Việt Nam là quốc gia có thế mạnh về thuốc y học cổ truyền trong điều trị bệnh. Thực tế trong công tác điều trị tại các bệnh viện đã cho thấy việc sử dụng thuốc y học cổ truyền chiếm vai trò quan trọng tại các cơ sở y tế.
Tuy nhiên, thời gian qua, tỷ trọng sử dụng thuốc y học cổ truyền trong cơ cấu chi chung của thuốc đã giảm từ 7,5%, xuống 4,5%. Nguyên nhân là do sau đại dịch COVID-19, việc mua sắm đấu thầu thuốc khó khăn chung, bên cạnh đó là việc đứt gãy nguồn cung của loại thuốc này và đặc biệt hơn nữa là do sự cạnh tranh của thuốc tân dược. Do vậy, Bộ Y tế đang triển khai đề xuất nhiều biện pháp để phát huy thế mạnh của y học cổ truyền.
Đưa những giá trị truyền thống lên tầm cao mới
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nêu rõ, phát triển y học cổ truyền là chủ trương nhất quán, lâu dài của Đảng và Nhà nước, gắn với bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; đồng thời góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị y học, tri thức và bản sắc văn hóa của dân tộc. Trong bối cảnh mới, cần đưa những giá trị truyền thống lên một tầm cao mới, gắn với sự phát triển của đất nước và đời sống hiện đại.
Trong nhiều năm qua, chủ trương này đã được cụ thể hóa thông qua các chính sách về khám bệnh, chữa bệnh; dược liệu; thuốc y học cổ truyền; đào tạo; nghiên cứu khoa học; bảo hiểm y tế và bảo tồn, phát huy các giá trị của y học cổ truyền.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết các văn bản của Trung ương, trong đó có Chỉ thị, Kết luận của Ban Bí thư và đặc biệt là Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị, tiếp tục khẳng định yêu cầu bảo tồn, phát huy y học cổ truyền trong tổng thể nhiệm vụ chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Trước đó, tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế ngày 20/5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu có tư duy mới, tầm nhìn mới và cách tiếp cận mới đối với y học cổ truyền. Phát triển lĩnh vực này không phải trở lại những phương thức cũ mà cần kế thừa tinh hoa của cha ông trên nền tảng khoa học, công nghệ hiện đại, đưa y học cổ truyền trở thành một bộ phận hữu cơ của nền y học quốc gia và nguồn lực phát triển đất nước.
Vì vậy, điều này đặt ra yêu cầu chuyển cách tiếp cận từ bảo tồn đơn thuần sang khai thác có trách nhiệm và phát huy giá trị của di sản. Những bài thuốc, phương pháp chữa bệnh, nguồn dược liệu và tri thức bản địa có giá trị cần được nghiên cứu, kiểm chứng, chuẩn hóa và đưa vào thực tiễn trên cơ sở khoa học, an toàn và hiệu quả.
Việt Nam được đánh giá là một trong những nước có nguồn tài nguyên dược liệu đa dạng, phong phú, được xếp hàng thứ 3 trên thế giới khi sở hữu hơn 5.117 loài cây thuốc và nấm, 408 loài động vật, 52 loài tảo biển và 75 loại khoáng vật dùng làm thuốc. Đây được xem là nguồn tài nguyên quý, là lợi thế đặc biệt quan trọng để phát triển y học cổ truyền, công nghiệp dược và kinh tế sinh học của đất nước.
Mạng lưới y học cổ truyền của Việt Nam tương đối rộng từ Trung ương đến địa phương, nguồn tri thức phong phú, nguồn dược liệu đa dạng và nhu cầu sử dụng của người dân lớn. Đây là những nền tảng quan trọng để tiếp tục nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Chiến lược phải thể hiện được yêu cầu đổi mới tư duy
Theo Bộ trưởng Bộ Y tế, thực hiện các định hướng này, Bộ Y tế đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định giao nhiệm vụ triển khai; trong đó Bộ Y tế được giao xây dựng Chiến lược quốc gia phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; cùng với đó là nhiệm vụ xây dựng Luật về y học cổ truyền.
Mặc dù y học cổ truyền đã tồn tại và phát triển qua nhiều thế hệ, đến nay Việt Nam chưa có một chiến lược quốc gia riêng về phát triển lĩnh vực này và cũng chưa có luật riêng được Quốc hội thông qua. Các quy định hiện nay chủ yếu được thực hiện trong khuôn khổ Luật Khám bệnh, chữa bệnh và Luật Dược. Đây là trách nhiệm của thế hệ hiện nay trong việc tiếp tục kế thừa, phát huy những giá trị mà các thế hệ đi trước để lại.
Hiện nay, hệ thống bệnh viện y học cổ truyền, khoa y học cổ truyền tại các địa phương phát triển chưa đồng đều. Tiềm năng của y học cổ truyền trong phòng bệnh, quản lý bệnh mạn tính, chăm sóc người cao tuổi và chăm sóc sức khỏe ban đầu chưa được phát huy đầy đủ.
Theo bà Lan, chiến lược lần này không thể tiếp cận theo hướng phát triển riêng rẽ từng lĩnh vực của y học cổ truyền mà phải hình thành một hệ sinh thái đồng bộ, kết nối giữa chăm sóc sức khỏe, khoa học công nghệ, đào tạo nhân lực, dược liệu và công nghiệp dược liệu, bảo tồn tri thức, sở hữu trí tuệ, thị trường, văn hóa và du lịch. Cách tiếp cận này đòi hỏi phải nhìn y học cổ truyền bằng một tầm nhìn mới, trong một bối cảnh mới, có sự kết nối giữa nhiều lĩnh vực.
Đơn cử, đào tạo nhân lực, khả năng đưa các bài thuốc, phương pháp điều trị vào thực tiễn hay vấn đề bảo hiểm y tế chi trả không thể được xem xét tách rời mà cần được đặt trong một tổng thể để có giải pháp phù hợp.
Theo Bộ trưởng Bộ Y tế, đây là vấn đề cần được định hướng ở tầm vĩ mô, không thể chỉ giao cho một địa phương hay riêng ngành y tế. Việc chế biến, phát triển hóa dược và đưa dược liệu trở thành nguyên liệu phục vụ sản xuất thuốc là cả một quá trình, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều bộ, ngành và địa phương. Bên cạnh Nghị quyết số 72, Trung ương cũng đã có nghị quyết về phát triển hóa dược, song còn nhiều nhiệm vụ cần tiếp tục triển khai.
Do vậy, dự thảo chiến lược phải làm rõ quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp, thể hiện được yêu cầu đổi mới tư duy về phát triển y học cổ truyền trong giai đoạn mới. Các mục tiêu đến năm 2030 phải khả thi, đo lường được, đồng thời cần tính đến các giai đoạn 2030, 2035 và 2045, với những chỉ tiêu cụ thể về mạng lưới, y học cổ truyền tại tuyến cơ sở, nhân lực, dược liệu, nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số, bảo hiểm y tế và sản phẩm, dịch vụ y học cổ truyền./.
Khoa học công nghệ: Chìa khóa nâng tầm giá trị dược liệu của Việt Nam