Càng gần thời điểm bầu cử quốc hội Israel (Knesset) ngày 27/10, cuộc cạnh tranh giữa Thủ tướng Benjamin Netanyahu và cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Gadi Eisenkot càng thu hút sự chú ý.
Các cuộc thăm dò cuối cùng cho thấy đảng Likud của ông Netanyahu đang gặp bất lợi, trong khi đảng Yashar của ông Eisenkot nổi lên như một đối thủ đáng chú ý.
Tuy nhiên, với Quốc hội gồm 120 ghế và chưa có khối nào được dự báo giành đủ 61 ghế đa số, kết quả bỏ phiếu có thể chỉ là bước khởi đầu cho cuộc đua thành lập chính phủ mới.
Cán cân chưa ngã ngũ
Theo Ủy ban Bầu cử trung ương Israel, khoảng 7,33 triệu công dân đủ điều kiện tham gia bầu cử. Trong số 36 đảng tranh cử, 12 đảng được dự báo có khả năng vượt ngưỡng 3,25% số phiếu hợp lệ để giành ghế tại Knesset.
Các cuộc thăm dò do 3 kênh truyền hình và đài phát thanh công cộng Kan công bố tối 23/10 cho thấy cả khối đối lập lẫn liên minh cầm quyền đều chưa đạt đa số.
Channel 13 dự báo khối đối lập giành 54 ghế, so với 50 ghế của liên minh cầm quyền; Channel 12 đưa ra các con số tương ứng là 56 và 50 ghế, trong khi Kan dự báo khối đối lập có 52 ghế. Đảng Yashar được dự báo giành 22-23 ghế, vượt Likud với 19-21 ghế; đảng B’Yachad của cựu Thủ tướng Naftali Bennett có thể giành 14-15 ghế.
Cán cân còn phụ thuộc vào khả năng các đảng nhỏ vượt ngưỡng bầu cử và kết quả của các đảng Arab, được dự báo giành 14-16 ghế. Tuy nhiên, bất đồng về khả năng hợp tác với các lực lượng này có thể hạn chế lựa chọn liên minh của phe đối lập.
Việc đảng Xanh-Trắng của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Benny Gantz và đảng Achi rút khỏi cuộc đua cũng chưa bảo đảm cử tri của họ sẽ chuyển sang ủng hộ ông Eisenkot.
Những kết quả trên củng cố nhận định rằng chưa bên nào có lợi thế rõ rệt. Các số liệu trên chỉ phản ánh ý định bỏ phiếu tại thời điểm khảo sát.
Với những đảng đang ở sát ngưỡng 3,25%, thay đổi nhỏ về tỷ lệ phiếu cũng có thể tác động đáng kể đến phân bổ ghế. Cuộc bầu cử vì thế không chỉ là phép thử đối với vị thế của ông Netanyahu sau nhiều năm cầm quyền, mà còn là bài kiểm tra khả năng chuyển hóa sự ủng hộ dành cho phe đối lập thành một phương án cầm quyền khả thi.
Những kịch bản liên minh
Kịch bản thứ nhất là ông Netanyahu tiếp tục cầm quyền thông qua liên minh với các đảng cánh hữu và Do Thái Chính thống cực đoan. Đây là những lực lượng có điểm tương đồng về bản sắc quốc gia, tôn giáo, chính sách định cư và quan điểm an ninh. Tuy nhiên, nếu không đạt đa số, ông Netanyahu sẽ phải tìm thêm đối tác hoặc chấp nhận những nhượng bộ về chính sách và phân chia vị trí trong chính phủ.
Kịch bản thứ hai là ông Eisenkot có cơ hội thành lập chính phủ mới nếu đảng Yashar duy trì vị trí dẫn đầu và các đảng đối lập tập hợp được đủ ghế. Khi đó, ông có thể trở thành ứng cử viên đáng chú ý trong quá trình tham vấn do Tổng thống Isaac Herzog tiến hành.
Dù vậy, phe đối lập gồm các lực lượng từ cánh hữu, trung dung đến cánh tả, có quan điểm khác nhau về an ninh, tôn giáo, tư pháp và chính sách đối với người Palestine.
Sự đồng thuận về mục tiêu thay đổi lãnh đạo chưa đồng nghĩa với thống nhất về chương trình điều hành đất nước. Vai trò của các đảng Arập cũng có thể trở thành vấn đề gây tranh luận.
Kịch bản thứ ba là không bên nào tập hợp được đa số, khiến đàm phán liên minh kéo dài. Một chính phủ đoàn kết dân tộc có thể được xem xét, nhưng đòi hỏi các bên thỏa hiệp về quyền lực và những vấn đề chính sách gây tranh cãi. Khả năng này càng phức tạp khi ông Eisenkot khẳng định không tham gia chính phủ do ông Netanyahu đứng đầu hoặc chia sẻ vị trí thủ tướng trong nhiệm kỳ tới.
