Trong bảy nhóm năng lực của sinh viên mới ra trường, các doanh nghiệp đánh giá năng lực áp dụng công nghệ là nhóm duy nhất các em nhìn chung đạt yêu cầu. Thế nhưng, 94% nhà tuyển dụng cho biết họ đã đòi hỏi cao hơn về năng lực số và AI so với hai, ba năm trước.
Đây là kết quả nghiên cứu trong Báo cáo Nâng tầm nhân lực Việt Nam 2026 vừa được Trường Đại học BUV công bố chiều nay, 8/10, tại tọa đàm bên lề Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số và Triển lãm giáo dục, công nghệ giáo dục (IECEE 2026) do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức.
Khoảng trống giữa đào tạo và tuyển dụng
Báo cáo dựa trên khảo sát 375 công ty trong và ngoài nước về quyết định tuyển dụng đối với sinh viên mới ra trường và 20 cuộc phỏng vấn chuyên sâu nhà tuyển dụng, lãnh đạo doanh nghiệp, các bên liên quan và các chuyên gia giáo dục. Khảo sát xác định quy mô kỳ vọng của nhà tuyển dụng và khoảng cách năng lực được ghi nhận. Các cuộc phỏng vấn lý giải cách những vấn đề này diễn ra trong thực tiễn tuyển dụng và làm việc.
Theo khảo sát, có 7 năng lực được nhà tuyển dụng coi trọng gồm quản lý thời gian, giải quyết vấn đề, giao tiếp, khả năng thích ứng, tư duy phản biện, làm việc nhóm và hợp tác, năng lực số. Nhưng khi quan sát các tân cử nhân làm việc, các nhà tuyển dụng cho biết có đến 6 năng lực chưa đạt kỳ vọng. Khoảng thiếu hụt lớn nhất nằm ở kỹ năng quản lý thời gian và giải quyết vấn đề, sau đó là giao tiếp và tính thích ứng. Riêng năng lực số nhỉnh hơn kỳ vọng 3 điểm nhưng đây lại là năng lực mà mức độ đòi hỏi ngày càng tăng nhanh.
Điểm chung của những năng lực chưa đạt kỳ vọng là sự thiếu hụt lộ rõ khi cử nhân gặp phải công việc gấp, thông tin chưa đầy đủ, và phải phối hợp với nhiều người để thực hiện. Trong tình huống này, doanh nghiệp cần nhân sự giữ đúng cam kết, báo cáo sớm khi việc có nguy cơ trễ hạn, và tự đề xuất phương án giải quyết thay vì chờ hướng dẫn chi tiết.
Đồng tình với những kết quả nghiên cứu, chia sẻ tại tọa đàm, bà Ngô Thị Ngọc Lan, Giám đốc Điều hành Navigos Search - nhà cung cấp dịch vụ tư vấn tuyển dụng nhân sự cấp trung và cấp cao hàng đầu tại Việt Nam cho hay hàng năm Navigos Search luôn thực hiện báo cáo nghiên cứu thị trường, phỏng vấn hàng trăm doanh nghiệp và hàng nghìn người lao động để tìm khoảng cách giữa kỳ vọng của doanh nghiệp và người lao động, từ đó đưa ra tư vấn cho các bên.
Kết quả cho thấy đối với các sinh viên mới ra trường, điều doanh nghiệp đòi hỏi cao nhất không phải yếu tố chuyên môn hoặc kinh nghiệm cao mà là thái độ, sự bền bỉ, khả năng gắn bó lâu dài. Nhiều bạn trẻ vào công ty vài hôm đã nghỉ, nhiều bạn gặp một vấn đề, một tình huống khó cũng nghỉ luôn để đi tìm chỗ khác thay vì tìm cách giải quyết. Bên cạnh đó là kỹ năng quản trị thời gian, lập kế hoạch, giải quyết các vấn đề trong các tình huống thực tế.
