Trước tốc độ đô thị hóa và thu hút đầu tư công nghiệp đang diễn ra mạnh mẽ, công tác quản lý chất lượng không khí, kiểm soát nguồn thải được tỉnh Tây Ninh xác định là nhiệm vụ trọng tâm, nhằm bảo đảm phát triển bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Với định hướng đồng bộ và tầm nhìn đến năm 2030, tỉnh đang nỗ lực tối ưu hóa mạng lưới giám sát, khắc phục các lỗ hổng quản lý và chuyển đổi xanh trong các ngành kinh tế.
Theo dữ liệu từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, chất lượng môi trường không khí đang duy trì ở mức tốt. Qua hệ thống quan trắc định kỳ, các thông số môi trường cơ bản đều đạt giới hạn cho phép theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 05:2023/BTNMT.
Địa phương chưa phát sinh các điểm nóng về ô nhiễm không khí.Chuỗi số liệu quan trắc lũy kế từ năm 2018 đến nay cho thấy, các thông số ô nhiễm cốt lõi như bụi tổng (TSP), SO2, NO2, CO đều nằm an toàn dưới ngưỡng quy chuẩn. Tính riêng trong vòng 3 năm trở lại đây, nồng độ bụi tổng trên địa bàn dao động trong khoảng 55-178 µg/Nm3, SO2 đạt từ 30-136 µg/Nm3, NO2 ở mức 10-70 µg/Nm3 và CO biến thiên từ 743-29.780 µg/Nm3.
Đối với các hợp chất độc hại định kỳ gồm NH3, H2S, Pb…, phần lớn tại các điểm quan trắc đều ghi nhận trạng thái không phát hiện hoặc chỉ xuất hiện ở nồng độ rất thấp. Bên cạnh đó, các thông số về bụi hô hấp và ozone (O3) dựa trên chương trình quan trắc định kỳ hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Do phần lớn chỉ số ô nhiễm tại khu vực đô thị trung tâm và các vùng kinh tế trọng điểm đều ở mức thấp. Chuỗi dữ liệu chưa phát hiện chênh lệch hay khác biệt lớn so với các điểm thuộc khu vực nền, vùng nông thôn hay các xã biên giới.
Ông Nguyễn Tân Thuấn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh đánh giá, kết quả này có được nhờ công tác quản lý chất lượng môi trường không khí đã được ngành chức năng địa phương triển khai bài bản, hiệu quả, thông qua việc cụ thể hóa hệ thống thể chế, chính sách và các giải pháp kỹ thuật thực tiễn trong thời gian qua.
Hiện tại, mạng lưới quan trắc không khí xung quanh trên địa bàn tỉnh đã được chuẩn hóa với tổng cộng 104 vị trí phân bố chiến lược tại các khu vực đô thị, nút giao thông trọng điểm, các khu, cụm công nghiệp tập trung nhiều nguồn thải lớn. Với tần suất duy trì ổn định 6 đợt/năm, hệ thống này đang cung cấp nguồn dữ liệu đồng bộ, đầy đủ và có độ tin cậy cao, phản ánh sát thực tế phân bố nguồn thải.
Bên cạnh đó, tỉnh đã đưa vào vận hành 5 trạm quan trắc chất lượng không khí tự động cấp tỉnh đặt tại các phường Tân Ninh, phường Trảng Bàng và các xã Đức Lập, xã Bến Lức, xã Cần Giuộc để theo dõi liên tục, kịp thời diễn biến chất lượng không khí.
Đối với việc giám sát nguồn thải công nghiệp, cơ quan chức năng đã tuyên truyền cơ sở phát sinh khí thải lưu lượng lớn lắp đặt hệ thống tự động và truyền số liệu trực tiếp. Đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã kết nối thành công dữ liệu từ 50 trạm quan trắc khí thải tự động của 41 doanh nghiệp lớn. Tỷ lệ truyền nhận dữ liệu đạt trên 90% với chất lượng vận hành ổn định, giúp cơ quan quản lý kiểm soát hiện trạng xả thải và quy trình xử lý của doanh nghiệp.
Hằng năm, công tác thanh tra, kiểm tra bảo vệ môi trường, kết hợp với các chương trình tập huấn pháp luật, phổ biến sổ tay hướng dẫn và tuyên truyền phát thanh cũng được duy trì từ cấp tỉnh đến cấp huyện. Từ đó nâng cao rõ rệt nhận thức của cộng đồng và khối doanh nghiệp.
Bên cạnh kết quả đạt được, việc quản lý chất lượng không khí, kiểm soát nguồn thải còn gặp nhiều thách thức. Hệ thống trạm quan trắc tự động hiện nay mới chỉ đạt tỷ lệ dữ liệu hợp lệ khoảng 50%. Một số trạm quan trắc như tại Cần Giuộc, Đức Lập, Bến Lức liên tục phát sinh lỗi kỹ thuật do các thiết bị phân tích và cảm biến bụi mịn PM10, PM2.5 đã đến thời hạn phải thay thế, dẫn đến dữ liệu ghi nhận chưa bảo đảm điều kiện để phục vụ tính toán, phân loại chất lượng không khí theo chỉ số AQI. Chương trình quan trắc định kỳ của tỉnh cũng cần được bổ sung toàn diện các thông số PM10, PM2.5 và O3 để đáp ứng quy chuẩn mới.
