Việc điều tra, thám sát khảo cổ đã được Bảo tàng tỉnh Bắc Kạn phối hợp với ViệnKhảo cổ học Việt Nam tiến hành trong tháng 6 và 7 năm nay.
Những di chỉ khảo cổ phát hiện mới đều phân bố dọc theo lưu vực sông Năng, địađiểm cách xa sông nhất khoảng 1km, địa điểm gần nhất khoảng 300m.
Tại khu vực Thẳm Hẩu thuộc thôn Dài Khao, xã Cao Trĩ, cách sông Năng khoảng 300mvề phía Tây, các nhà khảo cổ phát hiện một mái đá lớn, mặt bằng mái đá cao hơnchân núi khoảng 40m.
Trên bề mặt mái đá có nhiều tảng đá lớn từ trần mái đá sập xuống phủ kín khắp bềmặt. Ở góc trái của mái đá nhìn từ bên ngoài vào có dấu hiệu bị đào bới do ngườidân địa phương khai thác phân dơi đào xới lên.
Tại vị trí này, đoàn điều tra thám sát đã tìm được 34 di vật đá do người thờitiền sử để lại, gồm các loại công cụ rìu lưỡi ngang, công cụ mũi nhọn, công cụnạo, cắt, mảnh tước và rất nhiều vỏ ốc suối để lại trên bề mặt mái đá.
Ngoài địa điểm Thẳm Hẩu, đoàn còn phát hiện được 8 di vật đá tại Thẳm Cốc Nghịu(thôn Kéo Pựt, xã Cao Trĩ), 2 di vật đá tại Thẳm Ản (Bản Ngù, xã Cao Trĩ). Tuynhiên, kết quả thám sát địa tầng trong hai hang đá này chưa phát hiện tầng vănhóa khảo cổ.
Theo Phó giáo sư-tiến sỹ Trình Năng Chung, Trưởng phòng Khoa học Viện Khảo cổhọc Việt Nam, căn cứ vào những di vật đã phát hiện bước đầu có thể khẳng địnhchủ nhân của Thẳm Hẩu, Thẳm Cốc Nghịu, Thẳm Ản là người nguyên thủy thuộc thờiđại đồ đá, trong đó chủ nhân của Thẳm Hẩu có nhiều sắc thái đặc trưng của ngườitiền sử thuộc thời kỳ đồ đá cũ.
Ở Thẳm Mỳa, đoàn điều tra đã thu được 10 di vật đá, cùng với những di vật đãphát hiện năm 2001, góp phần củng cố thêm nhận định đây là một địa điểm cư trúcủa người nguyên thủy thuộc hệ thống văn hóa Hòa Bình có niên đại khoảng 10.000năm trước.
Kết quả này cho thấy trên địa bàn huyện Ba Bể, đặc biệt là địa bàn các xã thuộclưu vực sông Năng, vùng hồ Ba Bể ngay từ thời đồ đá cũ cách đây khoảng 20.000năm đến 10.000 năm trước Công nguyên đã có người tiền sử sinh sống.
Ở một số địa điểm như Thẳm Thinh, Thẳm Hẩu, Thẳm Mỳa..., người tiền sử đã sinh sống trongthời gian dài.
Thời gian tới, Bảo tàng tỉnh Bắc Kạn tiếp tục trình cấp có thẩm quyền bổ sungkinh phí để điều tra thám sát những khu vực còn lại đồng thời có kế hoạch nghiêncứu, khai quật những di chỉ khảo cổ đã phát hiện./.