Tiếp tục chương trình làm việc kỳ họp thứ tư, ngày 7/11, Quốc hội thảo luận ởhội trường về việc thực hiện chính sách, pháp luật trong giải quyết khiếu nại,tố cáo của công dân đối với các quyết định hành chính về đất đai.
Phiên thảoluận được phát thanh và truyền hình trực tiếp để cử tri và nhân dân cả nước theodõi.
Mở đầu phiên thảo luận, Quốc hội đã nghe Ủy viên Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủnhiệm Ủy ban kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Giàu trình bày Báo cáo của Ủy banthường vụ Quốc hội về kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luậttrong giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đối với các quyết định hànhchính về đất đai.
70% khiếu kiện là về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Theo số liệu tổng hợp của Thanh tra Chính phủ, từ năm 2003 đến năm 2010, các cơquan hành chính nhà nước các cấp đã tiếp nhận và xử lý trên 1,2 triệu đơn thưkhiếu nại, tố cáo. Đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai bình quânhàng năm chiếm 69,79%. Riêng từ năm 2008-2011, kết quả giải quyết khiếu nại, tốcáo đạt 84%. Trong đó, số vụ khiếu nại đúng chiếm 19,8%, có đúng có sai chiếm28% và sai chiếm 52,2%; số vụ tố cáo đúng chiếm 16,2%, có đúng có sai chiếm29,6% và sai chiếm 54,2%.
Nội dung khiếu nại, tố cáo đối với các quyết định hành chính trong quản lý đấtđai chủ yếu tập trung: khiếu nại các quyết định hành chính về thu hồi đất, bồithường, hỗ trợ, tái định cư chiếm khoảng 70%; về giao đất, cho thuê đất, chophép chuyển mục đích sử dụng đất; về cấp, thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụngđất.
Đoàn giám sát nhận định, đây là vấn đề phức tạp nếu không được giải quyết tốt sẽảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Tình hình khiếu nại, tốcáo đối với các quyết định hành chính về đất đai có nhiều nguyên nhân, nhưng chủyếu do: Sự bất cập của hệ thống chính sách, pháp luật về đất đai; tồn tại, hạnchế trong việc ban hành các quyết định hành chính. Bên cạnh đó phải kể đến sựyếu kém trong công tác tổ chức thi hành pháp luật về đất đai; thiếu gương mẫu,sa sút về phẩm chất đạo đức của một bộ phận cán bộ, công chức. Mặt khác, hiểubiết và ý thức chấp hành chính sách, pháp luật về đất đai và pháp luật về khiếunại, tố cáo của một bộ phận người dân còn hạn chế và việc tuyên truyền, phổ biếnpháp luật của các cơ quan có trách nhiệm chưa tốt, chưa thường xuyên, liên tục.
Chính sách, pháp luật còn thiếu ổn định, đồng bộ
Thảo luận về nội dung này, các đại biểu cho rằng: Báo cáo giám sát đã đánh giákhá đầy đủ việc ban hành các chính sách pháp luật trong giải quyết khiếu nại, tốcáo của công dân đối với các quyết định hành chính về đất đai. Hệ thống văn bảnđược ban hành cơ bản đáp ứng được yêu cầu thực tiễn của công tác quản lý. Từ năm2003 đến nay, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với các quyết định hànhchính về đất đai đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước được chấn chỉnh vàđi vào nền nếp, góp phần ổn định xã hội, nâng cao hiệu lực, hiệu quả côngtác quản lý nhà nước về đất đai, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền vàlợi ích hợp pháp của công dân.
Tuy nhiên, theo nhiều ý kiến, hạn chế lớn nhất hiện nay là chính sách pháp luậtvề quản lý, sử dụng đất đai qua các thời kỳ có nhiều thay đổi, thiếu tính ổnđịnh, chưa đồng bộ, có những quy định chưa sát thực tế, thiếu cụ thể. Các chínhsách liên quan bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất qua cácnăm thay đổi theo hướng có lợi cho người dân gây so bì về quyền lợi giữa nhữngngười dân có đất bị thu hồi tại thời điểm trước và sau khi có chính sách mới.Giá đất đền bù tại nhiều nơi chưa sát giá thị trường; có sự chênh lệch lớn giữagiá Nhà nước bồi thường và giá do nhà đầu tư thỏa thuận với người dân; giá đấttại các khu vực giáp ranh giữa các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, giáđất nội thị, ngoại thị trong cùng một đô thị, giá đất giữa đô thị và nông thôntrong cùng một tỉnh còn có sự chênh lệch lớn, có một số nơi chênh lệch quá lớn.
