Trong nhiều năm, Quảng Ninh được biết đến là một trung tâm công nghiệp truyền thống với thế mạnh chủ yếu dựa vào khai thác than, nhiệt điện và các ngành công nghiệp nặng.
Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển bền vững, địa phương này đang từng bước chuyển dịch sang hướng phát triển hiện đại hơn, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.
Những năm gần đây, Quảng Ninh đã cho thấy quyết tâm mạnh mẽ trong việc tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, đồng thời nâng cao tỷ trọng các ngành có giá trị gia tăng cao.
Giai đoạn 2021-2025 ghi nhận bước phát triển rõ nét của lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo khi tốc độ tăng trưởng bình quân đạt khoảng 20% mỗi năm. Tỷ trọng của ngành trong Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) toàn tỉnh cũng tăng từ 11,4% năm 2021 lên khoảng 13,25% vào năm 2025. Chỉ riêng trong quý 1/2026, có tới 8 trong số 9 sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo chủ lực đạt và vượt mục tiêu tăng trưởng theo kịch bản đã đề ra.
Kết quả này không chỉ phản ánh hiệu quả của chính sách điều hành kinh tế mà còn cho thấy sức hút ngày càng lớn của Quảng Ninh đối với các nhà đầu tư trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp. Tỉnh đã tập trung cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đồng thời phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược, khu công nghiệp và khu kinh tế. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp Quảng Ninh thu hút hàng loạt dự án quy mô lớn trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo.
Cùng với các ngành truyền thống, nhiều lĩnh vực công nghiệp mới đang dần hình thành và mở ra dư địa tăng trưởng dài hạn cho địa phương. Nổi bật là sản xuất thiết bị điện tử và linh kiện, công nghiệp ôtô và công nghiệp hỗ trợ, vật liệu mới, vật liệu xây dựng công nghệ cao, cũng như các ngành liên quan đến thiết bị năng lượng và năng lượng tái tạo. Đây đều là những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao, phù hợp với xu hướng phát triển xanh và bền vững đang được nhiều quốc gia hướng tới.
Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 1.273 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo. Tại các khu công nghiệp và khu kinh tế hiện có 158 doanh nghiệp, dự án sản xuất đang vận hành, tập trung chủ yếu ở các ngành dệt may, điện tử, máy móc thiết bị và công nghiệp hỗ trợ. Sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp không chỉ tạo thêm việc làm cho người lao động mà còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hơn.
Một trong những tác động rõ nét nhất của sự phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo là hoạt động xuất nhập khẩu của Quảng Ninh ngày càng tăng trưởng mạnh. Nếu trước đây xuất khẩu của tỉnh chủ yếu dựa vào tài nguyên và thương mại biên giới thì nay vai trò của khu vực sản xuất công nghiệp đã trở nên nổi bật hơn. Kim ngạch xuất khẩu của tỉnh tăng từ 3,49 tỷ USD năm 2021 lên 6,51 tỷ USD vào năm 2025. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu cũng tăng từ 3,16 tỷ USD lên 5,57 tỷ USD. Điều này cho thấy công nghiệp chế biến, chế tạo đang trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng và thương mại quốc tế của địa phương.
Lợi thế lớn của Quảng Ninh trong quá trình phát triển công nghiệp nằm ở hệ thống hạ tầng giao thông và logistics đồng bộ. Tỉnh sở hữu mạng lưới cảng biển hiện đại, hệ thống cao tốc kết nối liên vùng, sân bay quốc tế cùng nhiều cửa khẩu quan trọng như Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, Cửa khẩu Hoành Mô và Cửa khẩu Bắc Phong Sinh. Đây là điều kiện thuận lợi giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa và tăng khả năng kết nối với thị trường Trung Quốc cũng như khu vực Đông Bắc Á.
Đặc biệt, hoạt động xuất nhập khẩu qua Cửa khẩu quốc tế Móng Cái tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong thương mại biên giới của tỉnh. Từ đầu năm đến giữa tháng 11/2025, tổng kim ngạch hàng hóa xuất nhập khẩu qua cửa khẩu này đạt hơn 5,32 tỷ USD, chiếm trên 97% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu toàn tỉnh. Con số này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của hạ tầng cửa khẩu đối với sự phát triển của lĩnh vực sản xuất công nghiệp.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, công nghiệp chế biến, chế tạo của Quảng Ninh vẫn đối mặt với không ít thách thức. Cơ cấu ngành hiện còn phụ thuộc khá lớn vào một số lĩnh vực có giá trị gia tăng chưa cao như dệt may, clinker, xi măng hay xơ sợi. Trong khi đó, hoạt động nghiên cứu phát triển, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Mối liên kết giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học chưa thực sự chặt chẽ, khiến khả năng nâng cao hàm lượng công nghệ trong sản phẩm còn gặp khó khăn.
Trước thực tế đó, Quảng Ninh đang định hướng phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo theo chiều sâu thay vì chỉ mở rộng quy mô sản xuất. Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn. Đồng thời, địa phương cũng từng bước tổ chức lại không gian phát triển công nghiệp theo hướng chuyên môn hóa, hình thành các cụm liên kết ngành phù hợp với lợi thế từng khu vực.
Theo định hướng giai đoạn 2026-2030, khu vực Quảng Yên-Đông Mai-Sông Khoai sẽ tập trung phát triển điện tử, thiết bị điện và công nghệ cao. Khu vực Hải Hà được định hướng phát triển công nghiệp xuất khẩu và công nghiệp phụ trợ. Trong khi đó, khu vực Móng Cái sẽ đẩy mạnh logistics và công nghiệp gắn với thương mại cửa khẩu. Các địa bàn như Uông Bí, Đông Triều và Hạ Long sẽ ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ, cơ khí, vật liệu và dịch vụ kỹ thuật.
Song song với phát triển hạ tầng và thu hút đầu tư, Quảng Ninh cũng đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực công nghiệp. Tỉnh đặt mục tiêu tăng tỷ lệ lao động kỹ thuật, mở rộng đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp và đẩy mạnh đào tạo lại lao động từ các ngành truyền thống sang các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao. Bên cạnh đó, địa phương cũng ưu tiên các dự án xanh, dự án công nghệ sạch, đồng thời kiên quyết xử lý các dự án chậm tiến độ hoặc hoạt động kém hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư.
Trong hành trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, công nghiệp chế biến, chế tạo không chỉ đóng vai trò là một lĩnh vực kinh tế quan trọng mà còn trở thành động lực giúp Quảng Ninh tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng hiện đại, bền vững và có khả năng cạnh tranh cao hơn trong tương lai./.