Khi giá cả leo thang làm xói mòn sức mua của các hộ gia đình và chi phí kinh doanh tiếp tục tăng cao, các nhà hoạch định chính sách kinh tế Nhật Bản đang rơi vào thế khó.
Số liệu mới được Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) công bố cho thấy chỉ số giá tiêu dùng (loại trừ thực phẩm tươi sống và các yếu tố đặc biệt) trong tháng 8/2026 tăng 2,6% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi mục tiêu được đặt ra ở mức 2%.
Trong bối cảnh giá cả tăng trên diện rộng, sức mua lại đang có dấu hiệu chững lại. Tiêu dùng tư nhân, thành phần chiếm hơn 50% nền kinh tế Nhật Bản, gần như không tăng trưởng trong quý 2/2026.
Tính đến tháng 7/2026, chi tiêu hộ gia đình (đã điều chỉnh theo lạm phát) giảm so với cùng kỳ năm trước trong suốt 8 tháng liên tiếp.
Nhu cầu tiêu dùng yếu cũng đang gây áp lực lên lợi nhuận của các doanh nghiệp. Ông Shingo Ide, chuyên gia chiến lược cổ phiếu hàng đầu tại Viện Nghiên cứu NLI, lưu ý rằng khi chi phí tăng trên diện rộng, những công ty không thể chuyển phần chi phí này sang người mua thông qua việc tăng giá bán sẽ phải đối mặt với áp lực dai dẳng lên lợi nhuận, khiến hoạt động kinh doanh gặp nhiều khó khăn.
Trong bối cảnh đã xuất hiện những dấu hiệu cho thấy sức tiêu dùng đang suy giảm, việc BoJ tăng lãi suất quá nhanh có thể kìm hãm các hoạt động kinh tế.
Tuy nhiên, nguy cơ đồng yen suy yếu và chi phí nhập khẩu tăng cao sẽ đẩy giá cả lên cao hơn vẫn còn hiện hữu, đòi hỏi ngân hàng trung ương tiếp tục lộ trình thắt chặt chính sách.
Những biến động gần đây của đồng yen càng làm phức tạp thêm các tính toán chính sách của BoJ. Ngay cả sau khi Nhật Bản và Mỹ phối hợp can thiệp vào thị trường tiền tệ, đồng yen vẫn tiếp tục chịu áp lực bán ra.
Tại cuộc họp chính sách tháng 9/2026, BoJ đã nâng lãi suất chủ chốt lên mức 1,25%. Tuy nhiên, do Cục Dự trữ liên bang Mỹ cũng tăng lãi suất, chênh lệch lãi suất giữa hai nước thu hẹp không nhiều và đồng yen đã không thể duy trì đà phục hồi đáng kể.
Bên cạnh đó, ông Kyohei Morita, chuyên gia kinh tế trưởng tại Nomura Securities, cho rằng chính sách tài khóa của chính phủ Thủ tướng Sanae Takaichi đã đẩy kỳ vọng lạm phát lên cao, làm gia tăng lo ngại trên thị trường rằng BoJ đang chậm chân trong việc điều hành chính sách.
Một cuộc khảo sát của Reuters cho thấy 89% số chuyên gia kinh tế được hỏi dự báo chính sách tài khóa của Chính phủ Nhật Bản sẽ khiến đồng yen giảm giá thêm, trong đó thị trường đặc biệt quan tâm đến nguồn kinh phí cho các biện pháp như cắt giảm thuế thực phẩm và mở rộng đầu tư.
Nợ công của Nhật Bản từ lâu đã ở mức cao so với GDP, và khi lợi suất trái phiếu tăng lên, gánh nặng nợ đang chuyển thành áp lực trả lãi ngày càng cấp bách.
Xét cho cùng, những khó khăn kinh tế hiện nay của Nhật Bản không chỉ đơn thuần là vấn đề giá cả leo thang. Chúng bắt nguồn từ sự tác động qua lại giữa sức tiêu dùng sụt giảm, chi phí kinh doanh tăng cao và áp lực tài khóa ngày càng lớn.
Khi phải cân bằng giữa ổn định giá cả, tăng trưởng kinh tế và kiểm soát nợ công, các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản có rất ít dư địa để xoay xở./.