Một năm sau khi nhậm chức ngày 21/10/2025, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã định hình những ưu tiên điều hành rõ nét, từ ổn định chính trị, thúc đẩy đầu tư đến củng cố quốc phòng và tăng cường quan hệ với các đối tác.
Khi sức hút ban đầu của nữ thủ tướng đầu tiên Nhật Bản dần lắng xuống, uy tín của bà ngày càng phụ thuộc vào khả năng chuyển định hướng chính sách thành kết quả cụ thể.
Đối nội trước sức ép đa chiều
Một dấu ấn đáng chú ý của bà Takaichi là đưa đảng Dân chủ Tự do (LDP) giành thắng lợi lớn trong cuộc bầu cử hạ viện tháng 2/2026, tạo điều kiện triển khai chương trình nghị sự. Trong cuộc cải tổ tháng 9, bà giữ lại nhiều bộ trưởng chủ chốt, thể hiện ưu tiên duy trì tính liên tục và khả năng phối hợp chính sách.
Tuy nhiên, liên minh cầm quyền chưa nắm đa số tại Thượng viện, khiến các đề xuất như giảm thuế tiêu dùng và cắt giảm số ghế hạ viện vẫn cần được thương lượng. Trong khi đó, sự ủng hộ của người dân đang chuyển từ hứng khởi ban đầu sang đánh giá thực chất hơn về năng lực điều hành.
Theo khảo sát tháng 9 của Mainichi, trong nhóm ủng hộ nội các, 43% số người được hỏi kỳ vọng vào năng lực lãnh đạo của bà Takaichi, trong khi 18% đặt kỳ vọng vào chính sách.
Khảo sát ANN ngày 17-18/10 ghi nhận tỷ lệ ủng hộ nội các ở mức 47,1%, cao hơn tỷ lệ không ủng hộ 33,3%. Có 50% số ý kiến đánh giá tích cực về gần một năm điều hành, so với 37% đánh giá tiêu cực. Những con số này cho thấy chính quyền vẫn giữ được nền tảng ủng hộ, song áp lực chứng minh hiệu quả ngày càng lớn.
Chủ trương “tài khóa mở rộng có trách nhiệm” thể hiện định hướng tăng vai trò chủ động của nhà nước nhằm thúc đẩy tăng trưởng. Chính quyền ưu tiên đầu tư vào Trí tuệ Nhân tạo (AI), bán dẫn và các lĩnh vực chiến lược, kỳ vọng vốn công sẽ thu hút thêm đầu tư tư nhân.
Khảo sát của Reuters với 224 doanh nghiệp, thực hiện từ cuối tháng 8 đến đầu tháng 9, cho thấy 68% số ý kiến đánh giá tích cực chính sách kinh tế. Trong nhóm này, 70% ghi nhận chiến lược thúc đẩy tăng trưởng thông qua đầu tư mạnh mẽ.
Tuy nhiên, sự đồng tình với định hướng chung không đồng nghĩa với ủng hộ mọi biện pháp cụ thể. Kế hoạch giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm và đồ uống xuống 1% từ tháng 4/2027 trong hai năm vẫn gây tranh luận về nguồn bù đắp ngân sách; 68% số doanh nghiệp không đánh giá tích cực chính sách kinh tế phản đối biện pháp này.
Cựu Thống đốc Osaka Hashimoto Toru cho rằng bà Takaichi đang tìm cách thay đổi phương thức điều hành, trong khi cựu Ngoại trưởng Tanaka Makiko nhấn mạnh yêu cầu cải thiện tài chính công. Những quan điểm khác nhau phản ánh bài toán dung hòa mục tiêu tăng trưởng với tính bền vững ngân sách.
Đồng yen suy yếu cũng đặt chính quyền trước thế khó: hỗ trợ xuất khẩu và du lịch nhưng đồng thời làm tăng chi phí nhập khẩu năng lượng, nguyên liệu và thực phẩm. Ngày 17/9, bà Takaichi khẳng định các công cụ cụ thể của chính sách tiền tệ thuộc thẩm quyền quyết định của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ), đồng thời nhấn mạnh tính minh bạch để duy trì niềm tin thị trường.
Tổng đề xuất ngân sách tài khóa 2027 lên tới 143.000 tỷ yen, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ tăng làm gia tăng chi phí huy động vốn và trả lãi. Vì vậy, khả năng cân đối giữa đầu tư phát triển và kỷ luật tài khóa sẽ là phép thử quan trọng đối với chính sách kinh tế của bà Takaichi.
