Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục. Vì vậy, các cơ sở đào tạo giáo viên, các trường sư phạm có vị trí, vai trò hết sức quan trọng, không chỉ trong đào tạo giáo viên mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên mà còn trong đào tạo đội ngũ giảng viên đại học, bởi nhiều giảng viên đại học cũng cần được trang bị nghiệp vụ sư phạm.
Đó là khẳng định của Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng tại Tọa đàm góp ý xây dựng Đề án phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo các trường sư phạm giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045 do Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức ngày 12/11.
Theo Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang khẩn trương xây dựng Đề án để trình Thủ tướng Chính phủ trong quý IV/2026. Điều quan trọng không chỉ là hoàn thành đúng tiến độ mà phải xác định được những mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp khả thi, tạo chuyển biến thực chất khi triển khai.
Thứ trưởng đề nghị các cơ sở đào tạo giáo viên nhìn thẳng vào thực tế, đánh giá khách quan những điểm nghẽn trong đào tạo giáo viên hiện nay. Trong đó, cần làm rõ điều kiện bảo đảm chất lượng, nhất là cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, giảng đường, ký túc xá, trang thiết bị của các trường và khoa sư phạm.
Đối với đội ngũ, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng, cơ cấu hay học hàm, học vị mà quan trọng hơn là khả năng thu hút và giữ chân giảng viên, nhà khoa học trong lĩnh vực sư phạm.
Thứ trưởng đề nghị các trường phân tích cụ thể những vướng mắc về cơ chế tài chính, nguồn thu và chính sách đối với giảng viên sư phạm; đồng thời kiến nghị các chính sách cần thiết để giảng viên yên tâm công tác, đóng góp cho sự nghiệp đào tạo giáo viên. Chính sách đối với sinh viên sư phạm cũng cần được rà soát, đánh giá để kịp thời tháo gỡ những bất cập.
Về chương trình đào tạo, Thứ trưởng cho rằng, trước yêu cầu đổi mới sáng tạo và thực tiễn giáo dục hiện nay, sinh viên sư phạm phải được trang bị năng lực chủ động, sáng tạo, tự học, tự nghiên cứu và tự thích ứng. Sách giáo khoa không còn là nguồn học liệu duy nhất.
Giáo viên cần biết khai thác nhiều nguồn học liệu khác nhau để làm phong phú nội dung, phương pháp giảng dạy. Vì vậy, các trường cần quan tâm đổi mới chương trình, giáo trình, đồng thời nâng cao chất lượng thực tập, thực hành của sinh viên.
Một nội dung quan trọng khác là định hướng phát triển mạng lưới các trường sư phạm. Theo Thứ trưởng, việc phát triển các trường sư phạm không nên theo hướng dàn hàng ngang mà cần có những trường trọng điểm giữ vai trò dẫn dắt.
Các tiêu chí, tiêu chuẩn của trường sư phạm trọng điểm quốc gia, cũng như phương án phân bố, quy hoạch giữa ba miền Bắc, Trung, Nam cần được nghiên cứu, trao đổi cụ thể.
Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng, Chính phủ giao Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng Đề án “Phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo các trường sư phạm đến năm 2030, định hướng đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045” là cơ hội lớn đối với hệ thống các trường sư phạm.
Đề án liên quan đến tất cả các trường sư phạm, từng giảng viên và cán bộ nhà trường. Vì vậy, việc huy động trí tuệ, lắng nghe ý kiến từ chính đội ngũ đang trực tiếp làm công tác đào tạo giáo viên là hết sức cần thiết.
Trình bày những vấn đề cốt lõi trong dự thảo Đề án, Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Ngọc Hà, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm Hà Nội cho biết, cả nước hiện có 98 cơ sở đào tạo giáo viên, song năng lực giữa các cơ sở chưa đồng đều, mạng lưới còn phân tán và thiếu chuẩn hóa.
Tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sỹ đạt 33,1%, nhưng nhiều trường chỉ ở mức 20–22%. Cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, không gian thực hành hiện đại còn thiếu; hạ tầng số phân tán, năng lực số và trí tuệ nhân tạo (AI) của giảng viên, sinh viên chưa đồng đều.
Một trong những điểm nghẽn lớn là mối liên kết giữa đào tạo và sử dụng giáo viên chưa chặt chẽ. Chuỗi dự báo nhu cầu, xác định chỉ tiêu, đặt hàng đào tạo, tuyển dụng và phát triển nghề nghiệp chưa hình thành vòng khép kín.
Tỷ lệ đặt hàng đào tạo theo Nghị định 116 còn dưới 2%; việc theo dõi sinh viên sau tốt nghiệp, đánh giá mức độ tiến bộ và khả năng duy trì nghề nghiệp chưa được thực hiện đầy đủ.
Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Ngọc Hà nhấn mạnh, Đề án không chỉ phát triển các trường sư phạm mà thông qua đó kiến tạo năng lực quốc gia về nghiên cứu, phát triển và đổi mới giáo dục. Trong đó, xây dựng một hệ sinh thái khoa học giáo dục quốc gia gồm sáu cấu phần liên kết hữu cơ, trong đó ưu tiên đầu tư mạnh mẽ cho các trường đại học sư phạm trọng điểm để tạo bước phát triển đột phá về năng lực dẫn dắt quốc gia và khả năng cạnh tranh quốc tế.
Các trường này đóng vai trò hạt nhân, gắn nghiên cứu với thực nghiệm, chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành chính sách và thực tiễn giáo dục.
Trên cơ sở đó, dự thảo Đề án xác định yêu cầu chuẩn hóa toàn hệ thống, đồng thời đầu tư vượt trội theo sứ mạng và năng lực của từng cơ sở, hình thành các trường sư phạm trọng điểm quốc gia và trọng điểm vùng. Trong đó, trường trọng điểm quốc gia giữ vai trò hạt nhân về nghiên cứu, phát triển lý luận giáo dục, tham mưu chính sách, xây dựng chuẩn và chuyển giao các kết quả nghiên cứu; trường trọng điểm vùng tập trung cung ứng giáo viên, phát triển chuyên môn, bồi dưỡng và liên kết với các trường phổ thông, địa phương.
Đề án xác định sáu cấu phần nhiệm vụ trọng tâm, gồm: chương trình và thực hành; phát triển đội ngũ; tài chính và hạ tầng; nghiên cứu khoa học và quản trị số; hợp tác quốc tế; mạng lưới và chính sách. Trong đó, đổi mới đào tạo giáo viên được triển khai xuyên suốt từ tuyển sinh đến sau tốt nghiệp, chuyển từ chủ yếu dựa vào thành tích học thuật sang đánh giá tố chất, phẩm chất và tiềm năng nghề nghiệp; chuẩn hóa chương trình theo năng lực, tăng cường thực hành và đánh giá năng lực hành nghề.
Trường phổ thông được xác định là đối tác cùng tham gia đào tạo, đánh giá; giáo viên mới được hỗ trợ trong 1-2 năm đầu vào nghề.
Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung trao đổi, đóng góp ý kiến và đề xuất nhiều giải pháp, kiến nghị chính sách nhằm hoàn thiện nội dung Đề án. Trong đó có các liên quan đến định hướng phát triển các trường sư phạm, cơ chế đầu tư, nâng cao chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu khoa học và gắn kết giữa đào tạo với nhu cầu thực tiễn được đặt ra./.
Giáo viên vùng khó gửi hàng loạt kiến nghị đến Bộ Giáo dục và Đào tạo
Giảm sỹ số, nhất là với khối 1, tạo điều kiện để thầy cô phát triển chuyên môn, cơ chế để giữ chân nhà giáo giỏi, có kinh nghiệm cho trường vùng khó... là những vấn đề được các giáo viên đặt ra.
