Từ xa xưa, nhà rông đã là không gian sinh hoạt chung, là biểu tượng văn hóa của buôn làng các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Tuy nhiên, do nhiều yếu tố tự nhiên cũng như con người, nhiều nhà rông của bà con khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi đã bị xuống cấp, hư hỏng.
Trước tình hình đó, chính quyền các địa phương đã triển khai nhiều giải pháp để khôi phục; đồng thời, tập trung sức mạnh đại đoàn kết toàn dân làng, bà con các làng dân tộc thiểu số đã cùng nhau sửa sang, xây dựng mới, để mái nhà rông mãi vút cao giữa bầu trời Tây Nguyên.
Từ góp công…
Thôn Chung Năng, xã Đăk Pek có 309 hộ dân với hơn 1.000 nhân khẩu, chủ yếu là người Xơ Đăng. Theo lời kể của những người lớn tuổi trong thôn, trước đây, thôn cũng có nhà rông, song qua nhiều năm sử dụng, nhà rông xuống cấp, hư hỏng hoàn toàn. Vì vậy, từ nhiều năm nay, bà con trong thôn sinh hoạt chung trong nhà văn hóa được chính quyền địa phương xây dựng.
Cuối năm 2025, xã Đăk Pek có chủ trương phục dựng nhà rông truyền thống, hỗ trợ sửa chữa những nhà rông bị hư hỏng, xuống cấp. Riêng thôn Chung Năng được hỗ trợ 30 triệu đồng từ nguồn xã hội hóa để xây dựng mới nhà rông.
Tháng 12/2025, công trình nhà rông thôn Chung Năng chính thức được khởi công, song do nguồn vật liệu khan hiếm, cùng những đợt mưa kéo dài khiến việc phục dựng nhà rông nhiều lần gián đoạn, tiến độ cũng bị chậm hơn so với dự tính.
Tuy nhiên, khó khăn không làm bà con nhân dân thôn Chung Năng nản lòng. Với sự đoàn kết, nhất trí cao trong cộng đồng, bà con nhân dân đã đóng góp hơn 700 ngày công, quyết tâm và đã dựng xong nhà rông vào cuối tháng 10/2026.
Ông A Thủ, Thôn phó kiêm Trưởng Ban Công tác Mặt trận thôn Chung Năng cho biết, để làm nhà rông, thôn đã phân công công việc cụ thể cho từng thành viên. Những thanh niên trai tráng sẽ được bố trí làm những công việc nặng nhọc hơn như lên rừng tìm cây, tre về làm khung; còn phụ nữ sẽ lên núi tìm cỏ tranh để cắt về lợp mái. Sau khi có đủ các nguyên, vật liệu, những người đàn ông lực lưỡng và có sức khỏe nhất làng sẽ đảm nhận nhiệm vụ đóng khung nhà, lợp mái.
“Làm nhà rông rất vất vả, nhưng ai cũng vui mừng, bởi nhà rông khi hoàn thành sẽ là nơi tụ họp, tổ chức các hoạt động văn hóa chung của thôn. Bà con dân làng đều háo hức đến ngày được sinh hoạt trong một không gian đậm bản sắc văn hóa của người Xơ Đăng, để cùng nhau kể những câu chuyện của đời sống và trao truyền cho các thế hệ trẻ ý thức giữ gìn văn hóa của dân tộc mình,” ông A Thủ chia sẻ.
Ông A Trên, sinh năm 1960, thôn Chung Năng được phân công việc đưa tranh lên mái cho những người ở trên lợp. Tuổi đã cao, ông không thể đảm nhận được những việc nặng, song với suy nghĩ cần phải chung tay cùng với bà con dân làng xây dựng nhà rông, ông đã cùng tham gia vào các phần việc phù hợp với bản thân.
“Mình già rồi, có tuổi rồi, không còn nhiều sức khỏe như thanh niên nữa nên mình làm những việc nhẹ nhàng thôi. Còn sức là mình sẽ còn tham gia, vì nhà rông là tài sản chung của dân làng, phải cùng nhau chung sức để xây dựng nó. Nhà nước đã hỗ trợ tiền rồi, thì mình có sức mình phải chung tay để làm,” ông A Trên bộc bạch.
Theo bà Nguyễn Kim Phượng, Phó trưởng Phòng Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường xã Đăk Pek, năm 2026, chính quyền địa phương triển khai hỗ trợ xây dựng hai Nhà rông tại thôn Đăk Noong và Chung Năng do bị xuống cấp, hư hỏng. Sau khi có quyết định xây dựng và họp bàn, bà con nhân dân trong hai thôn đều tích cực hưởng ứng và sẵn sàng hỗ trợ công, sức để triển khai xây dựng.
