Sau 38 năm giải phóng niềm Nam, thống nhất đất nước, Thành phố Hồ Chí Minh đãtừng bước khẳng định vị trí là trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội hàng đầu củakhu vực và cả nước.
Đóng góp vào vị thế hàng đầu đó, một trong những thành tựucơ bản và then chốt để đưa Thành phố Hồ Chí Minh vươn lên mạnh mẽ và phát triểnbền vững là các công trình xây dựng hạ tầng đô thị, nhất là các công trình giaothông quy mô lớn, hiện đại được đầu tư, hoàn thiện đưa vào vận hành. Từ thựctiễn, Thành phố Hồ Chí Minh còn là nơi khởi xướng nhiều cách làm mới, hiệu quảtrong lĩnh vực thu hút đầu tư cơ sở hạ tầng.
Ấn tượng từ những công trình giao thông
Sau ngày thống nhất, đặc biệt là khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, Thànhphố Hồ Chí Minh đã bắt đầu tập trung đầu tư xây dựng nhằm chỉnh trang đô thị,hoàn thiện cơ sở hạ tầng để phát triển kinh tế-xã hội, trong đó hạ tầng giaothông được đặc biệt chú trọng.
Theo phó giáo sư, tiến sỹ Nguyễn Trọng Hòa, Viện trưởng Viện nghiên cứu pháttriển Thành phố Hồ Chí Minh, có thể chia thời gian phát triển hạ tầng giao thôngcủa Thành phố Hồ Chí Minh thành 2 giai đoạn. Giai đoạn từ 1975-1990 chưa pháttriển nhiều. Sự phát triển chỉ tập trung giai đoạn sau năm 1990, khi đất nướcbước vào thời kỳ đổi mới, trong đó từ năm 1991 đến 2000, Thành phố Hồ Chí Minhbắt đầu tập trung nâng cấp mở rộng các tuyến đường như đường Nguyễn Tất Thành vàmột số tuyến tiên tỉnh lộ 15, 10; tỉnh lộ 6, 7, 8, 14; xây dựng mới nút giaothông Phú Lâm, Hàng Xanh, cầu Rạch Bàng...
Bước sang những năm đầu thế kỷ 21, Thành phố Hồ Chí Minh thực sự có các côngtrình đột phá, được đầu tư mở rộng, xây mới với quy mô lớn như Đại lộ Nguyễn VănLinh, Đường Rừng Sác-Cần Giờ, Xa lộ Hà Nội, tuyến đường “ngoại giao” Nam Kỳ KhởiNghĩa-Nguyễn Văn Trỗi; cầu Phú Mỹ, cầu Rạch Chiếc mới…, đặc biệt là Đại lộĐông-Tây.
Hơn 10 năm triển khai, dự án Đại lộ Đông-Tây, nay là Đại lộ Võ Văn Kiệt và MaiChí Thọ, đã trở thành một cung đường đẹp nhất Thành phố Hồ Chí Minh với điểmnhấn là hầm vượt sông Sài Gòn lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Công trình giao thôngđồ sộ, với tổng số vốn hơn 16.000 tỷ đồng này đã góp phần thay đổi bộ mặt đô thịThành phố Hồ Chí Minh, rút ngắn khoảng cách và thời gian di chyển từ Đông sangTây Thành phố Hồ Chí Minh và ngược lại.
Cuộc sống của hàng chục ngàn hộ dân cũng đã thay đổi, cải thiện thông quacông trình này. Bác Nguyễn Văn Hữu, cán bộ hưu trí cư ngụ tại phường 5, quận 8,Thành phố Hồ Chí Minh, hồ hởi: Sống ở Thành phố Hồ Chí Minh từ những năm 1950của thế kỷ trước mới thấy được những thay đổi mạnh mẽ của thành phố này. Nhiềutòa nhà chọc trời mọc lên, các tuyến đường, cây cầu mới ngang dọc được xây dựngkhắp thành phố, nhất là đời sống của người dân được nâng cao hơn rất nhiều.
Để tiếp tục đưa Thành phố Hồ Chí Minh phát triển bền vững, xóa bỏ tình trạngthường xuyên ùn tắc giao thông, thành phố đã và đang tiếp tục triển khai hàngloạt các công trình giao thông quan trọng như tuyến đường sắt đô thị số 1 BếnThành-Suối Tiên, đường Vành đai Tân Sơn Nhất-Bình Lợi, đường cao tốc Thành phốHồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây, cầu Sài Gòn 2, cầu Thủ Thiêm 2, tỉnh lộ 25 B,mở rộng Xa lộ Hà Nội giai đoạn 2…
Gần đây nhất là các công trình vượt bằng thép đã được thành phố tập trung đầutư xây dựng nhằm giải quyết bài toán kẹt xe tại các nút giao tại các cửa ngõ củathành phố. Các công trình cầu vượt Ngã tư Thủ Đức, Vòng xoay Hàng Xanh đã đượcđưa vào sử dụng và phát huy hiệu quả rất tốt. Sắp tới, trên 10 cầu vượt bằngthép khác cũng dược thành phố triển khai, trước mắt là cầu vượt tại nút giaoNguyễn Tri Phương-Đường 3/2, vòng xoay Cây Gõ, nút giao Hoàng Văn Thụ-Cộng Hòa…,với tổng kinh phí hơn 1.000 tỷ đồng.