Theo các kịch bản dự báo phát triển kinh tế-xã hội đến năm 2030, áp lực lên môi trường không khí ngày càng tăng. Lượng phát thải tại khu vực Tây Ninh cũ ước tính lên tới 48.951 tấn/năm, tăng 1,8% so với năm 2023; trong đó tải lượng khí thải nguồn điểm tăng mạnh 11,5%. Tại khu vực Long An cũ, tổng lượng phát thải dự báo đạt khoảng 41.094,9 tấn/năm, tăng 5,44% so với năm 2024, đặc biệt tải lượng nguồn điểm công nghiệp có xu hướng tăng vọt tới 59,5%.
Hiện tại, khí CO chiếm tới 70-75% tổng tải lượng khí thải của tỉnh, kế đến là NO2 (9-13%) và bụi tổng (9,4-12,5%). Nguồn phát sinh CO chủ yếu do hoạt động giao thông đường bộ từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch, kết hợp với hoạt động đốt hở phụ phẩm nông nghiệp còn rất phổ biến tại các huyện Châu Thành, Bến Cầu, Trảng Bàng. Nguồn bụi tổng phát sinh phần lớn từ hoạt động giao thông và ngành chăn nuôi quy mô hộ gia đình xen lẫn khu dân cư.
Dự báo đến năm 2030, nồng độ bụi tại một số nút giao thông huyết mạch có thể tiệm cận ngưỡng giới hạn cho phép. Để giải quyết căn cơ bài toán môi trường, UBND tỉnh Tây Ninh đã đề ra kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí toàn diện từ nay đến năm 2030. Mục tiêu cốt lõi là bảo vệ tốt chất lượng môi trường, kiểm soát chặt các nguồn thải đô thị, công nghiệp, giao thông, bảo đảm tỷ lệ số ngày trong năm có chỉ số VN_AQI đạt mức từ trung bình đến tốt (VN_AQI < 100) ở mức trên 90%.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Lâm yêu cầu các sở, ngành, địa phương tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp ứng phó cụ thể. Trước hết, các ngành chức năng liên quan cần rà soát, điều chỉnh đồng bộ các nhiệm vụ quản lý chất lượng không khí giữa hai khu vực Long An và Tây Ninh trước đây nhằm bảo đảm tính thống nhất, thông suốt trên địa bàn mới.
Trong kiểm soát nguồn thải điểm, tỉnh kiên quyết yêu cầu các cơ sở đang hoạt động thuộc đối tượng bắt buộc phải hoàn thành lắp đặt hệ thống quan trắc tự động và truyền dữ liệu liên tục về Sở Nông nghiệp và Môi trường. Ngành chức năng sẽ tiến hành rà soát, cập nhật phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt, bao gồm các phường trung tâm có mật độ dân cư và tỷ lệ lấp đầy công nghiệp cao như Tân An, Long An, Khánh Hậu, Tân Ninh, Bình Minh, Long Hoa, Hòa Thành, Trảng Bàng, An Tịnh) và các vùng hạn chế phát thải.
Tại các vùng bảo vệ nghiêm ngặt, tỉnh sẽ dừng thu hút đầu tư mới đối với các ngành nghề phát sinh khí thải lưu lượng lớn như nhiệt điện than, xi măng, luyện kim, lò đốt chất thải sinh hoạt hay các cơ sở sử dụng lò hơi từ 10 tấn/giờ trở lên. Đồng thời, xây dựng lộ trình di dời các cơ sở không đáp ứng khoảng cách an toàn môi trường ra khỏi khu dân cư và phân vùng bảo vệ.
Đối với nguồn ô nhiễm di động như phương tiện giao thông, Tây Ninh tăng tốc lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% phương tiện giao thông công cộng như xe buýt, xe taxi đầu tư mới phải chuyển sang sử dụng điện hoặc năng lượng xanh, đưa tỷ lệ phương tiện xanh trong giao thông đô thị đạt tối thiểu 50%.
Các cơ chế hỗ trợ lãi suất vay đầu tư phương tiện công cộng, trợ giá, miễn giảm phí cho học sinh, sinh viên và xã hội hóa hệ thống xe đạp công cộng sẽ được xúc tiến mạnh mẽ.
Cùng với các biện pháp hành chính, Tây Ninh chú trọng đầu tư hàm lượng khoa học công nghệ cao vào quản lý. Tỉnh đang nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data) để đồng bộ hóa hạ tầng quản lý dữ liệu nguồn thải, hướng tới thí điểm xây dựng hệ thống "Bản sao số" (Digital Twin) trong giám sát và dự báo ô nhiễm không khí. Các dự án ưu tiên như kiểm kê khí nhà kính cấp tỉnh, xây dựng hệ thống cây xanh đa tầng kết hợp phun tưới tự động dọc các trục giao thông huyết mạch đang được khẩn trương lập đề án triển khai.
Bằng việc chủ động nhận diện nguy cơ và quyết liệt thực hiện các giải pháp đồng bộ, Tây Ninh đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc giữ gìn môi trường không khí trong lành, tạo nền tảng vững chắc cho một tỉnh công nghiệp-đô thị xanh, bền vững trong tương lai./.