“Bà con rất đoàn kết, xem việc xây dựng nhà rông như việc của gia đình nên sẵn sàng hỗ trợ, giúp đỡ nhau để chung sức cùng với chính quyền địa phương làm nhà rông. Đây không chỉ là việc gìn giữ văn hóa, mà còn cho thấy tinh thần đoàn kết của bà con nhân dân trong việc xây dựng công trình phục vụ chung cho các hoạt động của thôn. Thời gian tới, chính quyền xã sẽ tiếp tục triển khai các giải pháp để hỗ trợ xây dựng các nhà rông truyền thống, để tất cả các thôn trên địa bàn xã đều có nhà rông,” bà Nguyễn Kim Phượng nhấn mạnh.
Đến góp của
Tháng 4/2026, một cơn mưa đá và dông lốc đã làm sập hoàn toàn phần mái nhà rông thôn Đăk Duông, xã Ngọk Réo. Từ bao đời nay, công trình này đã là nơi sinh hoạt cộng đồng, tổ chức các lễ hội, thực hành tín ngưỡng của cộng đồng người Tơ Đrá (một nhánh của dân tộc Xơ Đăng).
Khi nhà rông bị hư hỏng, bà con trong thôn đều tiếc nuối và lo lắng khi công trình văn hóa của thôn không còn. Thế nhưng, không trông chờ, ỷ lại, cộng đồng người Tơ Đrá nơi đây đã chung sức, đồng lòng góp công, góp tiền để dựng lại nhà rông mới.
Theo ông A Toàn, Bí thư Chi bộ thôn Đăk Duông, toàn thôn có 134 hộ, với gần 100% là người Tơ Đrá. Xác định việc làm lại nhà rông là nhiệm vụ cấp bách, Chi bộ và Ban quản lý thôn đã tiến hành họp nhân dân, triển khai kế hoạch làm nhà rông và được bà con thống nhất cao.
“Khi chúng tôi đưa ra kế hoạch làm nhà rông, Ủy ban Nhân dân xã đã hỗ trợ 20 triệu. Số tiền này không đủ để làm, nên chúng tôi đã tiến hành họp và huy động sức dân. Phương án được đưa ra là mỗi gia đình sẽ đóng góp tiền và ngày công lao động, mọi người trong thôn đều đồng ý. Nhờ số tiền đóng góp hơn 100 triệu đồng của bà con, nhà rông đã chính thức được khởi công xây dựng vào cuối tháng 8/2026,” ông A Toàn cho biết.
Nhờ sự thống nhất và tinh thần đoàn kết của bà con nhân dân, chỉ sau hơn 1 tháng khởi công, nhà rông thôn Đăk Duông đã chính thức được hoàn thành. Đây là một nhà rông có kích thước lớn, với chiều dài 18m, chiều rộng 10m và cao hơn 14m; tổng diện tích sàn 180m2, sức chứa hơn 200 người cùng lúc. Cấu trúc nhà rông vẫn giữ nguyên bản, nhưng phần mái lợp bằng tôn vì nguyên liệu lá cỏ tranh trong tự nhiên ở vùng Đăk Duông không còn.
Giữa tháng 10/2026, bà con Tơ Đrá ở thôn Đăk Duông đã cùng nhau làm lễ mừng nhà rông mới. Tiếng trống Sơ Grâr vang lên giữa ngôi nhà là lời thông báo rằng dân làng đang mở hội, đang dâng lễ vật để bày tỏ lòng thành kính với các vị thần linh.
“Bà con dân làng mở hội mừng nhà rông mới với mong muốn mang đến sức khỏe, bình an trong cuộc sống và mùa màng bội thu; các gia đình trong thôn, làng được ấm no, đầy đủ. Nhà rông cũng chính là nơi để bà con cùng nhau chung vui trong những ngày hội làng, để cùng nhau gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc,” già làng A Sam, thôn Đăk Duông vui vẻ nói.
Nhà rông của đồng bào các dân tộc thiểu số phía Tây Quảng Ngãi hôm nay vẫn sừng sững đứng giữa đất trời, không chỉ là nơi sinh hoạt chung của cộng đồng, mà còn là niềm kiêu hãnh của bà con nhân dân, là nơi hội tụ ý chí, sức mạnh của cả thôn làng.
Từ mái nhà rông, các thế hệ mai sau sẽ nhớ về công ơn của các bậc cha ông, đã nỗ lực không ngừng để gìn giữ nét văn hóa độc đáo của dân tộc, để từ đó, cùng nhau chung sức, đồng lòng dựng xây buôn làng ngày càng phát triển./.