Việt Nam đang nổi lên như một động lực ổn định tại Đông Nam Á, trong khi những điểm tương đồng trong cách tiếp cận đối ngoại đang mở ra cơ hội để Việt Nam và Pháp làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện, nhất là trong các lĩnh vực quốc phòng, hàng không vũ trụ, công nghệ cao, kinh tế và đổi mới sáng tạo.
Chuyến thăm chính thức Pháp từ ngày 9-12/9 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trước hết cho thấy mối quan hệ gần gũi mà Việt Nam và Pháp đã xây dựng và duy trì.
Đây là đánh giá của Tiến sỹ Sophie Boisseau du Rocher trong cuộc trao đổi với phóng viên TTXVN tại Paris. Bà Sophie là thành viên nhóm nghiên cứu Asie21 và là cựu nghiên cứu viên Trung tâm châu Á thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI).
Theo vị chuyên gia nghiên cứu về Đông Nam Á này, dù từng trải qua những giai đoạn căng thẳng và có lúc chưa thực sự hiểu nhau, Việt Nam và Pháp ngày càng hiểu nhau hơn, biết phát huy thế mạnh của mỗi bên và cùng vun đắp nền tảng chung để đưa quan hệ song phương ngày càng sâu sắc trong bối cảnh địa chính trị thế giới có nhiều biến động.
Nền tảng đó được duy trì thông qua nhiều mạng lưới hợp tác và các cuộc tiếp xúc trên nhiều lĩnh vực, trong đó có quốc phòng và an ninh.
Về phía Pháp, kể từ khi công bố Chiến lược quốc phòng tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương vào tháng 5/2019, Paris đã xây dựng nhiều quan hệ đối tác vững chắc trong khu vực và hợp tác với Việt Nam được xem là “lựa chọn tự nhiên.”
Bên cạnh những lợi thế về địa chiến lược, chính sách trung lập tích cực và đối ngoại linh hoạt của Việt Nam cũng thu hút sự chú ý của Paris trong bối cảnh những cán cân lớn trên thế giới đang thay đổi. Việt Nam đồng thời theo đuổi đường lối ngoại giao đa phương và đặt mục tiêu trở thành một điểm kết nối của châu Á mới.
Theo bà Sophie, Pháp có những lợi thế riêng trong quá trình này. Bà cho rằng không một quốc gia châu Âu nào có được mức độ tin cậy tương tự để cùng Việt Nam xây dựng những giải pháp vững chắc trước các thách thức hiện nay, đồng thời không nước châu Âu nào có những lựa chọn ngoại giao gần với Việt Nam như Pháp.
Bà Sophie nhắc lại chuyến thăm lần này là lần thứ hai nhà lãnh đạo Việt Nam tới Paris sau chuyến thăm tháng 10/2024, đồng thời tiếp nối chuyến thăm của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tới Việt Nam vào tháng 5/2025.
Khi đó, Tổng thống Macron muốn tạo động lực mới cho chiến lược của Pháp tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và khẳng định Pháp là một lực lượng vì “hòa bình và cân bằng.”
Trong bối cảnh những chuyển dịch đang diễn ra tại Đông Á cũng như trên thế giới, Tổng thống Macron nhấn mạnh Liên minh châu Âu (EU) có một đường lối nhất quán và có thể là một lựa chọn trước những “mối đe dọa từ hành động cưỡng ép.”
Theo chuyên gia Asie21, Việt Nam có tầm quan trọng đối với Paris trên hai phương diện. Trước hết, Pháp vẫn coi trọng việc duy trì quan hệ gần gũi với những quốc gia có mối liên hệ lịch sử.
Tuy nhiên, điều này cũng khiến một bộ phận dư luận Pháp vẫn nhìn Việt Nam qua lăng kính hoài niệm, nên nhiều người Pháp khi đến Việt Nam không khỏi ngạc nhiên trước một đất nước và xã hội năng động, hiện đại.
Quan trọng hơn, Việt Nam đang giữ một vị thế riêng trên bàn cờ châu Á. Bà Sophie đánh giá cao những thành tựu tăng trưởng của Việt Nam kể từ khi bắt đầu công cuộc Đổi mới cách đây 40 năm, đưa đất nước trở thành một trong những động lực kinh tế hàng đầu Đông Nam Á.
Cùng với đó, Việt Nam đang hướng tới việc phát huy vai trò thực chất hơn trong ASEAN và trở thành một điểm kết nối giữa Trung Quốc và Mỹ, giữ được thế chủ động khi đứng trong cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc.