Đại biểu Khúc Thị Duyền (Thái Bình) nêu thực trạng: “Cùng một nội dung về đền bùgiải phóng mặt bằng, văn bản trước đang thực hiện dở dang thì văn bản sau đã rađời nên nhiều địa phương rất khó thực hiện. Giá đền bù cho đất nông nghiệp thấp,người dân chưa yên tâm, chưa nhất trí với giá đất mà nhà đầu tư đền bù. Trongcùng một dự án, chỉ cách một con mương nhưng giá đất đền bù đã chênh lệch nhau 5lần.”
Nhiều đại biểu cho rằng, chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất còn có nhữngtồn tại và việc thực hiện quản lý đất đai theo quy hoạch, kế hoạch chưa nghiêm,dẫn tới tình trạng thu hồi đất để hoang, triển khai dự án chậm, lãng phí nguồntài nguyên đất, trong khi đó người dân ở vùng dự án không còn đất sản xuất,không có việc làm dẫn đến bức xúc, khiếu kiện.
Đại biểu Nguyễn Thị Kim Bé (Kiên Giang) đánh giá những bất cập, không thống nhấttrong hệ thống văn bản pháp luật về giải quyết khiếu nại tố cáo về đất đai đãtạo ra sự khập khiễng, thiếu đồng bộ, chồng chéo, gây khó khăn trong thực hiện.Bên cạnh đó, việc thiếu chặt chẽ trong cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đãlàm ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân; buông lỏng trong quản lý đất đai, lãngphí trong quy hoạch sử dụng đất dẫn đến gia tăng khiếu nại, tố cáo. Đại biểu chorằng “Đây là một trong những lý do cho sự không gặp nhau giữa quyết định giảiquyết của Nhà nước và yêu cầu khiếu nại của nhân dân.”
Theo phân tích của các đại biểu, do pháp luật về đất đai quy định còn mâu thuẫnvới Luật khiếu nại, tố cáo nên các cơ quan Nhà nước còn lúng túng trong việc xácđịnh thẩm quyền dẫn đến sự đùn đẩy trách nhiệm trong quá trình xem xét giảiquyết vụ việc. Mặt khác, theo đại biểu Trần Văn Tấn (Tiền Giang) và nhiều đạibiểu khác, công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật chưa thực chất và đi vàochiều sâu; việc thực hiện quy chế dân chủ trong thực hiện các dự án chưa tốt;công tác tiếp dân, hòa giải cơ sở chưa được quan tâm; một bộ phận cán bộ côngchức có hành vi vụ lợi, nhũng nhiễu trong thực hiện các thủ tục hành chính…cũnglà những nguyên nhân chủ quan dẫn tới tình hình gia tăng khiếu nại, tố cáo củacông dân về vấn đề này.
Đại biểu Hồ Thị Thủy (Vĩnh Phúc) nêu một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tìnhtrạng khiếu kiện, nhất là khiếu kiện kéo dài, đông người về đất đai là do cán bộlàm công tác quản lý nhà nước về đất đai, giải quyết khiếu nại tố cáo, tranhchấp về đất đai vừa thiếu vừa yếu, có nơi còn có thái độ vô cảm, bàng quan vớibức xúc của nhân dân. Ở nhiều địa phương, công tác quản lý đất đai còn lỏng lẻo,để xảy ra vi phạm hoặc cố tình bao che vì lợi ích cá nhân, dòng họ, lợi íchnhóm.
Bên cạnh đó, hồ sơ địa chính lưu trữ không đảm bảo, không đầy đủ, chính xác,việc chỉnh lý biến động đất đai không được theo dõi, cập nhật thường xuyên, gâykhó khăn cho việc giải quyết. Công tác thu hồi đất, xác định giá đất, diện tích,hỗ trợ bồi thường, tái định cư còn để xảy ra sai sót hoặc thiếu công khai, minhbạch. Có trường hợp cố tình sai để sách nhiễu, chây ỳ để hưởng lợi.