Bên cạnh lựa chọn lãnh đạo, chi phí sinh hoạt, giá thực phẩm, nhà ở và thu nhập là những vấn đề thiết thực đối với cử tri Israel. Chính phủ tiếp theo sẽ phải tìm cách giảm áp lực chi tiêu, cải thiện các dịch vụ thiết yếu và cân đối ngân sách giữa nhu cầu an ninh với các khoản chi công. Những cam kết tranh cử cũng sẽ được đánh giá qua khả năng chuyển thành chính sách cụ thể trong đời sống người dân.
An ninh tiếp tục là vấn đề trọng tâm, trong đó nghĩa vụ quân sự của cộng đồng Do Thái Chính thống cực đoan (Haredi) có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đàm phán liên minh.
Các đảng đối lập chủ trương mở rộng nghĩa vụ nhập ngũ, trong khi Shas và đảng Do Thái giáo Torah thống nhất (UTJ) muốn duy trì miễn trừ cho học viên trường tôn giáo. Khác biệt này đặt ra bài toán thỏa hiệp đối với bất kỳ liên minh cầm quyền nào.
Đối với Iran, cả ông Netanyahu và ông Eisenkot đều có lập trường cứng rắn trước những nguy cơ mà họ nhận định xuất phát từ chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran. Tuy nhiên, cách phối hợp với Mỹ, lựa chọn biện pháp ứng phó và tính toán hệ quả khu vực có thể tạo ra khác biệt trong chính sách.
Quan hệ với Mỹ cũng sẽ là ưu tiên của chính phủ mới. Là đồng minh an ninh chủ chốt của Israel, Mỹ giữ vai trò quan trọng trong các tính toán chiến lược của nước này, dù hai bên vẫn có thể bất đồng về các vấn đề khu vực.
Tại Gaza, cơ chế quản lý sau xung đột, việc thực hiện các thỏa thuận ngừng bắn và triển khai tái thiết vẫn là những vấn đề phức tạp. Vai trò của Chính quyền Palestine, khả năng triển khai lực lượng quốc tế và các điều kiện bảo đảm an ninh lâu dài sẽ tác động đến triển vọng ổn định khu vực cũng như quan hệ của Israel với các nước Arập và châu Âu.
Tại Bờ Tây, chính sách mở rộng khu định cư và cách xử lý bạo lực của các nhóm cực đoan Do Thái có thể làm bộc lộ khác biệt giữa các lực lượng chính trị. Những vấn đề này không chỉ liên quan đến định hướng an ninh và đối ngoại, mà còn có thể trở thành trở ngại trong thương lượng liên minh sau bầu cử.
Thử thách hậu bầu cử
Theo quy trình bầu cử Israel, kết quả chính thức dự kiến được công bố chậm nhất ngày 4/11. Sau khi tham vấn các đảng, Tổng thống Isaac Herzog sẽ giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho nghị sỹ được đánh giá có khả năng tập hợp sự ủng hộ lớn nhất tại Quốc hội.
Người được giao nhiệm vụ có 28 ngày để đàm phán và có thể được gia hạn thêm 14 ngày. Nếu các nỗ lực thành lập chính phủ thất bại, Israel có thể phải tiến hành bầu cử mới theo quy định.
Trong thời gian chuyển tiếp, chính phủ đương nhiệm tiếp tục điều hành đất nước, nhưng việc chưa hình thành được liên minh mới có thể khiến một số định hướng chính sách phải chờ đợi, trong khi các vấn đề an ninh và đối ngoại vẫn đòi hỏi quyết định liên tục.
Cuộc bầu cử lần này vì thế không chỉ là cuộc cạnh tranh giữa ông Netanyahu, người có kinh nghiệm cầm quyền và mạng lưới liên minh lâu năm, với ông Eisenkot, người đại diện cho nỗ lực tập hợp lực lượng đối lập. Đây còn là phép thử đối với khả năng dung hòa khác biệt trong hệ thống chính trị Israel.
Ngày 27/10 có thể xác định tương quan lực lượng mới tại Knesset, nhưng chưa chắc trả lời ngay câu hỏi ai sẽ lãnh đạo đất nước.
Bên cạnh số ghế giành được, yếu tố quyết định là khả năng tập hợp ít nhất 61 nghị sỹ và duy trì đồng thuận giữa các đối tác. Cuộc đua giành phiếu có thể kết thúc trong một ngày, nhưng cuộc đua thành lập chính phủ có thể kéo dài nhiều tuần, thậm chí dẫn tới một cuộc bầu cử mới./.