Theo bà, Việt Nam đã thực sự trở thành một động lực ổn định tại Đông Nam Á, thậm chí có thể là một hình mẫu về tránh bẫy thu nhập trung bình. Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nền kinh tế lớn thứ hai ASEAN, sau Indonesia. Những thành tựu này là một “phép màu rất cụ thể” mà các doanh nghiệp Pháp mong muốn tham gia sâu hơn.
Đề cập đến quan hệ song phương, bà Sophie cho rằng việc Việt Nam và Pháp nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện ngày 7/10/2024 đã phát đi một “tín hiệu mạnh mẽ và rõ ràng.”
Pháp là quốc gia châu Âu đầu tiên có được khuôn khổ quan hệ này với Việt Nam, 11 năm sau khi hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược năm 2013.
Theo bà, hai nước có một số lợi ích chung quan trọng, trong đó có duy trì ổn định ở Biển Đông, bảo đảm một không gian biển mở, hoạt động trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, cũng như đề cao chủ nghĩa đa phương nhằm đa dạng hóa quan hệ đối tác trong bối cảnh các liên minh lớn ngày càng phức tạp và mong manh.
Trên những lĩnh vực này, Việt Nam và Pháp đã có những điểm bổ trợ cho nhau và cần tiếp tục phát huy.
Theo chuyên gia Pháp, sau khi Kế hoạch hành động triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện được thông qua vào tháng 6/2025, nhiệm vụ hiện nay là tiếp tục làm sâu sắc và cụ thể hóa kế hoạch này, tạo nền tảng hợp tác thực chất, lâu dài và thậm chí có thể trở thành một mô hình trong khu vực.
Bà Sophie nhận định hai nước hiện đều mong muốn làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác, trong đó phía Việt Nam thể hiện rõ quyết tâm này. Chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tạo cơ hội để Pháp đưa ra những đề xuất cụ thể trong các lĩnh vực thế mạnh như quốc phòng và hàng không vũ trụ.
Theo bà Sophie, Paris có cơ hội phát huy những điểm tương đồng với chính sách của Việt Nam, qua đó góp phần tăng cường khả năng tự chủ chiến lược của Việt Nam. Những lĩnh vực quan trọng như hạt nhân dân sự, hàng không, vũ trụ và công nghệ cao sẽ nằm trong trọng tâm thảo luận.
Nhà nghiên cứu khoa học chính trị này cho rằng một lợi thế của Pháp là khả năng “chuyển giao năng lực,” phù hợp với chính sách tự chủ của Việt Nam. Trong khi đó, theo đánh giá của bà, Trung Quốc-đối tác kinh tế lớn của Việt Nam-có xu hướng tạo ra một mô hình phụ thuộc hơn.
Bà Sophie đặc biệt lưu ý những thay đổi lớn đang diễn ra tại Việt Nam sau Đại hội XIV của Đảng vào tháng 1/2026. Theo bà, Đại hội đã xác định những định hướng chiến lược mới nhằm đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế có thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời đề ra khuôn khổ phát triển cho 10 năm tới với một chương trình hiện đại hóa đầy tham vọng mà bà gọi là công cuộc “Đổi mới 2.0.”
Trọng tâm của mô hình tăng trưởng mới là đổi mới sáng tạo, kinh tế tri thức, chuyển đổi số, phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn. Việt Nam cũng đang triển khai những dự án quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam, các mạng lưới metro và đường cao tốc đô thị, sân bay quốc tế Long Thành và những khu công nghiệp mới.
Theo bà Sophie, Pháp có thể đóng góp một cách cụ thể vào quá trình mà bà gọi là sự “phục hưng quốc gia” của Việt Nam. Tuy nhiên, chuyên gia Pháp cũng cho rằng cần nhìn nhận thực tế một cách tỉnh táo.
Kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và Việt Nam đạt 260 tỷ USD vào năm 2024, trong khi thương mại Việt-Pháp không vượt quá 10 tỷ USD.
Bên cạnh đó, cách tiếp cận của Pháp hiện nay, chủ yếu dựa vào các tập đoàn lớn, không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả. Paris có xu hướng tập trung hỗ trợ những doanh nghiệp hàng đầu của mình.
Chẳng hạn, trong chuyến thăm Việt Nam năm 2025, Tổng thống Macron đi cùng lãnh đạo nhiều tập đoàn lớn. Theo bà, cách làm này phần nào khiến các doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa được chú trọng đúng mức, dù đây có thể là hướng đi ít phô trương hơn nhưng mang lại hiệu quả thực tế.