Củng cố an ninh, cân bằng quan hệ
Chính quyền Thủ tướng Takaichi tiếp tục ưu tiên nâng cao năng lực tự bảo vệ, tăng phối hợp với Mỹ và cải thiện hệ thống thông tin phục vụ quyết sách. Nhà báo Komori Yoshihisa, giáo sư đặc biệt tại Đại học Reitaku, đánh giá việc thành lập Cục Tình báo quốc gia vào cuối tháng 7 là bước tiến quan trọng, giúp khắc phục tình trạng phân tán giữa các cơ quan thu thập thông tin.
Trong cuộc phỏng vấn trên Shincho QUE, ông Kenneth Weinstein, phụ trách Chương trình Nhật Bản tại Viện Hudson và cố vấn cấp cao của Brunswick Group, nhận định bà Takaichi có “khởi đầu rất mạnh mẽ” về quốc phòng và an ninh, đặc biệt trong tăng nguồn lực quốc phòng, cải tổ tình báo và thúc đẩy hợp tác với đồng minh. Dù vậy, sửa đổi hiến pháp chưa đạt kết quả rõ ràng và cam kết xây dựng luật chống gián điệp vẫn chưa được triển khai.
Hiệu quả chính sách vì thế cần được đánh giá qua năng lực ứng phó thực tế, chất lượng phối hợp và hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời phụ thuộc vào sự đồng thuận xã hội và khả năng cân đối ngân sách.
Trong đối ngoại, Nhật Bản tiếp tục duy trì quan hệ chặt chẽ với Mỹ, đồng thời tăng cường hợp tác với các đối tác khu vực và châu Âu. Theo chuyên gia Komori Yoshihisa, chính quyền đã củng cố đáng kể liên minh Nhật-Mỹ và nhận được sự ủng hộ của cả hai đảng tại Mỹ. Tuy nhiên, khác biệt về thuế quan, hợp tác bảo vệ eo biển Hormuz và Tòa án Hình sự quốc tế cho thấy quan hệ đồng minh vẫn cần được điều phối thường xuyên.
Đông Nam Á tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong chính sách đối ngoại Nhật Bản, gắn với các lợi ích về tăng trưởng, chuỗi cung ứng và an ninh hàng hải. Trong chuyến thăm Việt Nam tháng 5/2026, bà Takaichi chọn Đại học Quốc gia Hà Nội làm nơi trình bày định hướng cập nhật của chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP). Bài phát biểu nhấn mạnh năng lực tự chủ, sức chống chịu của các quốc gia và hợp tác với ASEAN trong các lĩnh vực AI, hạ tầng số, năng lượng, vật tư thiết yếu và an ninh biển.
Việc tái khẳng định ủng hộ đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN cho thấy Đông Nam Á không chỉ là đối tác kinh tế mà còn là địa bàn quan trọng để Nhật Bản triển khai FOIP bằng các chương trình cụ thể.
Trong khi đó, quan hệ với Trung Quốc tiếp tục là thách thức lớn. Phát biểu của bà Takaichi về tình huống khẩn cấp tại Đài Loan khiến căng thẳng song phương gia tăng, tác động đến giao lưu và kinh tế.
Khảo sát ANN tháng 10 cho thấy 55% số người được hỏi mong muốn thủ tướng nỗ lực cải thiện quan hệ với Trung Quốc, trong khi 35% cho rằng không cần thiết. Kết quả phản ánh mong muốn kết hợp bảo vệ lợi ích quốc gia với đối thoại và kiểm soát bất đồng.
Các hội nghị Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) và Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) cuối năm sẽ là dịp để chính quyền thể hiện khả năng cân bằng quan hệ với các nước lớn và thúc đẩy hợp tác trong những vấn đề kinh tế, an ninh khu vực.
Sau một năm cầm quyền, bà Takaichi đã tạo dựng được định hướng và nền tảng chính trị để triển khai chương trình nghị sự. Tuy nhiên, những thách thức về ngân sách, đời sống người dân và quan hệ với các nước lớn cho thấy xác lập ưu tiên mới chỉ là bước đầu.
Năm cầm quyền tiếp theo sẽ thử thách khả năng chuyển hóa uy tín thành kết quả, kết nối tăng trưởng với ổn định tài khóa, củng cố quốc phòng với đồng thuận xã hội và duy trì liên minh song song với quản lý bất đồng.
Hiệu quả điều hành và những cải thiện cụ thể trong đời sống sẽ quyết định sức bền của nền tảng ủng hộ dành cho nữ thủ tướng đầu tiên Nhật Bản./.
Nhiệm kỳ Thủ tướng Nhật Bản của bà Sanae Takaichi: Bài toán nhiều ẩn số
Bà Takaichi nhậm chức giữa bối cảnh chính trị, kinh tế và xã hội đầy biến động, với một đảng cầm quyền suy yếu, nền kinh tế chịu sức ép lạm phát và niềm tin công chúng suy giảm.