Đại biểu HồThị Thủy cho rằng, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư chưagiải quyết tốt mối quan hệ giữa lợi ích xã hội, lợi ích doanh nghiệp và người bịthu hồi; chưa chú ý các vấn đề xã hội nảy sinh sau thu hồi đất. Ý thức chấp hànhpháp luật của một bộ phận người dân còn hạn chế, một số còn lợi dụng quyền khiếunại tố cáo để kích động, lôi kéo khiếu kiện đông người gây áp lực cho các cơquan nhà nước. Vấn đề công bố giá đất hàng năm ở các địa phương chưa phù hợpthực tế cũng là một trong những nguyên nhân gây bức xúc.
Sửa đổi Luật Đất đai là yêu cầu cấp thiết
Nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đốivới các quyết định hành chính về đất đai, các đại biểu đã đề xuất nhiều kiếnnghị xung quanh nội dung này. Trong đó, yêu cầu cấp thiết là sửa đổi, bổ sungcác quy định liên quan đến khiếu nại, tố cáo, giải quyết tranh chấp của Luật Đấtđai phù hợp với quy định của Luật khiếu nại, Luật tố cáo, Luật tố tụng hànhchính; quy định rõ các quyền đại diện chủ sở hữu và quyền thống nhất quản lý củaNhà nước; tạo khung pháp lý thống nhất trong việc giải quyết khiếu nại chínhđáng để người dân được yên tâm như ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Kim Bé (KiênGiang), Nguyễn Thị Khá (Trà Vinh) và nhiều đại biểu khác.
Chỉ rõ sự bất cập của Luật Đất đai hiện hành là nguyên nhân sâu xa dẫn đến khiếukiện của người dân, đại biểu Thân Đức Nam (Đà Nẵng) kiến nghị gắn Nghị quyếtgiám sát về vấn đề này với việc sửa đổi Luật Đất đai hiện hành mà Quốc hội đangxem xét để giải quyết một cách căn cơ.
Đại biểu Khúc Thị Duyền (Thái Bình) nhấnmạnh, việc sửa đổi Luật Đất đai 2003 là rất cần thiết theo hướng phân định rõchức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các bộ, ngành, địa phương để đảm bảo quản lýthống nhất, rõ ràng. Nhà nước quyết định chính sách điều tiết phần giá trị tăngthêm từ đất mà không phải do người sử dụng đất tạo ra, đảm bảo sự hài hoà về lợiích của Nhà nước với lợi ích người sử dụng đất và lợi ích của nhà đầu tư; thốngnhất chỉ có một giá đất đền bù cho đất nông nghiệp khi thu hồi. Bên cạnh đó,tăng cường đào tạo nghề, giúp người dân có việc làm mới để ổn định cuộc sống saukhi bị thu hồi đất; quan tâm đào tạo đội ngũ cán bộ địa chính cấp xã; tăng cườngtuyên truyền chính sách, pháp luật về đất đai cho nhân dân.
Đại biểu Nguyễn Thu Anh (Lâm Đồng) và một số đại biểu đề xuất cần sớm ban hànhmột quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đối với các quyết địnhhành chính về đất đai. Đại biểu Huỳnh Văn Tiếp (thành phố Cần Thơ) kiến nghị,trong sửa đổi Luật Đất đai, cần quy định bỏ hình thức chủ dự án tự thỏa thuậnvới dân; quy định giá đất bảo đảm nguyên tắc phù hợp cơ chế thị trường có sựquản lý của Nhà nước.
Đại biểu Trần Văn Tấn (Tiền Giang) cho rằng, để giải quyết những bất cập, việckhắc phục phải từ hai phía, vừa tháo gỡ những mâu thuẫn, chồng chéo về chínhsách pháp luật vừa nghiêm túc, minh bạch, công khai trong khâu tổ chức thựchiện. Chính quyền cơ sở phải tâm huyết, năng động, cấp trên biết lắng nghe đểviệc ban hành chính sách pháp luật phù hợp với thực tiễn cuộc sống, hợp lòngdân. Đại biểu khẳng định: “Khi chính quyền cơ sở làm tốt nhiệm vụ của mình thìkhiếu nại, tố cáo sẽ giảm”. Đổi mới, nâng cao chất lượng công tác tiếp dân, tăngcường đối thoại với dân, làm tốt công tác hòa giải cơ sở; đẩy mạnh tuyên truyền,phổ biến chính sách, pháp luật theo hướng đi sâu, gần dân hơn… cũng là nhữnggiải pháp trước mắt và lâu dài mà nhiều đại biểu đề xuất.
Chiều nay, Quốc hội tiếp tục thảo luận về nội dung này và nghe giải trình củamột số Bộ, ngành liên quan./.
Thanh Hòa (TTXVN)