Hạt dẻ Trùng Khánh nổi tiếng đã đi vào sách giáo khoa môn Văn của học sinhcấp I (nay là cấp tiểu học) vào những năm 60 của thế kỷ trước nhưng ít ai códuyên được thưởng thức món ẩm thực chính hiệu độc đáo này, nếu có cũng rất làhiếm hoi.
Để "mục sở thị" nơi đã sản sinh ra thứ sản vật quý hiếm mang tên TrùngKhánh, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) đã làm chuyến "trẩy hội nướcnon Cao Bằng" xem liệu nó có trở thành “cổ tích” hay không?
Tuy "lụi" nhưng không "tàn"
Theo như lời ông Lê Văn Lạc, Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh Cao Bằng, hạt dẻ ở Việt Nam là thứ quả chỉ có ở vùng đất biên cương Lạng Sơn, Cao Bằng mà thôi.Dù có chế biến theo cách luộc, rang, sấy khô hay ninh với chân giò, thịt gà,hương vị thơm ngát đặc trưng của nó vẫn vẹn nguyên. Nhưng hạt dẻ thơmngon, bùi ngậy nhất và có hương thơm đặc biệt không nơi đâu sánh bằng phải đượctrồng trên đất Trùng Khánh.
Quả có màu nâu đều, tròn trịa, hạt nhỏ nhất cũng bằng ngón chân cái. Tuy vậy,do đồng bào Tày, Nùng trồng theo lối quảng canh nên sản lượng không đáng kể.Ngay tại thị xã này ai có "cơ may" mới mua được đúng hạt dẻ Trùng Khánh, mà phảivào tháng Chín, tháng Mười hàng năm vì đây là mùa thu hoạch.
Sau thời điểm này, dù là người địa phương sành sỏi cũng khó lòng mua được doviệc bảo quản tránh bị ẩm mọt rất khó khăn.
Ông Nông Văn Nhâm, PhóChủ tịch huyện cho biết diện tích trồng cây dẻ ở đây lúc cao điểmlên đến 500ha, nhưng hiện chỉ còn 300ha trong vườn của khoảng 100 hộ. Diệntích này giảm đi là do trước năm 2008, tỉnh cho phép trồng cây đặc sản nàynằm trong Chương trình năm triệu hecta rừng, nên nó trở thành "cây dẻ hoang."
Tiếp đó, cơ quan chức năng lại ứng dụng nhân giống dẻ bằng phương pháp cấy ghép,nhưng khi mang đi trồng, đa số đều còi cọc, một vài cây có quả thì "chỉ to bằngngón tay út" nên đồng bào buộc phải chặt bỏ thay thế bằng cây khác, hoặc trồnglại bằng phương pháp truyền thống ươm mầm.
Tuy trồng cây dẻ không tốn công sức chăm sóc, giá thành hạt dẻ cao hơn ngô, đậuđỗ nhưng đồng bào ở Trùng Khánh vẫn chẳng muốn mở rộng diện tích là do phong tụcthả rông trâu bò ảnh hưởng lớn đến việc bảo vệ và thu hoạch hạt dẻ. Đặc biệt làngười tiêu dùng không có căn cứ để nhận biết đâu là hạt dẻ Trùng Khánh đíchthực, nên đồng bào sợ trồng nhiều lại khó tiêu thụ.
Đến nay huyện chỉ còn bốn xã Khâm Thành, Chí Viễn, Đình Minh và Phong Châucòn diện tích trồng Dẻ tập trung, gia đình nhiều nhất là một hecta. Do đó,trong báo cáo phát triển kinh tế của huyện cũng không hề có một dòng nào đề cậpđến cây dẻ - thứ cây đặc sản có đủ điều kiện trở thành “mũi nhọn” hàng hóa ởđịa phương.
3.000ha có khả thi?
Trong số các dự án mà tỉnh Cao Bằng mời gọi đầu tư năm nay, trong đó có dự ántrồng và chế biến hạt dẻ 3.000ha tại huyện Trùng Khánh, tổng vốn đầu tư lên đếnba triệu USD bằng giải pháp liên doanh hoặc 100% vốn đối tác.
