Mức tiêu thụ muối còn cao ở người Việt Nam. Năm 2015, mức tiêu thụ muối của người dân Việt Nam là 9,4g mỗi ngày, con số này đã giảm xuống còn 8,1g mỗi ngày vào năm 2023. Tuy nhiên, mức này vẫn cao gấp khoảng 1,6 lần mức khuyến nghị dưới 5g/ngày của Tổ chức Y tế Thế giới (tương đương 1 thìa cà phê). Đáng chú ý, nhóm nguy cơ cao (tăng huyết áp, đái tháo đường) vẫn ăn mặn hơn quần thể chung.
Thông tin trên được Phó giáo sư Trương Tuyết Mai - Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết tại Hội thảo cung cấp thông tin về giảm tiêu thụ muối và các giải pháp thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh, do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, Trường Đại học Y tế công cộng và HealthBridge tổ chức ngày 19/8, tại Hà Nội.
Tiêu thụ muối ở mức cao gây nguy cơ nhiều bệnh
Phó giáo sư Trương Tuyết Mai phân tích, muối là một khoáng chất thiết yếu, nhưng việc tiêu thụ quá nhiều muối trong chế độ ăn uống có thể dẫn đến huyết áp cao và làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch cũng như đột quỵ. Natri là một phần thiết yếu cấu thành nên muối ăn. Đặc thù ở Việt Nam, phần lớn natri đến từ muối, nước mắm, bột canh, hạt nêm, mì chính được thêm vào khi chế biến và khi ăn. Đây là điểm khác biệt căn bản so với các nước thu nhập cao, nơi 70-80% natri đến từ thực phẩm chế biến sẵn. Thói quen chấm và chan nước mắm, nước dùng làm tăng đáng kể lượng natri thực tế.
Bên cạnh đó, một xu hướng đang thay đổi là tỷ trọng natri từ thực phẩm chế biến sẵn, mì ăn liền, đồ ăn vặt và bữa ăn ngoài đang tăng nhanh, đặc biệt ở đô thị và giới trẻ. Vì vậy, chiến lược giảm natri phải tác động đồng thời hai đặc điểm trên.
Bà Lê Thái Hà - Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh nhấn mạnh Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng ngày càng tăng do các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường và tăng huyết áp... Xu hướng này gắn liền với thói quen ăn uống không lành mạnh, đặc biệt là tiêu thụ nhiều muối và gia tăng sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, đồ uống có đường. Việc giảm tiêu thụ muối là một trong những giải pháp quan trọng góp phần phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm.
Theo Tiến sỹ Lê Thái Hà, trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm có xu hướng gia tăng, việc cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về tác hại của tiêu thụ quá nhiều muối, đồng thời hướng dẫn người dân xây dựng lối sống lành mạnh có ý nghĩa quan trọng.
Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh cho rằng công tác phòng, chống tác hại của việc tiêu thụ quá nhiều muối không chỉ được thực hiện tại các cơ sở khám, chữa bệnh, thông qua tư vấn của cán bộ y tế khi người dân đã mắc bệnh, mà cần bắt đầu từ cộng đồng và ngay trong những bữa ăn hằng ngày của mỗi gia đình.
Bởi "phòng bệnh từ sớm, từ xa" là một trong những định hướng quan trọng được Bộ Chính trị xác định tại Nghị quyết số 72. Theo đó, việc giúp người dân thay đổi hành vi, chủ động lựa chọn chế độ ăn phù hợp và duy trì lối sống lành mạnh cần được thực hiện ngay cả khi chưa xuất hiện bệnh.
WHO khuyến nghị chính sách toàn diện
Phát biểu tại Hội thảo, Tiến sỹ Angela Pratt - Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam cho hay các loại thực phẩm không lành mạnh đang góp phần gây ra một trong những thách thức lớn nhất về sức khỏe mà Việt Nam đang phải đối mặt hiện nay. Cũng như nhiều quốc gia khác, Việt Nam đang chứng kiến gánh nặng ngày càng gia tăng của các bệnh không lây nhiễm gây tử vong chiếm tới 80%, bao gồm bệnh tim mạch, đái tháo đường, ung thư và các bệnh hô hấp mạn tính. Đây hiện là những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong.
Một trong những nguyên nhân chính là chế độ ăn uống không lành mạnh, trong đó có việc tiêu thụ quá nhiều muối, cùng với xu hướng gia tăng sử dụng thực phẩm siêu chế biến, thức ăn nhanh và đồ uống có đường.
“Trước thực trạng trên, để chăm lo cho sức khoẻ của người dân, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, trong đó nhấn mạnh quan điểm chuyển mạnh từ tư duy khám, chữa bệnh sang quản lý sức khỏe và phòng bệnh chủ động, nhằm thúc đẩy các thói quen sống tốt cho mọi người. WHO rất đồng tình và hưởng ứng với những kế hoạch trên của Đảng và Chính phủ Việt Nam,” bà Angela Pratt nhấn mạnh.
Mặc dù đây không phải là việc các cơ quan chức năng có thể thực hiện một mình, mà đòi hỏi sự tham gia của nhiều ngành và các bên liên quan. Trong những năm gần đây, Đảng, Nhà nước và Chính phủ của Việt Nam đã đưa ra một số biện pháp quan trọng nhằm thúc đẩy chế độ ăn uống lành mạnh, và WHO rất tự hào đã đồng hành hỗ trợ những nỗ lực này.
WHO khuyến nghị giải pháp chính sách toàn diện dựa trên bằng chứng khoa học nhằm thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh và xây dựng môi trường thực phẩm có lợi cho sức khỏe. Đây là những biện pháp giúp người tiêu dùng lựa chọn thực phẩm có lợi hơn cho sức khỏe, đồng thời bảo vệ trẻ em và các nhóm dân số dễ bị tổn thương trước những tác động tiêu cực từ hoạt động quảng cáo để giảm thiểu yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm.
Phó giáo sư Trương Tuyết Mai khuyến cáo, bên cạnh vấn đề về ghi nhãn, hướng dẫn ngưỡng natri tối đa, vấn đề truyền thông thay đổi hành vi, như người dân cần giảm gia vị mặn khi nấu và khi ăn, hạn chế chấm và chan… cũng đóng vai trò quan trọng. Đồng thời, cần quan tâm đến nhóm thực phẩm siêu chế biến.
Theo Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, trong chiến dịch dinh dưỡng hợp lý - giảm tiêu thụ muối, truyền thông giữ vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức của công chúng và thúc đẩy đối thoại dựa trên bằng chứng về các chính sách bảo vệ, cải thiện sức khỏe cộng đồng. Các thông tin chính xác, kịp thời không chỉ giúp người dân đưa ra những lựa chọn có lợi cho sức khỏe mà còn góp phần tạo sự đồng thuận đối với các chính sách y tế công cộng.
Đây được xem là điều kiện quan trọng để các giải pháp giảm tiêu thụ muối, thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh và phòng ngừa bệnh không lây nhiễm được triển khai đồng bộ, hiệu quả và bền vững trong thời gian tới./.