Cùng chia sẻ vấn đề này từ góc nhìn nhà tuyển dụng, Tiến sỹ Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc, Tập đoàn Truyền thông Lê (Le Group) cho hay các nhà trường hiện nay đã quan tâm đến đào tạo kỹ năng thông qua nhiều hoạt động. Tuy nhiên, những vấn đề đặt ra trong nhà trường vẫn mang tính chuyên môn trong khi môi trường doanh nghiệp yêu cầu phải xử lý tình huống thực tế đa dạng hơn, như việc giao tiếp với sếp, xử lý mâu thuẫn với đồng nghiệp, hay khi khách hàng không hài lòng…
Cần sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp và nhà trường
Từ khoảng trống giữa yêu cầu của doanh nghiệp và sản phẩm đào tạo và thực tiễn doanh nghiệp, các diễn giả cũng thừa nhận sự phối hợp giữa doanh nghiệp và nhà trường trong đào tạo còn mờ nhạt.
Tiến sỹ Lê Quốc Vinh cho rằng trên thực tế vẫn còn nhiều doanh nghiệp chê nhà trường chưa đào tạo được nhân lực như mong muốn nhưng lại thờ ơ trong việc hỗ trợ để nhà trường đào tạo tốt hơn.
Điều này cũng được thể hiện rõ trong báo cáo nghiên cứu của Trường Đại học BUV. Kết quả khảo sát cho thấy quan hệ hợp tác giữa doanh nghiệp và nhà trường hiện chủ yếu dừng ở khâu tuyển dụng. Có 59% doanh nghiệp nhận sinh viên thực tập nhưng chỉ 15% tham gia góp ý chương trình đào tạo, 23% chưa hợp tác với bất kỳ trường đại học nào.
Báo cáo cũng chỉ ra ba điều kiện để thực tập thực sự tạo ra năng lực cho người học: công việc có ý nghĩa, người giám sát sát sao, và có bằng chứng về đóng góp của sinh viên.
Với vai trò là Phó Chủ tịch Hiệp hội văn hóa doanh nghiệp, ông Vinh cho hay một trong các tiêu chí của hiệp hội là doanh nghiệp phải tham gia, góp phần cùng cơ quan Nhà nước và cơ sở giáo dục trong đào tạo. Tuy nhiên, ông Vinh cũng nêu thực tế nhiều doanh nghiệp không có khả năng cùng làm việc với các trường đại học hoặc không biết phải phối hợp như thế nào. Ông Vinh cho rằng nếu các trường chủ động đặt ra các yêu cầu cụ thể thì doanh nghiệp có thể hỗ trợ hiệu quả hơn.
Cùng quan điểm này, bà Ngọc Lan cho hay đã từng trao đổi với nhiều doanh nghiệp và các doanh nghiệp đều bày tỏ sẵn lòng hỗ trợ các trường nếu được kết nối. Bà Lan dẫn chứng ngay những báo cáo nghiên cứu thị trường hàng năm của công ty mình cũng có thể là tài liệu tham chiếu hữu ích cho các trường. “Thậm chí, hàng năm, trường có hàng nghìn sinh viên đi thực tập, mỗi sinh viên đều có thể đưa lại những phản hồi giá trị về việc thị trường đang cần gì, sinh viên đang thiếu gì và nhà trường cần điều chỉnh trong đào tạo ra sao,” bà Lan nói.
Từ kết quả nghiên cứu, Rick Bennett - Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh quốc Việt Nam, cho rằng Chính phủ, nhà tuyển dụng, trường đại học và sinh viên đều giữ một phần lời giải để thu hẹp khoảng cách giữa bằng cấp và năng lực. Do đó, trường công bố ra thị trường toàn văn báo cáo và cam kết tiếp tục duy trì nghiên cứu định kỳ vì lợi ích chung của toàn ngành./.
Đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng mô hình phát triển mới cho địa phương
Để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng trong kỷ nguyên mới, các địa phương đang gắn kết chặt chẽ với các trường đại học tiên phong để đào tạo nhân lực công, tư vấn chính sách, chuyển giao khoa học thực tiễn.