Về dự án này, ông Nông Văn Nhâm cho rằng điều đó có thể thành hiện thực nếugiải quyết thấu đáo về thương hiệu, công nghệ bảo quản, đầu ra ổn định và giá cảhợp lý. Bởi lẽ huyện vẫn còn hơn 3.000ha đất trồng màu đủ điều kiện thổ nhưỡngchuyển đổi thành diện tích chuyên canh cây dẻ, để trở thành vùng nguyên liệu tậptrung.
Từ năm 2002, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh đã triển khai dự án xây dựng mô hìnhbảo quản và chế biến một số quả đặc hữu như hạt dẻ, mắc mật thuộc dự án củaChương trình nông thôn miền núi do Viện Cơ điện nông nghiệp chuyển giao.
Tiếp đó, từ tháng 11/2008, Ủy ban Nhân dân huyện Trùng Khánh đã chủ trì thựchiện dự án thuộc Chương trình hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ của doanhnghiệp, xây dựng chỉ dẫn địa lý “Trùng Khánh” cho sản phẩm hạt dẻ, tỉnh CaoBằng.
Ngoài những công việc chính đã hoàn thành, dự án còn thành lập Hiệp hội hạtdẻ Trùng Khánh gồm bốn chi hội, với 27 tổ hội quy tụ gần 450 hộ tham gia.Hiện bốn xã được thụ hưởng dự án này đã có gần 80ha dẻ, trong đó 72ha đã chothu hoạch khoảng 70 tấn/năm, đạt thu nhập bình quân tới 100 triệu đồng/ha.
Công ty Quảng cáo tầm nhìn OCC đã thiết kế sản xuất thử dấu hiệu nhận biết vềlogo, nhãn hiệu sản phẩm hạt dẻ Trùng Khánh; Phòng Nông nghiệp huyện cũng đãhoàn tất Điều lệ Hội, Quy chế sử dụng nhãn hiệu tập thể “hạt dẻ Trùng Khánh,”quy chế quản lý chất lượng sản phẩm.
Đây là cơ sở cần thiết tạo thương hiệu chohạt dẻ Trùng Khánh và đa dạng hóa các sản phẩm chiết xuất tinh dầu, bánh kẹo,rượu…từ hạt dẻ, giúp đồng bào các dân tộc ở vùng biên cương xa xôi này trongtương lai gần có thể làm giàu ngay chính quê hương mình./.
Để "mục sở thị" nơi đã sản sinh ra thứ sản vật quý hiếm mang tên TrùngKhánh, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) đã làm chuyến "trẩy hội nướcnon Cao Bằng" xem liệu nó có trở thành “cổ tích” hay không?
Tuy "lụi" nhưng không "tàn"
Theo như lời ông Lê Văn Lạc, Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh Cao Bằng, hạt dẻ ở Việt Nam là thứ quả chỉ có ở vùng đất biên cương Lạng Sơn, Cao Bằng mà thôi.Dù có chế biến theo cách luộc, rang, sấy khô hay ninh với chân giò, thịt gà,hương vị thơm ngát đặc trưng của nó vẫn vẹn nguyên. Nhưng hạt dẻ thơmngon, bùi ngậy nhất và có hương thơm đặc biệt không nơi đâu sánh bằng phải đượctrồng trên đất Trùng Khánh.
Quả có màu nâu đều, tròn trịa, hạt nhỏ nhất cũng bằng ngón chân cái. Tuy vậy,do đồng bào Tày, Nùng trồng theo lối quảng canh nên sản lượng không đáng kể.Ngay tại thị xã này ai có "cơ may" mới mua được đúng hạt dẻ Trùng Khánh, mà phảivào tháng Chín, tháng Mười hàng năm vì đây là mùa thu hoạch.
Sau thời điểm này, dù là người địa phương sành sỏi cũng khó lòng mua được doviệc bảo quản tránh bị ẩm mọt rất khó khăn.
Ông Nông Văn Nhâm, PhóChủ tịch huyện cho biết diện tích trồng cây dẻ ở đây lúc cao điểmlên đến 500ha, nhưng hiện chỉ còn 300ha trong vườn của khoảng 100 hộ. Diệntích này giảm đi là do trước năm 2008, tỉnh cho phép trồng cây đặc sản nàynằm trong Chương trình năm triệu hecta rừng, nên nó trở thành "cây dẻ hoang."