Dẫn kinh nghiệm của Đức, Italy, Hà Lan và Bỉ-những nước đạt kết quả tốt hơn Pháp, bà Sophie cho rằng việc khuyến khích và tạo thuận lợi cho hợp tác giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Pháp và Việt Nam sẽ giúp các doanh nghiệp Pháp giành thêm thị phần tại một nền kinh tế năng động, nơi mức sống của tầng lớp trung lưu ngày càng được cải thiện.
Theo bà, cách tiếp cận thực tế tương tự cũng cần được áp dụng trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo. Năng lực nghiên cứu của Pháp được thừa nhận, nhưng việc biến những thế mạnh đó thành các dự án cụ thể vẫn còn chậm. “Năm Đổi mới sáng tạo Pháp-Việt Nam 2025-2026” đến nay chưa tạo được sức bật như kỳ vọng trong các lĩnh vực chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.
Nhìn về những năm tới, bà Sophie cho rằng dư địa hợp tác giữa Việt Nam và Pháp rất rộng. Bên cạnh các siêu dự án vốn được Pháp đặc biệt quan tâm, hai nước còn nhiều việc phải làm để phát huy năng lực của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chính quyền địa phương và các trường đại học.
Quan trọng hơn, hai bên cần lựa chọn những dự án hướng tới tương lai, tập trung vào các lĩnh vực chiến lược sẽ định hình nền kinh tế trong những năm tới.
Việt Nam nằm giữa nhiều nền kinh tế có thế mạnh về đổi mới sáng tạo, nhưng theo bà, không phải đối tác nào cũng sẵn sàng chia sẻ những thế mạnh đó. Vì vậy, các dự án hợp tác mà Pháp đề xuất cần làm nổi bật những giá trị riêng mà nước này có thể mang lại.
Theo bà, trong điều kiện năng lực và khả năng cạnh tranh tương đương, những bảo đảm pháp lý của Pháp, với các quy định rõ ràng và được tôn trọng, là một lợi thế đáng kể. Hai nước cũng cần tận dụng các mạng lưới hợp tác hiện có và dành đủ nguồn lực để những mạng lưới này phát triển các dự án có triển vọng.
Bà Sophie cho rằng ngoại giao cũng cần được phát huy tốt hơn để đưa châu Âu và Đông Nam Á xích lại gần nhau.
Đây là hai khu vực có lịch sử chung nhưng chưa định hình rõ tương lai chung. Việc triển khai những dự án có tầm vóc toàn cầu không chỉ có thể giúp Việt Nam và Pháp phát huy vai trò khởi xướng mà còn tác động trực tiếp tới quan hệ song phương.
Theo bà Sophie, Việt Nam và Pháp đều theo đuổi đường lối ngoại giao hướng tới tự chủ và cùng đứng trước những thay đổi của môi trường quốc tế, từ những xáo trộn do chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump gây ra đến những thách thức từ trật tự do Trung Quốc định hình.
Trong bối cảnh đó, cần cùng nhau xác định một cách cụ thể những giá trị mà Việt Nam và Pháp, với tư cách những nước tầm trung, có thể đóng góp cho ổn định toàn cầu. Theo bà Sophie, các nước Đông Nam Á cũng như các nước châu Âu cần bác bỏ “luật của kẻ mạnh” và xây dựng những hình thức hợp tác mới để cùng ứng phó và duy trì quyền tự chủ chiến lược.
Bà nhắc lại rằng trong chuyến thăm Việt Nam năm 2025, Tổng thống Emmanuel Macron từng nhấn mạnh châu Âu, trong đó có Pháp, là những đối tác thiết yếu của Đông Nam Á trong bối cảnh khu vực chịu ảnh hưởng mạnh từ nguồn cung của châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, đồng thời bị tác động bởi cuộc chiến thương mại của Washington.
Theo vị chuyên gia Pháp, kể từ đó tình hình còn trở nên căng thẳng hơn. Trong bối cảnh này, vấn đề đặt ra là Việt Nam và Pháp có thể cùng nhau tạo dựng một lựa chọn có sức hấp dẫn như thế nào, qua đó phát huy vai trò trong những cấu trúc quốc tế mới đang hình thành./.
Việt Nam-Pháp củng cố hợp tác trên nền tảng đối thoại và tin cậy
Quan hệ Việt-Pháp được xây dựng trên nền tảng đối thoại chân thành, tôn trọng lẫn nhau, tạo cơ sở để hai nước mở rộng hợp tác quốc phòng, kinh tế, năng lượng, kinh tế biển và bảo vệ hạ tầng dưới biển.
