện, ước muốn cho đất nước đượcthanh bình, hạnh phúc và thịnh vượng nên lễ hội đèn Quảng Chiếu sau này còn đượcgọi là đèn Diên Mệnh hoặc đèn Trường Thọ hay lễ hội Trường Thọ cũng đã phản ánhđược điều đó.
Giáo sư Phan Khanh tâm huyết rằng: “Lễ hội đèn Quảng Chiếu có giá trị văn hóatâm linh sâu sắc, tạo ra sự hòa nhập thiêng liêng giữa đạo và đời, vì vậy ngàynay cần nâng tầm lễ hội lên thành lễ hội quốc gia.”
Đồng tình với quan điểm này, tiến sỹ Phạm Văn Thắng, Viện Hán Nôm cũng chorằng: “ Lễ hội này có ý nghĩa lớn, mang tầm quốc gia và quốc tế.” Còn Đại đứcThích Minh Trí, trụ trì chùa Quang Ân, xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì cũng nhấttrí: “Nên đưa lễ hội lên tầm quốc gia.”
Mặc dù gặp nhiều khó khăn trong việc phục dựng để đảm bảo tính chân thực củalịch sử nhưng Trung tâm bảo tồn Khu di tích Cổ Loa-Thành cổ Hà Nội đang nhậnđược sự ủng hộ tâm huyết của các nhà nghiên cứu văn hóa, nghiên cứu tôn giáo vàđông đảo mọi người. Đó là mấu chốt quan trọng để một lễ hội giàu tính nhân vănnày sớm được hồi phục, làm sống lại không gian di sản Hoàng thành Thăng Long./.
Đinh Thị Thuận (TTXVN/Vietnam+)