Tiếp đó, cơ quan chức năng lại ứng dụng nhân giống dẻ bằng phương pháp cấy ghép,nhưng khi mang đi trồng, đa số đều còi cọc, một vài cây có quả thì "chỉ to bằngngón tay út" nên đồng bào buộc phải chặt bỏ thay thế bằng cây khác, hoặc trồnglại bằng phương pháp truyền thống ươm mầm.
Tuy trồng cây dẻ không tốn công sức chăm sóc, giá thành hạt dẻ cao hơn ngô, đậuđỗ nhưng đồng bào ở Trùng Khánh vẫn chẳng muốn mở rộng diện tích là do phong tụcthả rông trâu bò ảnh hưởng lớn đến việc bảo vệ và thu hoạch hạt dẻ. Đặc biệt làngười tiêu dùng không có căn cứ để nhận biết đâu là hạt dẻ Trùng Khánh đíchthực, nên đồng bào sợ trồng nhiều lại khó tiêu thụ.
Đến nay huyện chỉ còn bốn xã Khâm Thành, Chí Viễn, Đình Minh và Phong Châucòn diện tích trồng Dẻ tập trung, gia đình nhiều nhất là một hecta. Do đó,trong báo cáo phát triển kinh tế của huyện cũng không hề có một dòng nào đề cậpđến cây dẻ - thứ cây đặc sản có đủ điều kiện trở thành “mũi nhọn” hàng hóa ởđịa phương.
3.000ha có khả thi?
Trong số các dự án mà tỉnh Cao Bằng mời gọi đầu tư năm nay, trong đó có dự ántrồng và chế biến hạt dẻ 3.000ha tại huyện Trùng Khánh, tổng vốn đầu tư lên đếnba triệu USD bằng giải pháp liên doanh hoặc 100% vốn đối tác.
Về dự án này, ông Nông Văn Nhâm cho rằng điều đó có thể thành hiện thực nếugiải quyết thấu đáo về thương hiệu, công nghệ bảo quản, đầu ra ổn định và giá cảhợp lý. Bởi lẽ huyện vẫn còn hơn 3.000ha đất trồng màu đủ điều kiện thổ nhưỡngchuyển đổi thành diện tích chuyên canh cây dẻ, để trở thành vùng nguyên liệu tậptrung.
Từ năm 2002, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh đã triển khai dự án xây dựng mô hìnhbảo quản và chế biến một số quả đặc hữu như hạt dẻ, mắc mật thuộc dự án củaChương trình nông thôn miền núi do Viện Cơ điện nông nghiệp chuyển giao.
Tiếp đó, từ tháng 11/2008, Ủy ban Nhân dân huyện Trùng Khánh đã chủ trì thựchiện dự án thuộc Chương trình hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ của doanhnghiệp, xây dựng chỉ dẫn địa lý “Trùng Khánh” cho sản phẩm hạt dẻ, tỉnh CaoBằng.
Ngoài những công việc chính đã hoàn thành, dự án còn thành lập Hiệp hội hạtdẻ Trùng Khánh gồm bốn chi hội, với 27 tổ hội quy tụ gần 450 hộ tham gia.Hiện bốn xã được thụ hưởng dự án này đã có gần 80ha dẻ, trong đó 72ha đã chothu hoạch khoảng 70 tấn/năm, đạt thu nhập bình quân tới 100 triệu đồng/ha.
Công ty Quảng cáo tầm nhìn OCC đã thiết kế sản xuất thử dấu hiệu nhận biết vềlogo, nhãn hiệu sản phẩm hạt dẻ Trùng Khánh; Phòng Nông nghiệp huyện cũng đãhoàn tất Điều lệ Hội, Quy chế sử dụng nhãn hiệu tập thể “hạt dẻ Trùng Khánh,”quy chế quản lý chất lượng sản phẩm.
Đây là cơ sở cần thiết tạo thương hiệu chohạt dẻ Trùng Khánh và đa dạng hóa các sản phẩm chiết xuất tinh dầu, bánh kẹo,rượu…từ hạt dẻ, giúp đồng bào các dân tộc ở vùng biên cương xa xôi này trongtương lai gần có thể làm giàu ngay chính quê hương mình./.
Văn Hào-Thanh Tuấn (/Vietnam+)