Không chỉ giao thông đường bộ, hạ tầng phục vụ cho hàng không, đường biển, đườngthủy nội địa cũng được đầu tư, phát triển đồng bộ trên địa bàn Thành phố Hồ ChíMinh. Dự cải tạo và nâng cấp Cảng hành không quốc tế Tân Sơn Nhất hoàn thành vớinăng lực đón tiếp hàng chục triệu khách quốc tế, trong nước mỗi năm. Hệ thốngcảng biển được đầu tư, xây mới với các cảng biển có tầm quốc tế như Hiệp Phước,Cát Lái, Phú Hữu…
Khẳng định vai trò đầu tàu
Để có những công trình có tầm vóc thế kỷ, mang tính biểu tượng cho Thành phố HồChí Minh trong những năm qua, bên cạnh sự quan tâm đầu tư của Chính phủ, thànhphố đã luôn chủ động đi đầu và có những cách làm riêng, mang tính đột phátrong chỉ đạo, điều hành, tìm nguồn vốn, phương thức để triển khai các dự án hạtầng.
Tiến sỹ Trần Du Lịch, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hộiThành phố Hồ Chí Minh cho rằng nếu trước đổi mới, người ta biết đến Thành phố HồChí Minh là nơi “xé rào” trong cơ chế quản lý. Sau đổi mới, Thành phố Hồ ChíMinh đã đóng góp rất nhiều về hình thành cơ chế mới, được nhân rộng ra cả nước.Ví dụ như việc hình thành các loại Luật công ty; xây dựng các khu chế xuất; cáchình thức đầu tư BOT, BT, chuyển nhượng quyền kinh doanh khai thác… cũng bắt đầutừ đây.
Thành công của việc cho doanh nghiệp đấu giá khai thác tuyến đường mà Nhà nướcđã xây như đường Điện Biên Phủ, Hùng Vương… là một điển hình. Theo tiến sỹ TrầnDu Lịch, thành lập một công ty cổ phần để chuyển nhượng lại quyền khai thác đểNhà nước lấy tiền một lần làm chuyện khác thay vì Nhà nước đứng thu tiền hiệnnay đã rất phổ biến. Nhưng vào thời điểm mới triển khai, nhiều ý kiến còn phêphán Nhà nước bán đường.
Với cách làm này, Thành phố Hồ Chí Minh đã thành công với mô hình Công ty Đầutư Cổ phần đầu tư hạ tầng kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, đơn vị chủ đầu tư củanhiều dự án giao thông lớn như Xa lộ Hà Nội, Quốc lộ 13, cầu Rạch Chiếc, Sài Gòn2…
Trong lĩnh vực giao thông, Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã rất thành công trongthực hiện mô hình xã hội hóa thu hút đầu tư tư nhân. Điển hình như cầu Phú Mỹ,Dự án mở rộng Xa lộ Hà Nội, Nhà máy nước BOT Thủ Đức…, với nguồn vốn hàng chụcngàn tỷ đồng. Hiện nay thành phố cũng đang tiếp tục kêu gọi nguồn vốn này. “Việcphân bổ đầu tư theo nguồn vốn ngân sách cho Thành phố Hồ Chí Minh là cần thiết,nhưng cái Thành phố Hồ Chí Minh cần nhất là cơ chế. Chẳng hạn mô hình hợp táccông-tư (PPP) nên áp dụng thử trước ở Thành phố Hồ Chí Minh để từ đó hình thànhluật cho cơ chế này,” tiến sỹ Trần Du Lịch nhấn mạnh.
Quyết định Điều chỉnh quy hoạch phát triển giao thông vận tải Thành phố Hồ ChíMinh đến năm 2020 và tầm nhìn sau năm 2020 vừa được Thủ tướng Chính phủ phêduyệt ngày 8/4/2013 đã chỉ rõ: phát triển giao thông vận tải Thành phố Hồ ChíMinh phải gắn liền với địa lý vùng để đảm bảo giao thông thuận tiện giữa thànhphố với các đô thị vệ tinh trong khu vực, với cả nước và quốc tế. Bên cạnh đó,Thành phố Hồ Chí Minh phát triển mạng lưới giao thông đồng bộ, bền vững, hiệnđại để đáp ứng nhu cầu đi lại thuận tiện của người dân, chủ động ứng phó vớibiến đổi khí hậu và nước biển dâng.
Theo quyết định này, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ có nhiều công trình giao thônglớn, hiện đại. Cụ thể như 5 tuyến đường trên cao với tổng chiều dài hơn 70km;xây dựng mới 34 cầu, một hầm vượt sông; xây dựng 8 tuyến đường sắt đô thị xuyêntâm, 3 tuyến xe điện mặt đất hoặc đường sắt một ray cũng như 6 tuyến xe buýtnhanh (BRT). Cùng với đó, các tuyến đường bộ nối liền với các tỉnh lân cận nhưcác trục cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây, Thành phố Hồ ChíMinh-Thủ Dầu Một-Chơn Thành, Bến Lức-Long An, Biên Hòa-Vũng Tàu…
Theo quy hoạch, cảng Thành phố Hồ Chí Minh cũng đươc xác định là cảng tổnghợp quốc gia, đầu mối khu vực gồm các khu bến chính trên sông Sài Gòn, Cát Láitrên sông Đồng Nai, khu Hiệp Phước trên sông Soài Rạp...
Với những thành tựu đã đạt được và dựa trên nền tảng, định hướng của các Quyhoạch phát triển giao thông vận tải, Quy hoạch chung xây dựng Thành phố Hồ ChíMinh đến năm 2025 đã được Chính phủ phê duyệt cùng với nỗ lực của lãnh đạo và sựđồng lòng của nhân dân thành phố, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục có nhữngcông trình giao thông hiện đại, tiêu biểu góp phần đưa kinh tế-xã hội thành phốphát triển bền vững, nâng cao chất lượng sống cho nhân dân./.
Hoàng Anh Tuấn (TTXVN)